De literatuur is doordrenkt met religie 

Peter de Leeuw (Velp (Gld), 1948) is hoogleraar interne geneeskunde aan de Universiteit Maastricht en hoofdredacteur van het NTvG. Zijn favoriete pil: Specht en zoon van Willem Jan Otten.

Hoogleraar interne geneeskunde Peter de Leeuw reist wekelijks met de trein op en neer tussen zijn standplaats Maastricht en Amsterdam, waar hij twee dagen in de week werkt als hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. “Die reistijd gebruik ik om zo veel mogelijk boeken te lezen, vaak romans.

Een van de thema’s die mij interesseren is de invloed van religie in de literatuur. Dit is ingegeven door het werk van mijn goede vriend Jaap Goedegebuure [literatuurcriticus en hoogleraar in Leiden, red.]. Niet dat ik zelf zo religieus ben – ik beschouw mezelf als agnost – maar het is een thema dat je overal ziet terugkeren als je erop gaat letten. Niet alleen de literatuur, maar ook films en popmuziek zijn ervan doordrenkt.”

Het indrukwekkendste boek dat De Leeuw de afgelopen jaren in dit genre heeft gelezen, is Specht en zoon van Willem Jan Otten, die hiermee in 2005 de Libris Literatuurprijs won. Het gaat over de portretschilder Felix Vincent die van de rijke kunstverzamelaar Valery Specht de opdracht krijgt diens overleden pleegzoon Singer te schilderen aan de hand van wat foto’s en videobeelden.

Bijzonder is dat het boek wordt verteld vanuit het perspectief van een onbeschilderd doek, dat lange tijd onaangeroerd in het atelier staat. “Dat lijkt idioot, een doek dat als verteller fungeert en beschrijft wat de schilder doet en wat er in hem omgaat, maar Otten heeft dat heel knap gedaan”, zegt De Leeuw. “Otten geeft een soort filmische beschrijving van wat zich in dat atelier en omgeving afspeelt, alsof er een camera staat. Hij slaagt er zo in om je als lezer te laten meevoelen met de worstelingen van de schilder, die door het doek wordt aangeduid als Schepper. Tegelijkertijd voel je een sterke verbondenheid met het schilderij, dat ernaar verlangt om beschilderd te worden en tot vervolmaking te komen.”

De schilder maakt het schilderij uiteindelijk af, maar verbrandt het nadat hij een geheim ontdekt over de opdrachtgever, die het doek ook maar steeds niet komt ophalen. “Als je de thematiek van het boek vertaalt naar de Bijbel, dan kun je het zien als een soort scheppingsverhaal over de geboorte van een schilderij. De verbranding van het doek is dan de kruisigingsdood en het plotselinge opduiken van een fotootje van het voltooide schilderij de wederopstanding. En zo zit het boek vol met religieuze symbolen en met zaken die met leven en dood en ziekte te maken hebben. Een magistraal boek!” [Frank van Kolfschooten]