Tibor Poelmann
Groener nascholen
Huisarts Tibor Poelmann verzet zich tegen fossiel gesubsidieerd nascholen op verre bestemmingen buiten Europa.

Naar de andere kant van de wereld vliegen en weer terug om na een weekje nascholen twintig nascholingspunten te scoren? Het is een fenomeen dat niet meer weg te denken is uit het zeer brede aanbod aan geaccrediteerde nascholingen voor artsen en paramedici. Ook voor juristen bestaat dit fenomeen, zo viel mij onlangs op LinkedIn op.
Advocaat Bénédicte Ficq stelde dit ter discussie op Mr. online. En hoewel we al discussie gezien hebben over de (on)wenselijkheid van het bijwonen van medische congressen in het (verre) buitenland, is het nascholen op exotische plekken nog niet kritisch onder de loep genomen. De vraag is namelijk: is dit in deze tijd nog wel zo vanzelfsprekend als het wellicht lijkt?
Cirkel van invloed
De klimaatcrisis grijpt steeds zichtbaarder om zich heen. De bosbranden, overstromingen en droogtes waar we wereldwijd, maar ook in Europa, in toenemende mate door getroffen worden, spreken hopelijk voor zich. En hoewel het huidige politieke klimaat doet vermoeden dat er weinig tot niets gebeurt om tot klimaatmitigatie en -adaptie te komen, staan wetenschap en maatschappij gelukkig niet stil. Integendeel, de energietransitie is in volle gang.
Zo is het succes van zonnepanelen veel groter dan tot voor kort voorzien. In de gezondheidszorg valt in dit licht op dat er talloze initiatieven en organisaties zijn ontstaan, veelal grassroots, die betekenisvolle stappen zetten om de footprint van de gezondheidszorg te verkleinen. Deze is met 11 megaton CO2 per jaar (7 procent van het Nederlandse totaal) natuurlijk beperkt maar wel significant. En belangrijker nog: het ligt binnen onze individuele cirkel van invloed om als zorgverleners te komen tot reductie.
Laaghangend fruit
De zorgsector heeft zich gecommitteerd aan een aanzienlijke CO2-reductie. Zo streeft de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 naar een CO2-reductie van 55 procent in 2030 en volledige CO2-neutraliteit in 2050. Thuis of dichter bij huis nascholen is een eenvoudige en bescheiden maat-regel die we nu al allemaal uit eigen verantwoordelijkheidsgevoel kunnen nemen. Laaghangend fruit kortom.
Natuurlijk kunnen cynici tegenwerpen ‘dat je tegenwoordig ook niks meer mag’, dat ‘dat vliegtuig naar Bali toch al ging’ of, nog een tandje fatalistischer, dat het ‘toch al te laat is’. Graag reageer ik alvast op dergelijke repliek, die ongetwijfeld zal komen.
Trek per direct de accreditatie van nascholingen buiten Europa in
Het staat eenieder vrij een verre reis te maken. Maar waar ik grote moeite mee heb, is fossiel gesubsidieerd nascholen op een verre bestemming buiten Europa. Nascholingen zijn immers fiscaal aftrekbaar of worden betaald uit een speciaal onbelast budget (cao-voorwaarde). De belasting voor het milieu in emissies weegt echter niet op tegen die paar accreditatiepunten: stel dat je 23 punten haalt op Bali. Dan geeft dit een geschatte CO2-uitstoot van ongeveer 3 tot 4 ton CO2 per persoon in economy class (retour Amsterdam Denpasar, bron: milieucentraal).
Voor de duidelijkheid: 3 tot 4 ton CO2 komt ongeveer overeen met het energieverbruik van een huishouden van een heel jaar. Of in autokilometers: 14.000 tot 18.000 km rijden in een benzineauto (bijna een half rondje om de aarde). Per nascholingspuntje kan een heel huishouden zich dus 2 weken van energie voorzien. Per nascholingspuntje kan een benzineauto 700 km rijden. En dat terwijl je zo’n zelfde nascholingspuntje ook achter je computer thuis kan behalen.
