Frouke Tolsma-Verhagen en Koen Deurloo
Onzichtbaar maar onmisbaar
Geboortezorg is teamzorg. Binnen dat team zijn klinisch verloskundigen, werkzaam in het ziekenhuis, onmisbaar. Helaas is hun positie vaak onduidelijk. Hoog tijd om daar verandering in te brengen, betuigen verloskundige Frouke Tolsma-Verhagen en gynaecoloog Koen Deurloo.

Door samen te bouwen aan duurzame relaties en samenwerking, creëren professionals in de geboortezorg rust, vertrouwen en verbondenheid, precies daar waar dat het hardst nodig is. Verloskundigen spelen hierin een onmisbare rol. Oók binnen de muren van ziekenhuizen.
Klinisch verloskundigen, zoals we verloskundigen in het ziekenhuis noemen, begeleiden 77 procent van de bevallingen met een medische indicatie. In 40 procent van de gevallen doen ze dat grotendeels zelfstandig, blijkt uit onderzoek. Binnen de geboortezorgketen bestaat geen twijfel over hun toegevoegde waarde. Toch ontbreekt formele erkenning.
De Nederlandse geboortezorg is ooit opgebouwd rond thuisbevallingen onder leiding van verloskundigen. Alleen bij pathologie gingen zwangeren naar het ziekenhuis. Vanaf 1970 groeide vanuit de maatschappij de wens om vaker in het ziekenhuis te bevallen, ook zonder (verdenking op) pathologie. Tegenwoordig doet driekwart van de vrouwen dat.
Bevoegdheden
In het ziekenhuis ligt de medische eindverantwoordelijkheid voor de bevalling bij de gynaecoloog. Die werkt nauw samen met klinisch verloskundigen. Hun werkzaamheden en verantwoordelijkheden verschillen echter per ziekenhuis en hun wettelijke bevoegdheden zijn beperkt. In 2014 hebben beroepsverenigingen NvOG en KNOV weliswaar een specifiek beroepsprofiel opgesteld, maar ziekenhuizen erkennen de rol niet officieel. Dat leidt tot onduidelijkheid over hun positie en taken. Bij zwangeren, bij collega’s, en bij klinisch verloskundigen zelf.
De werkzaamheden en verantwoordelijkheden van klinisch verloskundigen verschillen per ziekenhuis en hun wettelijke bevoegdheden zijn beperkt
Goede geboortezorg vraagt om vertrouwen, voorspelbaarheid en verbondenheid. Het is bij uitstek een terrein waar waardegedreven zorg centraal zou moeten staan. Dat lukt alleen als iedere zorgverlener helder weet wat zijn of haar rol is — en daarvoor ook wordt erkend.
Recent onderzoek laat zien dat bijna 80 procent van de klinisch verloskundigen het afgelopen jaar minimaal één keer heeft verzuimd. 1 op de 5 van hen verzuimt frequent, mede door hoge werkdruk en gebrek aan waardering. Dat kunnen we ons – als zorgcollega’s en als samenleving – niet veroorloven.
Werkstress
Het Job Demand Control-model van Karasek laat zien dat werkstress vooral ontstaat bij een combinatie van hoge taakeisen en weinig autonomie. En juist die mix komt bij klinisch verloskundigen veel voor. Ze hebben veel verantwoordelijkheden, maar weinig invloed op hun werkwijze.
Internationale voorbeelden tonen aan dat het ook anders kan. In Canada, het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland bijvoorbeeld zijn Midwife Continuity of Care-modellen (MCCM) actief geïntegreerd in de geboortezorg. Ziekenhuizen werken met een klein team van verloskundigen, met een duidelijke taken en verantwoordelijkheden. Zij begeleiden vrouwen gedurende het hele traject, van zwangerschap en bevalling en kraambed. Dat leidt tot minder medische ingrepen, tevredener cliënten en lagere kosten, toont onderzoek aan.
Ook de WHO pleit voor deze aanpak. In meerdere internationale richtlijnen benadrukt de WHO het belang van MCCM als fundament voor veilige, respectvolle en kosteneffectieve geboortezorg binnen ziekenhuismuren.
In bijvoorbeeld Canada is Midwife Continuity of Care-modellen (MCCM) actief geïntegreerd in de geboortezorg
Gelukkig worden er ook in Nederland mooie stappen worden gemaakt. In het Hagaziekenhuis Den Haag en Diakonessenhuis in Utrecht werken klinisch verloskundigen op de poli, verloskamers en kraamafdeling. Ze verrichten alle uitwendige versies bij stuitligging en organiseren samen met gynaecologen en verpleegkundigen de calamiteitentrainingen. Maar er is meer nodig.
Advies
Ons advies: leg de rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van klinisch verloskundigen landelijk vast, onafhankelijk van de regio of het ziekenhuis. Neem die ook structureel op in opleidingen en beleidsdocumenten. Investeer in de zichtbaarheid van deze doelgroep binnen teams en besturen. En betrek ze bij casuïstiekbesprekingen.
Als we écht willen investeren in een kansrijke start voor moeder en kind, begint dat bij het zien en erkennen van alle professionals die deze geboortezorg mogelijk maken. Want we doen het samen, met gedeelde verantwoordelijkheid. Toegang tot kwalitatieve geboortezorg – met zowel gynaecologen én (klinisch) verloskundigen – is een fundamenteel recht voor alle vrouwen. Thuis en in ziekenhuizen.
Over de auteurs
Frouke Tolsma-Verhagen (39) is sinds 2011 verloskundige (eerste lijn en klinisch). Ze studeerde Cultuur en Wetenschapsstudies en volgt momenteel de master Verloskunde. Als deelnemer aan het ICM Midwife Leaders Executive Sponsorship Programme richt ze zich op gedeeld leiderschap en verbindt ze praktijkervaring met wetenschappelijk onderzoek in de geboortezorg.
Koen Deurloo (51) is gynaecoloog in het Diakonessenhuis Utrecht. Hij is expert bij Ouders van Nu en How about Mom, en schrijver van Door de ogen van een gynaecoloog. Op Instagram (@kldloo) deelt hij zijn kennis over zwangerschap en geboortezorg.