Hoe ziekte en afhankelijkheid oude verhoudingen omverschopt 

Margret Stolk (Ederveen, 1955) is huisarts in Heemskerk. Haar favoriete pil: Agaat van de Zuid-Afrikaanse auteur Marlene van Niekerk.

Margret Stolk, huisarts in Heemskerk, is lid van de vrouwenleesclub Pillen, Pockets en Paperbacks. Eens in de zes weken bespreken de vrouwen met elkaar een literair boek uit binnen- of buitenland en geven het een cijfer. Stolk suggereerde op basis van een enthousiaste recensie de roman Agaat van de Zuid-Afrikaanse auteur Marlene van Niekerk, maar de keus viel op een ander boek. “Daarna ben ik het zelf toch gaan lezen en ik vond het werkelijk prachtig.”

Het boek speelt in Zuid-Afrika en gaat over een blanke boerin die lijdt aan een spierziekte. Ze raakt verlamd en wordt verzorgd door haar zwarte huishoudster. Dat is Agaat, een zwarte vrouw met een mismaakte arm, die door de kinderloze boerin als klein meisje is geadopteerd. Toen de boerin zelf onverwachts toch een kind kreeg, moest Agaat verhuizen naar de vertrekken voor bedienden, wat leidde tot een complexe verstandhouding tussen de twee. “Machtsverhoudingen spelen op allerlei niveaus een rol in het boek”, zegt Stolk, “tussen werkgever en werknemer, tussen blank en zwart, tussen man en vrouw, en tussen ouders en kind. De blanke boerin was eerst de machtsfiguur, maar als de spierziekte haar bijna helemaal verlamt komt de macht meer bij die zware vrouw te liggen en dat is moeilijk voor de boerin en leidt tot strijd. Ze hebben wel een liefdevolle verhouding, maar er blijft iets schuren. Dat was een herkenbaar aspect voor mij, want ik zie dat ook geregeld bij patiënten in mijn praktijk. Of je nou een belangrijk persoon bent of niet, als je ziek wordt raak je steeds meer afhankelijk van anderen en dan moet je je kunnen overgeven. Dat is voor sommige mensen erg moeilijk, ook voor de partner of kinderen. Als je partner dement wordt, krijg je als het ware een kind waar je de hele dag voor moet zorgen. Je moet dan behoorlijk sterk in je schoenen staan om dat allemaal aan te kunnen.”

Stolk was ook onder de indruk van de manier waarop Van Niekerk het leven op een Zuid-Afrikaanse boerderij beschrijft. “Ze maakt de problemen die boeren kunnen treffen heel invoelbaar, bijvoorbeeld als het vee ziek wordt of als er brand uitbreekt. Ik kon Agaat maar moeilijk wegleggen en had het boek het liefst in één ruk uitgelezen, maar daar was het te dik voor.”