Zorginkoop en apothekers: de visie van VVAA 

Het preferentiebeleid van zorgverzekeraars beperkt apothekers bij het verstrekken van geneesmiddelen, teruglopende marges zetten de bedrijfsvoering onder druk. Martin Favié is behalve apotheker ook directeur van adviesbureau Hufen en van FEDAp, die als zelfstandig onderdeel binnen VVAA financiële adviezen voor apothekers verzorgen. Hij spreekt zich uit over de communicatie met verzekeraars, de opkomst van landelijk werkende apotheken en het blijvend grote belang van mensenwerk.

 

Tekst Roel Notten

 

Het zit de oud-voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie hoog dat zorgverzekeraars steeds minder bereid zijn om kwaliteit in de farmacie te financieren. Als KNMP-voorzitter onderhandelde Martin Favié jarenlang in goede verhoudingen met zorgverzekeraars, nu constateert hij met pijn in het hart dat de relatie stroef geworden is.

 

Individuele tarieven zijn vanaf 2010 onderhandelbaar met de zorgverzekeraar. Dat vindt Favié prima, maar voor een serieuze onderhandeling moet je wel gelijkwaardig zijn aan elkaar. En de praktijk is anders. “Apothekers mogen conform de mededingingswet geen gezamenlijke tegenvoorstellen doen, en de zorgverzekeraar dicteert daarom aan de onderhandelingstafel.”

 

Gezamenlijk optrekken

“In mijn rol van directeur van bureau Hufen en FEDAp”, zegt Favié, “adviseer ik mijn collega’s om de dialoog met de verzekeraar weer op te zoeken, maar ook om te onderzoeken hoe je binnen de regels van de mededingingswetgeving gezamenlijk kunt optrekken. Denk hierbij aan het oprichten van een maatschap, waarin deelnemende apothekers gezamenlijk kunnen onderhandelen, of een stichting waarin apothekers met de zorgverzekeraars afspraken kunnen maken over kwaliteit.”

 

Bureau Hufen en FEDAp biedt apothekers hierbij ondersteuning door onder andere het beoordelen van contracten. Die beoordelingen staan op de website www.fedap.nl. “Daarnaast”, vervolgt Favié, “begeleiden wij apotheken bij het aangaan van samenwerkingsverbanden. We stellen u hierbij de vraag: welk doel dient de samenwerking? En vervolgens zoeken we hier de juiste vorm en structuur bij. Het achterliggende doel hiervan is dat apothekers een gelijkwaardiger onderhandelingspartner kunnen worden ten opzichte van de zorgverzekeraar. Hoewel dit kleine stapjes zijn, geloof ik dat het de situatie van apothekers wezenlijk kan versterken.”

 

Kwalijke ontwikkeling

Naast zijn directeurschap bij bureau Hufen en FEDAp is Martin Favié twee dagen in de week werkzaam in zijn apotheek in het Noord-Hollandse Opmeer. Als apotheker ervaart hij aan den lijve het belang van een mensgerichte werkwijze, en juist daarom maakt hij zich zorgen over de opkomst van landelijk werkende apotheken.

 

“Ik vind het een kwalijke ontwikkeling als de zorgverzekeraar zegt: Ik koop gewoon geneesmiddelenvoorziening in bij de goedkoopste aanbieder, ergens op een industrieterrein met een postbode die zakjes rondbrengt. Farmacie is meer dan alleen een tabletje. Goede farmacie is een combinatie van uitleg, begeleiding, bewaking van het medicatiedossier en effectieve interventies. Het is de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar om daar in te investeren.”

 

De verzekeraars doen dit onvoldoende. Meer en meer vindt farmaceutische financiering plaats op grond van kostenbeheersing. Favié waarschuwt dat dit de kwaliteit van het Nederlandse farmaceutische systeem op de lange termijn kan schaden. “De kosten zijn belangrijk, maar de kwaliteit is belangrijker. Ik wil niet dat we straks tot de ontdekking komen dat de goed functionerende farmaceutische zorg het loodje heeft moeten leggen door de prijzenslag die wordt opgelegd door allerlei slimme mensen die alleen willen verdienen aan de logistiek.”