Vermijdbare milieuschade
Natuurlijk wil ik niets afdoen aan de meerwaarde van nascholingen buitenshuis of in het buitenland. Mijn punt is alleen dat door dit aan de andere kant van de wereld te doen, je aanzienlijke en vermijdbare milieuschade veroorzaakt die eenvoudigweg niet in lijn is met de eed van Hypocrates (weldoen en niet schaden) en de Green Deal Duurzame Zorg 3.0. Daarom langs deze weg een oproep aan de wetenschappelijke verenigingen die in de zorg verantwoordelijk zijn voor het accreditatiebeleid: trek per direct de accreditatie van nascholingen buiten Europa in.
Het is namelijk niet te laat. Iedere ton CO2 die we niet uitstoten, helpt de ernst van klimaatcrisis te beperken, dat is geen zero-sum game. En het is aan onszelf om hoop te creëren, voor onszelf, onze kinderen en de generaties na ons.
3 reacties
De vermenging van het aanzien van ons beroep met een ander doel dat niet hiermee niet direct samenhangt is een vorm van intellectuele vervuiling en niet voldoende herkend vandalisme, dat maatschappelijk even schadelijk is als luchtvervuiling.
Wat mij betreft de laatste column van deze soort.
Michael Muller
11 april 2025 / 15:17Zorgprofessionals die klimaatbewust willen nascholen van ‘intellectuele vervuiling’ beschuldigen, is precies wat we níet nodig hebben.
Klimaatverantwoordelijkheid hoort bij goed hulpverlenerschap – het is geen bijzaak, maar een zorgplicht.
E.Kriek
11 april 2025 / 19:44Het lijkt mij gepast om een aantal argumenten te geven; uit de heup schieten is natuurlijk iets te makkelijk, collega:
– In een bredere, ethische en maatschappelijke context zijn er goede argumenten om klimaatverandering wél onder die zorgplicht te rekenen. Hier zijn een paar invalshoeken om u te helpen :
* Klimaatverandering: Klimaatverandering heeft directe en indirecte gevolgen voor de volksgezondheid:
Toename van hittegolven, luchtvervuiling en allergieën.
Verspreiding van infectieziekten (zoals Lyme, dengue).
Impact op mentaal welzijn door klimaatangst of ecologische rampen.
Voedselzekerheid, watertekorten en migratie, met gevolgen voor kwetsbare populaties.
Artsen hebben de plicht om deze gezondheidsrisico’s te herkennen, signaleren en waar mogelijk te voorkomen;
* Klimaatactie is preventie. Door bijvoorbeeld actief te pleiten voor:
Duurzaam vervoer (fietsen, wandelen → minder luchtvervuiling én gezonder leven),
Gezonde voeding (meer plantaardig eten → goed voor mens én planeet),
Groene leefomgeving (goed voor mentale gezondheid én biodiversiteit), dragen artsen bij aan een systeem dat gezondheid structureel bevordert.
* Organisaties zoals de KNMG (Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en de WMA (World Medical Association) erkennen dat artsen ook een rol hebben als pleitbezorger voor maatschappelijke omstandigheden die gezondheid bevorderen — en klimaat valt daaronder.
In de Geneeskundige Eed (versie 2022) staat bijvoorbeeld:
“Ik erken mijn verantwoordelijkheid voor de samenleving.”
Dat kan worden geïnterpreteerd als een plicht om klimaat- en milieubelangen mee te wegen, denkt u niet?
Tot slot:
* De zorgsector is zelf verantwoordelijk voor een aanzienlijke CO₂-uitstoot (in Nederland ±7%). Artsen en andere zorgverleners kunnen bijdragen aan verduurzaming door keuzes te maken in praktijkvoering, zoals:
Minder verspilling van materialen,
Rationele farmacotherapie,
Verantwoorde inzet van (energie-intensieve) technologie.
Tot zover een eerste poging om u uit te nodigen tot een genuanceerde mening.
E.Kriek
11 april 2025 / 20:34