Bas Smallenbroek
Taboe
In het begeleiden van patiënten gaat het vaak over cognities. Om precies te zijn gaat het dan over de cognities van de patiënt. Dat is natuurlijk maar een deel van het verhaal. Communicatie is tweerichtingsverkeer, ook als het om cognities gaat. Dat is een hele subtiele vorm van communicatie.
Zo heeft elke behandelaar een beeld van zichzelf. Ook heeft elke behandelaar een idee van wat verstaan mag worden onder goede zorg. Die beelden zijn ook gewoon cognities. Daarmee zijn ze niet fout of goed. Ze zijn wel een gegeven om rekening mee te houden.
Die beelden kunnen bijdragen aan het plezier van het werk van alledag, ze kunnen datzelfde werk ook onnodig zwaar maken.
Een mooi voorbeeld is voor mij het taboe op fouten. Ik ken veel artsen die van zichzelf vinden dat ze geen fouten horen te maken. Dat is een haast onmenselijke druk die iemand zichzelf oplegt, hoe nobel het streven ook is. Zulke cognities kosten energie en kunnen het werk zwaarder maken dan nodig is. Sterker nog: door het gevoel geen fouten te mogen maken kan de situatie ontstaan dat u ‘vergeet’ fouten met elkaar als collega’s te delen. Opdat die ander uw fout niet zelf ook hoeft te maken om ervan te kunnen leren.
De Canadese arts Brian Goldman heeft hierover een prachtig verhaal gehouden. Via onderstaande link is het te zien. Treffender dan hij het doet kan ik het niet verwoorden:
dit fragment / uitzending is helaas niet meer beschikbaar
7 reacties
Beste Bas,
Met groot genoegen gekeken naar Brian Goldman. Een witte raaf in artsenland. Helaas. Tijdens mijn 35 jarige tocht langs spreekkamers ben ik er maar weinig tegengekomen. En als ze tegenover mij als vertegenwoordiger al open waren over wat hen was overkomen, lieten ze dat liever onbesproken zodra collega artsen in de buurt waren. Jammer.
Feit is dat de heersende modus in artsenland het niet gemakkelijk maakt om zo open te zijn over wat er soms, al dan niet te vermijden, mis gaat. Bij een huisarts die ik jaren bezocht was het wel eens onderwerp van gesprek. Geen stoere praat achteraf om een medische blunder, maar tegenover me zat dan een dokter die hartgrondig vloekte om zijn eigen tekortkoming. En dat in een regio waar OLH vloeken ernstig veroordeel(de)t.
Hij bleef me bij. Over hem schreef ik een verhaal getiteld ‘a day in the life’. Af en toe verdwaal ik op mijn racefietsje en doorkruis het Nederlandse Schwarzwald, dan klinkt dat lied en moet ik altijd even aan hem denken.
Joep Scholten
Ruurlo
Joep Scholten
15 april 2013 / 13:30Uitstapje maken naar oud maar nog immer verfrissend boek van Mary Douglas getiteld “Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo”.
Kan U de antropologische achtergrond begrijpen van wat er aan de “relatieve oppervlakte” geconstateerd wordt. Heeft alles te maken met het creëren van een (sub-)cultuur.
GK Mitrasing
15 april 2013 / 22:20(Sub)Culturen als onvermijdelijkheid. Het enige dat een weldenkend mens rest, is zich er klakkeloos aan conformeren. Zo gezien is arts zijn een uiterst treurig beroep. Sta me toe dat ik de openbare bekentenis van Brian Goldman meer waarde toedicht.
Wat let u mijnheer Mitrasing om in Heerhugowaard een variant van Goldman te laten opstaan! De man die ik in gedachten heb, was in ieder geval zo’n persoon. Mooie voorbeelden blijven inspireren.
Joep Scholten
16 april 2013 / 09:33De mythe dat artsen feilloos zijn is natuurlijk altijd een mythe. Maar wat staat aan de bron en wat is de functie van die mythe? Als U eens de moeite neemt om en dergelijk boek te lezen dan begrijpt U mijn reactie en begrijpt U ook de achtergrond van de spreker die U(en mij!) zo boeit.