 

Met patiënten in gesprek

Het geheim van een succesvolle apotheek ligt volgens Favié in het investeren in de relatie met huisartsen en patiënten. “Wie van dit vak houdt, gaat met patiënten in gesprek. Dat houdt dus meer in dan een postorderaar die doosjes in een zakje stopt, of apotheken die alleen maar doosjes over de balie schuiven. Maar zonder vergoeding van deze dienstverlening door de zorgverzekeraar zal deze menselijke benadering verdwijnen. Wij zien dat aan de jaarcijfers die wij analyseren. Wat gebeurt er als ondernemingen het financieel moeilijk hebben? Kosten drukken. En iedereen weet waar als eerste op bezuinigd wordt: personeel. Dit wreekt zich uiteindelijk. Met minder personeel kun je straks alleen nog dat doosje over de balie schuiven en is er geen tijd meer voor persoonlijke begeleiding.”

 

Een voorbeeld uit Faviés eigen praktijk: “Veel oudere mensen gebruiken verschillende geneesmiddelen en zijn niet meer in staat al die verschillende doosjes uit elkaar te houden. Wij helpen ze door alles per dag uit te zetten in een weekdoos. Erg waardevol voor hen. Landelijk werkende apotheken kennen dergelijke diensten niet.”

 

Eigen medicatiedossier

Naast persoonlijke aandacht voor de patiënt zijn ook nieuwe ICT-toepassingen voor apothekers van belang. Maar Favié betwijfelt of dit in de communicatie met patiënten de dominante factor gaat worden. “Neem cholesterolverlagers. Die moeten iedere dag worden ingenomen, wil je daadwerkelijk het verwachte effect realiseren. Als mensen de pil twee dagen in de week vergeten, is het eigenlijk al verspilde moeite om de andere vijf dagen te blijven slikken. Als de patiënt de apotheek bezoekt, zeggen we: Goh, we zien dat u weer negentig tabletten komt halen maar eigenlijk hadden we u al een maand eerder verwacht. Ja, zegt zo’n patiënt, ik vergeet het wel eens. Op dat moment gaan wij het gesprek aan, en zeggen: het is uw keuze en uw verantwoordelijkheid, maar als u inderdaad maar vijf keer per week dit tabletje slikt, heeft u wel de eventuele bijwerkingen maar niet het beoogde effect.”

 

Een effectieve manier van interveniëren, meent Favié. “Natuurlijk kan het ook per telefoon of via een webcam. Maar communicatie is nu eenmaal 93 procent non-verbaal; de woorden die je uitspreekt, bepalen maar 7 procent.”

 

Die menselijke benadering betekent niet dat apothekers weg moeten lopen voor nieuwe ontwikkelingen. Sinds kort kunnen patiënten van Faviés apotheek hun eigen medicatiedossier online zetten. Zo kunnen ze altijd en overal hun eigen gegevens inzien: “Als jij bij een arts zit, of in het buitenland, ga je naar de website met je code, krijg je een sms’je met een wachtwoord, en hup alles staat op je scherm.”

 

Investeer in je medewerkers

Favié heeft zitting in het Europese Apothekers platform. Hier spreekt hij geregeld collega’s van over de grens, die soms met vergelijkbare en soms met heel andere problematiek te kampen hebben. Hoe ziet hij de Nederlandse situatie vergeleken met die in andere Europese landen?

 

“Ik stel vast dat de Nederlandse apotheker qua ICT-omgeving, de vastlegging van medicatiegegevens en de relatie met huisartsen een duidelijke voorsprong heeft. Aan de andere kant zijn apotheken in met name Zuid-Europa en Groot-Brittannië veel kleiner dan de Nederlandse. In die landen is er dan ook een veel directer contact tussen apothekers en patiënten.”

 

Aan het eind van het gesprek heeft Favié nog een laatste advies aan apothekers. “Als je het financieel moeilijk hebt, ben je geneigd te bezuinigen op personeel. Maar ook al gaat het financieel slecht, dan nog raad ik aan te blijven investeren in je medewerkers. Alleen zo behoud je kwalitatief goede dienstverlening. Farmaceutische zorg blijft mensenwerk. Met aandacht en begrip. Als je dat niet levert, zak je af naar het basale niveau van logistiek. En dat moeten we niet willen.”