De oneindige rijkheid van het zielenleven 

Damiaan Denys (Wevelgem, 1965) is hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam (AMC). Zijn favoriete pil: Schuld en boete van de Russische schrijver Fjodor Dostojewski.

“Een leeservaring als met Schuld en boete van Dostojewski heb ik nooit meer gehad”, zegt Damiaan Denys, hoogleraar Psychiatrie bij het AMC in Amsterdam. “Met het ouder worden blijkt het steeds moeilijker om die intense beleving van vroeger terug te krijgen. Alsof ik langzaam afstomp.”

Denys ziet nog precies voor zich hoe en waar hij het boek las. “Ik was een jaar of zestien en zat op een katholiek internaat. We waren daar vijf dagen in de week, op grote slaapzalen met veertig jongens en hadden nauwelijks privacy. Het was een vrij hard regime met een vast ritme. Alle beslissingen werden voor je genomen: hoe laat je opstond, wanneer je douchte en studeerde, wat je at, alles. Ik vond het een soort gevangenis. En toen kreeg ik dat boek in handen van Dostojewski, de eerste Russische schrijver die ik las. De buitenwereld verdween, ik werd helemaal opgezogen door dat boek, ik vond het zo indrukwekkend. Er ging een nieuwe wereld voor mij open die ik helemaal niet kende. Al die overwegingen, twijfels en schuldgevoelens van de moordenaar Raskolnikov over zijn daden. Voor het eerst van mijn leven besefte ik dat het innerlijke zielenleven van een mens oneindig veel rijker kan zijn dan de uiterlijke werkelijkheid.” [Frank van Kolfschooten]

Wat Denys onder meer aansprak was de enorme benauwdheid die uit het boek opsteeg. “Misschien vergrootte het internaat de herkenbaarheid daarvan of misschien was het juist zo geestbevrijdend om helemaal los van dat beklemmende internaat op te kunnen gaan in een fantasiewereld. Ik identificeerde me ook met de hoofdpersoon, ik herkende de overwegingen, de worsteling, de spanning tussen realiteit en fictie. Waarschijnlijk heb je als jongeling behoefte aan zulke identificatiefiguren. Ik raakte in die tijd ook in vervoering van de hoofdpersoon van De steppewolf van Herman Hesse.”

Schuld en boete heeft veel impact gehad op Denys’ latere ontwikkeling, die hem uiteindelijk als arts in de psychiatrie deed belanden. “Dat boek sluit sterk aan bij het werk dat ik nu doe. Ik heb me toegelegd op obsessieve-compulsieve stoornissen en als er iemand is die kan beschrijven hoe iemand door een idee, een dwangmatige gedachte meegesleept kan worden, is het Dostojewski wel. In het algemeen geldt dat de mooiste psychologische karaktertekeningen niet worden geschreven door psychologen of psychiaters, maar door heel goede auteurs zoals Dostojewski of Tolstoi of Proust, noem ze maar op.”