Machtsvertoon de baas 

Machtsverschillen zijn niet ongewoon in het ziekenhuis. Respect voor ervaring wordt op prijs gesteld, ongezouten kritiek geven minder. Hoe ga je daarmee om?

 

Tekst: Marloes de moor │ Illustratie Carolyn Ridsdale

Dit doe je wel • Wees tevreden met de tijd die een arts voor je heeft. Zo bouw je krediet op. • Wees hulpvaardig en zet je in voor je werk. • Toon interesse, niet alleen in het vak maar ook in de persoon. • Luister goed, kom terug op iets wat eerder is gezegd en stel daar vragen over.
Dit doe je niet • Te laat komen. • Stil in een hoekje gaan zitten. • Voortdurend richtlijnen en regels aanhalen. • Moeilijk doen als je wat langer moet werken.

“Waarom stel je je voor; je stelt toch nog niets voor?”, kreeg een co-assistent te horen toen zij een chirurg de hand wilde schudden. Een extreem voorbeeld van machtsvertoon in het ziekenhuis, maar het komt voor. Co-assistenten zitten bij vergaderingen meestal achterin op het bekende ‘krukje’. Dat laat wel zien hoe de gezagsverhoudingen liggen. Merel Dijkstra (24) weet er alles van: “In het begin van mijn co-schappen moest ik daaraan wennen. Natuurlijk heb ik respect voor ervaren specialisten, maar sommigen beschouwden mij duidelijk als hun mindere. Ze gaven mij soms het gevoel dat ik niks in te brengen had. Ik had daar weleens moeite mee.”

Het spel meespelen
Het is van tevoren moeilijk voorspellen hoe je op machtsverschillen zult reageren. Volgens Mascha de Ridder van VvAA opleidingen & teamcoaching wordt dat makkelijker als je het gedrag herkent als machtsvertoon. “Merel heeft al een eerste stap gezet door te constateren dat zij er last van heeft en in te zien wat het met haar doet.”

Kenmerken van macht zijn: meningen als feiten presenteren, verbaal intimideren en op de man spelen. Op het moment dat je dat patroon herkent, kun je het spel meespelen. Want daar gaat het om. Een eerste reactie kan zijn dat je meteen in de verdediging schiet of beledigd reageert. “Niet doen”, adviseert De Ridder, “hou je emoties in de hand, luister goed, toon interesse en stel gerichte vragen.”

Het beste is het machtsverschil te accepteren. Niet meteen roepen dat je iets niet pikt. Als je te veel druk uitoefent, komt dat de sfeer niet ten goede. De Ridder: “Wees vriendelijk, geef een compliment, neem niet te veel ruimte in. Zo krijg je uiteindelijk veel meer gedaan.” Toch ligt het soms ingewikkeld. Wat doe je bijvoorbeeld als je kritiek hebt of het niet eens bent met een hogergeplaatste? Merel: “Ik zag dat een leidinggevende een bepaalde handeling niet volgens het protocol deed. Daar wilde ik iets over zeggen, maar ik had geen idee hoe ik dat moest doen zonder hem af te vallen.”

Luisteren, samenvatten, doorvragen
Kritiek leveren doe je het best in de vorm van een vraag, zoals: “Ik merk dat u deze handeling op een andere manier doet dan ik heb geleerd. Kunt u mij uitleggen waarom u daarvoor kiest?”

Drie zaken zijn volgens De Ridder voortdurend van belang: luisteren, samenvatten wat de ander zegt, en doorvragen. Zo voorkom je dat er strijd ontstaat en stel je jezelf in staat op een ontspannen wijze met gezagsverhoudingen om te gaan.