Einde van numerus fixus? 

De Raad voor de Volksgezondheid (RVZ) adviseert de numerus fixus voor de opleiding geneeskunde binnen vijf jaar af te schaffen. Maar wil dit ook zeggen dat de instroom van studenten helemaal moet worden vrijgegeven? SP-Kamerlid Henk van Gerven vindt van wel. Léon Winkel, voorzitter van De Jonge Orde, ziet de kwaliteit van de opleiding onder druk komen.

Tekst Rutger Vahl Fotografie Ed van Rijswijk

Nee Léon Winkel is voorzitter van De Jonge Orde, belangenvereniging voor aios en anios. Hij is in opleiding tot kinderarts in het Erasmus MC en hoopt deze opleiding in mei af te ronden.		Ja Henk van Gerven is Kamerlid voor de SP, en was lange tijd huisarts. Hij studeerde geneeskunde in de jaren zeventig.
Moeten er meer artsen worden opgeleid? “Aan bepaalde specialisten is een gebrek, zoals aan kinderartsen. Maar dit tekort kun je al grotendeels wegwerken door nog betere inschattingen te maken van de toekomstige zorgvraag. Dit is niet zo eenvoudig, maar het Capaciteitsorgaan doet dit in Nederland heel behoorlijk. De oplossing is in elk geval niet het volledig vrijgeven van de instroom van nieuwe studenten geneeskunde. Nu al moet je aan sommige universiteiten maandenlang wachten voordat je aan je co-schappen kunt beginnen. Wij denken dat er vooral meer geïnvesteerd moet worden in het uitbreiden van het aantal opleidingsplekken voor aios, met name in de specialismen waar nu een gebrek aan is. Verder kunnen de nu minder populaire specialismen aantrekkelijker worden gemaakt.”		Moeten er meer artsen worden opgeleid? “De SP vindt dat de toegang tot de geneeskundestudie helemaal moet worden vrijgegeven om het huidige tekort aan artsen, zeker in perifere gebieden en in bepaalde specialismen, op te lossen. Door dit tekort ontstaan nu wachtlijsten en daar moeten we van af. Verder is er in Nederland sprake van vergrijzing, waardoor de vraag naar medische zorg stijgt. Ook neemt het aantal vrouwelijke artsen snel toe. Zij willen vaker in deeltijd werken. Door veel meer artsen op te leiden, zal ook de werkdruk afnemen.”
Is er een maximum aan het aantal studenten dat in Nederland geneeskunde kan studeren? “In de verruiming van het aantal eerstejaars naar 3100, zoals de RVZ adviseert, kan ik me wel vinden. Maar ik ben bang dat dit aantal verder omhoog zal gaan en dat de instroom op langere termijn zelfs zal worden vrijgelaten. Dat zou zeer slecht zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. Bovendien ga je artsen opleiden voor werkloosheid. Dat is kapitaalsvernietiging, want juist de basisopleiding is relatief duur. Het is niet realistisch te denken dat basisartsen die niet kunnen doorstromen naar de vervolgopleiding dan maar een ander vak gaan doen of zich laten omscholen.”		Is er een maximum aan het aantal studenten dat in Nederland geneeskunde kan studeren? “Nee. Ik vind dat iedereen die geneeskunde wil studeren daarvoor de kans moet krijgen. Dat zal tot een forse toename van het aantal eerstejaars leiden. Prognoses gaan uit van 4500 studenten per jaar. Dat is veel meer dan de huidige 2850, maar je kunt ervan uitgaan dat het aantal uitvallers in het eerste jaar en de jaren daarna ook een stuk hoger zal zijn.”
Ook bij een maximum van 3100 eerstejaars moet er geselecteerd worden omdat er te veel aanmeldingen zijn. Blijft loten niet het eerlijkste systeem? “Elk systeem heeft voor- en nadelen. Het lotingssysteem is op dit moment wellicht het minst slechte van de kwaden. Maar wij zien wel meer mogelijkheden om toekomstige studenten te screenen op hun mogelijkheden. Een paar universiteiten doet dit al door een deel van de nieuwe studenten decentraal toe te laten op basis van eigen selectiecriteria. Bijvoorbeeld of mensen aan topsport of teamsport doen. Dat klinkt misschien gek, maar het enige selectiecriterium dat aantoonbaar leidt tot betere artsen is of studenten aan teamsport doen. Ik voorzie wel praktische problemen. Als er 1500 aanmeldingen zijn, hoe ga je daaruit dan de 400 of 500 beste studenten selecteren? Alsof faculteiten daar de mensen en de tijd voor hebben...”		