Cultuurshock 

Cultuurshock: een heuse medische conditie volgens de WHO. Heeft u zelf wel eens een cultuurshock opgelopen? Reageer en kijk naar de links naar interessante websites over het fenomeen cultuurshock.

 

 

Meer weten? Bekijk de interessante weblinks:     Hoe zit het ook al weer: wat zijn de fasen van cultuurshock en wat zijn de symptomen? Lees hier de Engelstalige 'Wiki' over culture shock. Wat heeft de World Health Organization te zeggen over cultuurshock? Lees hier een deel van een rapport over 'travel health', waarin ook een aantal andere interessante psychologische reisaandoeningen aan bod komen. Ook een ‘omgekeerde cultuurshock’ is mogelijk, met name na langere verblijven in het buitenland. (Stel je voor hoe een ex-pat zich moet voelen wanneer die na vijf jaar Donker Afrika terugkomt in Nederland.) Hoe moet je daar mee omgaan na terugkeer in het vaderland? Tip 1: ‘Nobody cares about your travels.’ Cultuurshock vermijden? De reisgidsserie Cultuur Bewust! van uitgeverij Elmar bereid je op lichtvoetige wijze voor op de gebruiken en eigenaardigheden van een land. Verkrijgbaar zijn een paar dozijn bestemmingen, waaronder India, China, Egypte, Rusland en Marokko. Bij extreme gevallen kan men kiezen voor een behandeling van cultuurshock bij IPZO (zie onder ‘angst voor vakantie’), een instelling die verbonden is aan de Universiteit Nijmegen. IPZO behandelt een keur aan fobieën, waaronder de angst voor vakantie en cultuurshock. India behoort zonder twijfel tot de meest 'cultuurshock-gevaarlijke' landen op aarde. Lees hier een aantal tips hoe je de shock kunt beperken. Over armoede, geuren, lawaai en koeien op straat. Met een beetje fantasie kunnen de tips trouwens ook op andere landen worden toegepast. Wat schokt reizigers anno 2010? Op www.glimpse.org (onderdeel van de National Geographic Society) kunnen bezoekers van de site hun persoonlijke cultuurshock-ervaringen kwijt. Van gewillige mannen in Malawi tot busperikelen in Peru. Diep duiken in het fenomeen cultuurshock? Lees hier een aantal pagina’s van een in totaal 286 pagina’s tellende Amerikaanse studie uit 1995 over cultuurshock. (Met mogelijkheid om de gehele studie te bestellen.) Meer medische artikelen en studies over cultuurshock.

Opeens gebeurde het, rijdend door een dorp in de voetheuvels van de Himalaya, in een afgelegen streek van China. Ik kon geen bord lezen, ik besefte dat ik de enige westerling in de verre omtrek was, en ik rekende uit dat het vanaf hier zeker vier dagen zou kosten om thuis te komen. Ondertussen kletsten mijn gids en chauffeur onophoudelijk in een taal waar ik nog geen lettergreep van verstond. Hadden ze het over mij? Een unheimisch gevoel bekroop me.

 

Lang duurde het niet, hooguit enkele minuten, daarna genoot ik weer van de magistrale uitzichten en het exotische gekwetter van mijn begeleiders. Het was een milde en kortstondige cultuurshock.

Cultuurshock: het begrip heeft de laatste jaren wat aan kracht verloren. “Stond hij daar in een knalroze Speedo-zwembroek?” “Ja, dat was even een cultuurshock”, hoor je tegenwoordig bijvoorbeeld. Of: “Onze nieuwe buren komen uit Delfzijl. Cultuurshock dus.”

 

Zoek bij een acute aanval een McDonald’s op om bij te komen

 

Toch is cultuurshock een heuse medische conditie – een mental and bevarioural disorder volgens de World Health Organization – waarvan de symptomen onder meer kunnen bestaan uit angst, eenzaamheid, extreme heimwee, irritatie, vijandige gevoelens, agressie, depressie, stress en (dit vind ik de mooiste) verlies van gevoel voor humor.

 

De oorzaak ligt in een overdosis aan onbekende stimuli – hitte, drukte, geuren, lawaai, vreemde woorden en gebaren – en het gevoel dat niets vertrouwd is. Vandaar dat westerlingen vooral in chaotische landen als Marokko, India en China er ten prooi aan vallen, terwijl je in Nieuw-Zeeland of Canada vrijwel niemand hoort klagen over cultuurshock.

 

Doorgaans verloopt het ziektebeeld in vier fasen: een wittebroodsfase waarin alles nog leuk is, een vijandigheidsfase waarin niets in het nieuwe land deugt, dan een verzoenende acceptatiefase en soms – vooral na langere verblijven – wacht thuis nog een omgekeerde cultuurshock. Heeft u op reis ook wel eens iemand ontmoet die klaagt over alles wat los en vast zit? Voortaan kunt u dan zeggen dat hij of zij in de vijandigheidsfase is beland.

 

Natuurlijk is er ook iets aan te doen. Voor acute aanvallen van shock is het slim om een enigszins vertrouwde, rustige plek op te zoeken, dat kan zelfs een vestiging van Starbucks of McDonald’s zijn. Om daar in een herkenbare omgeving op te laden voor een nieuwe portie prikkels.

 

Voor de lange duur is het natuurlijk beter om de nieuwe cultuur te accepteren in plaats van te ontwijken. Zo kan het bijvoorbeeld helpen om shockerende zaken op te schrijven. Lees de teksten regelmatig terug en je zult zien dat veel ‘rare’ dingen snel wennen. Ook helpt het om je te verdiepen in de lokale cultuur. Want als je weet waarom Indiërs nee schudden terwijl ze ja bedoelen of waarom Chinezen het geen probleem vinden om te rochelen in openbare gelegenheden, dan is het shockeffect al stukken kleiner.

Toch moet je ook niet te veel weten, vind ik. Want ik vermoed dat we die verre reizen stiekem ook daarom maken: om af en toe een spannend cultuurshockje op te lopen.