Jan Kremer
Echtewereldwetenschap
De zorgpraktijk is complexer dan traditionele wetenschappelijke methoden vaak blootleggen. Jan Kremer pleit voor een bredere kennisbasis waarin niet alleen evidence, maar ook praktijkervaring en contextuele kennis uit de echte wereld een volwaardige rol krijgen. Want goede zorg draait niet alleen om feiten, maar ook om waarden.
‘Als jullie dit echt vinden, wordt het tijd om jullie toga’s ritueel te verbranden. Jullie zijn het niet waard om dit symbool van de wetenschap te dragen.’ Oef, dat was even schrikken toen deze opmerking onze kant uit kwam bij de aanbieding van ‘Zonder context geen bewijs’.
Dit advies van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) uit 2017 met de prikkelende subtitel ‘Over de illusie van evidence-based practice in de zorg’ stelde dat er meer soorten kennis nodig zijn als wetenschappelijke basis voor goede zorg. Naast kennis uit de praktijk is ook kennis over de context uit de echte wereld belangrijk.
“Er zijn meer soorten kennis nodig als wetenschappelijke basis voor goede zorg”
De heftigheid van de reacties liet zien hoe fundamenteel de boodschap van dit advies eigenlijk was. De wereld leek zo overzichtelijk. Je hebt een vraag, je doet een experiment in een gecontroleerde setting met proefpersonen die voldoen aan een aantal criteria (overigens vaak mannen van middelbare leeftijd zonder al te veel ‘verstorende variabelen’) en je brengt tot slot het verkregen bewijs naar de praktijk.
De schoen wringt
Deze werkwijze van experimenteren en implementeren heeft naast een aantal grote voordelen – zoals het voorkomen van allerlei soorten bias – ook nadelen. De RVS liet als een van de eerste zien dat de schoen ergens wringt. Iets wat veel zorgprofessionals en ook patiënten herkennen in de praktijk.
“Ik ben geen gemiddelde van een groep”, zei ooit een patiënt van mij. Zowel de stap van ‘vraag uit de praktijk naar experiment’ als de stap van ‘bewijs uit een experiment naar de praktijk’ gaat voorbij aan de complexiteit van goede zorg. Er gaan bij deze twee stappen onmiskenbaar dingen verloren. Ooit hoorde ik een geriater zeggen dat kwetsbare ouderen in heel veel trials buiten de inclusiecriteria vallen vanwege verstorende variabelen. “Maar mijn hele wachtkamer zit vol met verstorende variabelen” verzuchtte ze.
“Mijn hele wachtkamer zit vol met verstorende variabelen, verzuchtte ze”
Misschien helpt de filosofie ons een beetje. De Zuid-Afrikaan Alex Broadbent beschreef in zijn boek ‘The Philosophy of Medicine’ de twee manieren om geneeskunde te benaderen. De eerste gaat uit van ziekten als objectieve biologische afwijkingen en de tweede gaat uit van ziekten als sociale en normatieve concepten. Bij dat laatste gaat het meer over waarden dan over feiten. Hij slaat daarmee de spijker op de kop.
Het goede leven
Gezondheid gaat niet alleen over biologische fenomenen, maar vooral ook over het goede leven. En dat is in hoge mate een normatief vraagstuk, dat we niet kunnen beantwoorden met alleen experimenten van buiten de echte wereld.
Misschien is het tijd om meer onderzoek te gaan doen in die echte wereld. Experimenten blijven nodig, maar de complexe opgave om passende zorg toegankelijk te houden voor iedereen die dat nodig heeft, vraagt misschien om nieuwe kennis die recht doet aan het belang van waarden, context en complexiteit. Anders gezegd, we hebben behoefte aan meer kennis uit de echte wereld. Real-world science heet dat in het Angelsaksisch jargon. Als we die vorm van wetenschap met elkaar goed vorm weten te geven, hoeven we geen toga’s meer te verbranden, maar kunnen we ze fier blijven dragen!
1 reactie
Uw inzichten onderstrepen een fundamenteel probleem in het Nederlandse zorgstelsel: de kloof tussen wetenschappelijk bewijs en de praktijk.
Dit is volgens mij een gevolg van marktwerking en een focus op standaardisatie.
Prof. Girbes zei het al: “Als je niet kunt meten wat belangrijk is, dan maken wij belangrijk wat we meten “.
Met alle gevolgen vandien.
Een systeem waarbij de overheid een sturende rol zou hebben zou mogelijk meer ruimte geven voor de integratie van contextuele kennis, omdat het niet afhankelijk is van concurrerende zorgverzekeraars die protocollaire zorg afdwingen.
U pleit voor een fundamentele heroverweging van hoe we wetenschap, beleid en praktijk in de zorg combineren; en ik ben het er mee eens.
E.Kriek
23 maart 2025 / 21:53