Ook bij een maximum van 3100 eerstejaars moet er geselecteerd worden omdat er te veel aanmeldingen zijn. Blijft loten niet het eerlijkste systeem? “Loten vind ik niks. Dat is zo willekeurig. We laten aan het toeval over wie onze toekomstige dokters zijn. Ik ben ook niet voor selectie aan de poort. Want op welke criteria wil je studenten precies selecteren? Ik denk dat iedereen die zich aanmeldt gemotiveerd zal zijn. Er blijft dus een zekere willekeur bestaan wie wel en niet geneeskunde mag studeren. Bovendien hou je de kans dat er mensen worden afgewezen die het in zich hebben een fantastische arts te worden. Mijn voorkeur heeft het om, als je dan toch wilt selecteren, dit tijdens de studie te doen. Iedereen krijgt dan de kans zich te bewijzen. Mocht er een overschot aan artsen dreigen, dan zou je de eisen in de basisopleiding kunnen verzwaren.”
Kunnen universiteiten een groei van het aantal geneeskundestudenten wel aan? Nu al wordt er geklaagd over de massaliteit van de opleiding en lange wachttijden voor co-schappen. “Volgens de studie van de RVZ is een groei van het aantal studenten naar 3100 op te vangen binnen de huidige faculteiten geneeskunde. Maar de studie zal nog massaler worden dan die nu al is. Er zijn al bepaalde colleges die studenten op een videoscherm moeten volgen. Zet je de deur helemaal open, dan zal de kleinschaligheid van het onderwijs volledig verdwijnen. Ik betwijfel of je dan goede artsen krijgt. Verder is er het probleem van de vervolgopleiding. Ook die capaciteit zal flink moeten worden verruimd. Je kunt niet de instroom tot de basisopleiding verhogen zonder het aantal opleidingsplaatsen uit te breiden.”		Kunnen universiteiten een groei van het aantal geneeskundestudenten wel aan? Nu al wordt er geklaagd over de massaliteit van de opleiding en lange wachttijden voor co-schappen. “Ik denk dat een beperkte groei binnen de bestaande faculteiten kan worden opgevangen. Het eerste jaar zal vrij massaal zijn, maar hoe verder je in de opleiding komt, des te minder massaal het wordt, omdat er studenten afvallen. Wil je de kleinschaligheid van de opleiding echt waarborgen, dan zou er ook een nieuwe medische faculteit bij kunnen komen, bijvoorbeeld in Brabant. Inderdaad, dat kost geld. Maar we zijn in dit land welvarend genoeg en geven minder dan gemiddeld uit aan onderwijs. Die investering in extra artsen moeten we gewoon doen.”
Een verruiming van het aantal studenten met 10 procent kost het Rijk 20 tot 35 miljoen euro. Het volledig vrijgeven van de instroom 200 tot 300 miljoen, zo berekende SEO Economisch Onderzoek. Hoe moet dit betaald worden? “De Jonge Orde is bang dat de rekening van de stijgende opleidingskosten deels bij medisch studenten zal worden neergelegd. Wij zijn er mordicus op tegen dat studenten en aios een eigen bijdrage moeten betalen. Dit werpt een financiële drempel op voor studenten met minder rijke ouders. Bovendien zadel je artsen op met een gigantische studieschuld. Ik verzet me tegen het beeld dat medisch specialisten absurd veel verdienen. Ze investeren vele jaren in hun opleiding en hebben tot ver in de dertig een relatief laag inkomen, terwijl ze – vaak met een jong gezin – voor hoge kosten staan.”		Een verruiming van het aantal studenten met 10 procent kost het Rijk 20 tot 35 miljoen euro. Het volledig vrijgeven van de instroom kost 200 tot 300 miljoen, zo berekende SEO Economisch Onderzoek. Hoe moet dit betaald worden? “De SP vindt de discussie over kosten eenzijdig. Tegenover de extra opleidingskosten voor artsen staan grote maatschappelijke baten. Als de werkdruk onder artsen wordt verminderd, resulteert dit bijvoorbeeld in een lager ziekteverzuim. Ook het verdwijnen van wachtlijsten zal tot lagere maatschappelijke kosten leiden omdat mensen sneller geholpen worden. Wij zien er niets in studenten en aios te laten meebetalen aan hun studie. Dit werpt een financiële drempel op voor studenten uit armere milieus. Wel zou het inkomen van specialisten verlaagd kunnen worden. Als ze allemaal in loondienst komen en rond de 130.000 euro zouden verdienen, wat mij een prima inkomen lijkt, dan zou dit al een grote besparing opleveren.”