De beste functioneringsgesprekken heb je als huisarts met je patiënt in de spreekkamer.
GK Mitrasing
16 april 2013 / 09:50Het is iets te kort door de bocht om de patient als beoordelaar van uw handelen op te voeren. Het aantal patienten dat daartoe in staat blijkt, is gering. De meeste overvalt een vreemd soort afhankelijkheid en kritiekloosheid zodra ze een spreekkamer betreden. Gek, want die zelfde mensen zijn wel kritisch tegenover een accountant, de garagehouder, de bakker op de hoek, noem maar op. Het is een oud probleem.
Begin jaren vijftig was er Balint, die een poging deed met collega’s onder elkaar, de manier van eigen handelen kritisch te bekijken. Bestaan er nog Balint groepen in Nederland?
Als je ziet hoe men acteert in bijv. Doe trainingen’ dus gesprekken ten overstaan van collega’s met een acteur of actrice als patiënt. Dan wordt pijnlijk duidelijk welk een absoluut stiefkindje gesprekstraining is in de opleiding van artsen. Ook als afgestudeerde blijft dat zo want dit soort trainingen wordt daarna bij vooorkeur vermeden.
Het zal niet zo bedoeld zijn, maar de opmerking ‘de beste functioneringsgesprekken voer ik met mijn patiënten’ getuigt van gebrek aan inzicht.
Bij alle firma’s waar ik werkte en verkooptrainingen gaf, kwam ik ze tegen; de ervaren artsenbezoekers die kwamen met de dooddoener; ‘bij de dokter in de spreekkamer overkomt me dit nooit.’
Ze waren net door de mand gevallen tijdens een gesprekstraining. Ging ik later met ze mee bij de dokter in de spreekkamer, werd in een oogopslag duidelijk dat er tussen simulatie en werkelijkheid niet of nauwelijks verschil was.
Het blijft een kwestie van veel oefenen, en regelmatig kritisch laten meekijken en luisteren door ervaren collega’s, desnoods door die ene patiënt die wel in staat is om uw handelen kritisch te benaderen. Communicatie is moeilijk en de geboren supertalenten zijn schaars.
Joep Scholten
16 april 2013 / 10:13Mijn reactie op het stuk was een verwijzing naar de achtergrond waarom een mythe bestaat en waardoor die in stand wordt gehouden.
Uw verhaal is me bekend maar er zijn ook genoeg voorbeelden hoe het wel goed kan gaan. Aan de VU was zowel in de opleiding tot basisarts en later in de opleiding tot huisarts heel veel aandacht voor de aspecten die U aankaart. Kan me voorstellen dat dat niet overal evenzo ruim is. Zeker ook niet in de opleidingen tot specialist. Overigens is de wijste les in gepaste nederigheid er één van mijn vader(en advocaat) die slachtoffer was van een mislukte operatie.
GK Mitrasing
16 april 2013 / 10:37Op een of andere manier beklijft bij mj het gevoel dat we elkaar niet begrijpen, mijnheer Mitrasing. U verwijst naar de VU en de in uw ogen ruime aandacht die ze besteden aan communicatie. Een paar jaar geleden had ik een gesprek met een opleider van de UvA in het AMC. Prof. Ron Peters haalde de kranten met zijn opmerkingen over de ‘hufters’ in het vak. Ze hebben daar een speciale module (Professioneel gedrag in Curius) ontwikkeld om dat soort gasten in een vroeg stadium te ontmaskeren en bij te spijkeren als dat kan. Maar daarna, was mijn vraag, wat gebeurt er als ze eenmaal losgelaten worden in de praktijk? Wie corrigeert ze? De inspectie? In ieder geval niet de collega’s want die zijn afgericht om zich te conformeren aan een subcultuur.
Het is natuurlijk een toevalstreffer als je een vader hebt die ‘slachtoffer’ was van een mislukte operatie. Maar ga je daardoor beter communiceren met je patienten? Die vraag blijft boven dit vraagstuk hangen.
Joep Scholten
16 april 2013 / 18:49