Boekenkennis 

Onder artsen, lees ik de laatste tijd vaak, wordt geklaagd over een bedenkelijk fenomeen: de mondige patiënt. Hij komt de spreekkamer binnen met een kant-en-klare diagnose, bijeengesprokkeld op het internet. Wie een pijntje voelt, belt niet met de huisarts, hij gaat eerst even achter de computer zitten. Via Google en op internetfora wordt een diagnose gesteld, en een knappe arts die zijn patiënt daarna nog op andere gedachten kan brengen. Een bevriende huisarts vertelde me onlangs dat hij door een patiënt geslagen was omdat zijn diagnose hem niet beviel. De witte jas doet het goed in reclames om een verjongingscrème aan te bevelen of brokken die je hond een extra lang en gezond leven beloven, maar in de behandelkamer of het ziekenhuis gaat er nog slechts een wankele autoriteit vanuit.

Mijn eigen ervaring leert dat achter die zogenaamd stellige, mondige patiënt een heel angstige schuilgaat. Hij weet te veel, hij haalt zich van alles in zijn hoofd. Hij voedt zich met gruwelverhalen. Er bestaat een complete folklore van medische missers, die voeding blijft geven aan de stille paranoia van de hypochonder.

Op internet kwam ik vreselijke dingen tegen, amputatie leek onvermijdelijk

Ik ben er zelf zo een. Een ongemakkelijk gevoel ergens en ik zoek meteen de symptomen van de ergste vormen van kanker op. Dan is er altijd eerst de pijnlijke schok der herkenning: zie je wel, die opsomming van symptomen komt helemaal overeen met  mijn klachten, het is gedaan. Dan volgt de bezwering: ik ben niet sterk vermagerd de laatste tijd – dus dat klopt niet. Zou het toch niet iets anders zijn?

Anders dan de mondige patiënt waar zo veel over gesproken wordt, kom ik nooit de spreekkamer binnen met één enkele diagnose. Voor ik de gang naar de dokter maak heb ik er talloze gesteld. Wanneer ik me op de behandeltafel uitstrek, voltrekken alle mogelijke scenario’s zich in mijn hoofd. De arts kijkt bedenkelijk en zegt dat hij me onmiddellijk naar een specialist doorverwijst. Of hij laat me meteen opnemen. Of hij zegt dat het niks is, gewoon wachten tot het over gaat. Ik ga altijd uit van het eerste, terwijl ik vurig hoop op het laatste.

Een tijdje geleden had ik ineens pijn in een knie, zo erg dat ik bijna niet meer kon lopen. Eerst was er de opluchting dat het om een gewricht ging, de kans op iets dodelijks was daardoor klein. Maar toen de pijn erger werd, zag ik mezelf al de rest van mijn leven in een rolstoel zitten. Op internet kwam ik vreselijke dingen tegen, amputatie leek onvermijdelijk. Daarna hoopte ik een paar dagen dat de pijn zomaar weg zou gaan. Toen dat niet gebeurde, ging ik – na aandringen van mijn omgeving – naar de huisarts.

Hij was nieuw en een beetje aarzelend, vond ik.  Hij keek naar mijn knie, raakte hem voorzichtig aan, fronste zijn voorhoofd. Nu komt het, dacht ik. Dat wordt minimaal een operatie, misschien een prothese. Hij voelde nog eens, keek bedenkelijk en vroeg nogmaals naar het soort pijn dat ik voelde. Toen deed hij iets volkomen onverwachts: hij pakte een boek uit de kast. Eens kijken, zei hij.

Hij was een oud boek, waarin veel pagina’s door het gebruik los waren geraakt. Er stonden simpele tekeningen in van botten, spieren en gewrichten – het leek wel een schoolboek. Ik was geschokt. Mijn huisarts had geen idee! Hij zocht de symptomen op in een studieboek!

Kijk, zei hij en wees naar een tekening. Een slijmbeursontsteking.

Ik kon het niet geloven. Ik verliet de praktijk in hevige verwarring, een recept in mijn zak. Paracetamol! Dit kon niet goed zijn. De man had vast iets gruwelijks over het hoofd gezien. Over een paar weken zat ik in een rolstoel, dankzij hem.

Natuurlijk haalde ik de pillen en slikte ze keurig. Natuurlijk hielpen ze, binnen een dag was de pijn verdwenen. En natuurlijk is mijn vertrouwen in mijn huisarts niet hersteld. Een boek! Hij moest het opzoeken in een boek! Wat voor arts is dat?