Maarten Wieberdink

Maarten Wieberdink

tandarts, ethicus, docent

Meer tandartsen opleiden is niet het hele verhaal

Om mondzorg toegankelijk te houden, moeten we óók onze eigen vanzelfsprekendheden ter discussie stellen, schrijft tandarts en ethicus Maarten Wieberdink.

De minister heeft recent besloten het aantal opleidingsplaatsen tandheelkunde niet verder uit te breiden, ondanks het advies van het Capaciteitsorgaan om de jaarlijkse instroom te verhogen. Dat besluit roept bij veel mensen vragen op over de toekomstige toegankelijkheid van de mondzorg.

Begin dit jaar was ik voor een mondgezondheidsproject in Ethiopië. Een prachtig land. De hoofdstad Addis Abeba voelt als een land in een land: enorme bouwprojecten, moderne voorzieningen en hypermoderne tandartspraktijken. Maar op een paar uur rijden van de hoofdstad zijn de omstandigheden heel anders. Daar hebben de mensen nauwelijks toegang tot mondzorg. Ethiopië heeft inmiddels ruim 135 miljoen inwoners en naar schatting zo’n 2.000 tandartsen, van wie een groot deel in en rond de hoofdstad werkt. Ter vergelijking: Nederland heeft ongeveer 10.000 praktiserende tandartsen voor nog geen 18 miljoen inwoners.

Parallellen met Nederland

Hoewel de verschillen enorm zijn, vielen mij juist de parallellen met Nederland op. Want hoe zorg je voor toegang tot mondzorg voor iedereen? En hoe ga je om met schaarse capaciteit? In Ethiopië is het tekort zo groot dat de eerste gedachte al snel is: er moeten meer tandartsen komen. Dat is ook zo. Maar zelfs als je morgen duizend tandartsen extra opleidt, is het probleem niet opgelost. Niet als het merendeel in de hoofdstad blijft werken, terwijl een groot deel van de bevolking daarbuiten woont. En ook niet als de bevolking sneller groeit dan het zorgsysteem kan bijhouden. Dan loop je continu tegen de grenzen van je capaciteit aan.

Dat zette me aan het denken over onze eigen situatie. Natuurlijk zijn Nederland en Ethiopië niet één op één te vergelijken. De economische omstandigheden, de omvang van de bevolking en de organisatie van de gezondheidszorg verschillen sterk. Toch zien we ook in Nederland dat de beschikbaarheid van tandartsen niet gelijk over het land is verdeeld. Buiten de grote steden ontstaan tekorten, terwijl de vraag naar mondzorg door de vergrijzing zal blijven toenemen.

Misschien moeten we ons afvragen of we mondgezondheid niet te veel vanuit de tandartspraktijk benaderen

Een tekort aan tandartsen lijkt op het eerste gezicht een eenvoudig rekensommetje: meer patiënten vraagt om meer tandartsen. Maar achter dat rekensommetje gaan vragen schuil over spreiding, maar ook over de tandheelkunde die we willen bedrijven, zoals ik eerder schreef.

Misschien moeten we ook een stap terug doen en ons afvragen of we mondgezondheid niet te veel vanuit de tandartspraktijk benaderen. Een gezonde mond is immers niet alleen het resultaat van tandheelkundige zorg. Ook de omstandigheden waarin mensen leven, opgroeien en hun gezondheid vormgeven spelen een belangrijke rol.

Verschuiving

Dat is ook de gedachte achter de visie van de WHO. In het Global Oral Health Action Plan 2023–2030 beschouwt zij mondgezondheid niet als een op zichzelf staand tandheelkundig vraagstuk, maar als een integraal onderdeel van de algemene gezondheid en publieke gezondheid. De WHO pleit voor een verschuiving van een voornamelijk curatieve benadering naar meer nadruk op preventie, gezondheidsbevordering en het aanpakken van sociale en commerciële factoren die mondgezondheid beïnvloeden.

Misschien kunnen we daarin over grenzen heen van elkaar leren. Niet door de oplossingen van het ene land zomaar over te nemen in het andere, maar door onze eigen vanzelfsprekendheden ter discussie te stellen.

Delen