Berend van Doorn

Berend van Doorn

Van u naar jij

In de zorg zou je elkaar moeten kunnen aanspreken zoals je dat in de supermarkt doet, schrijft aios Berend van Doorn: ‘en geen toneelstuk opvoeren omdat je langer hebt doorgeleerd’. Dat is bevorderlijk voor toegankelijkere onderwijsmomenten, werkplezier en vooruitgang in patiëntveiligheid.

Laatst had ik mijn eerste cursusdag met alle nieuwe aios heelkunde. Logische smalltalk ging over de nieuwe werkplek: eerste indrukken en de sfeer op de afdeling. Een van mijn nieuwe collega’s wist me te vertellen dat zij het toch wat lastig aarden vond. Nog nooit had een van de chirurgen een leuk gesprek met haar aangeknoopt. Uit beleefdheid had zij ze allemaal met u aangesproken, en ze braaf ‘dokter Huppelepup’ genoemd. Een maand was voorbij: er was nog geen voornaam gezegd of glimlach geglimd.

“Wat idioot!” stamelde ik gelijk. Want ook ik had me de eerste dag door het verplichte voorstelrondje en zijn ongemakkelijkheden geworsteld. Maar inmiddels was ik helemaal op m’n plek. “Je zou verwachten dat iemand van begin dertig, die al best wel wat verantwoordelijkheden draagt (huis, kinderen?!) een tien jaar oudere collega toch niet met ‘u’ zou hoeven aanspreken?” “Tja”, zei ze. “Zo gaat dat hier blijkbaar”. Toen ik acht was vond ik mezelf best oud. Al helemaal toen de McDonald’s-meneer, ook ‘meneer’ tegen míj zei. Maar wat ik niet had verwacht, was dat mijn meneren van toen, nu ook nog meneren zouden hebben.


Wat ik niet had verwacht, was dat mijn meneren van toen ik 8 was, nu ook nog meneren zouden hebben


Natuurlijk gaat het niet overal zo, tussen jonge dokters en stafleden. Verleggen we onze scoop naar een paar jaar jonger, de coassistenten, dan zien we toch een patroon. Een recente enquête van De Geneeskundestudent toont namelijk dat vijftig procent van de studenten zich verplicht voelt om “u” te zeggen tegen medisch specialisten. Terwijl slechts tien procent van die studenten zelf later met u aangesproken zou willen worden.

Dit is geen pleidooi om alles wat je van je moeder hebt geleerd buitenboord te gooien. Tegen een patiënt spreek je met twee woorden. En de pensionerende professor zou ik ook niet tutoyeren. Maar misschien moeten we af van de krampachtige reflex om iedere medisch specialist ‘u’ te noemen. Van ‘u, tenzij…’ naar ‘jij, tenzij…’. De even oude verpleegkundige heet immers ook gewoon Gregory, Carolijn of Theo?


Dit is geen pleidooi om alles wat je van je moeder hebt geleerd buitenboord te gooien


Sommigen zullen denken: maar welk probleem los je hier nou eigenlijk mee op? Het volgende. Een gelaagde aanspreekcultuur is het meest zichtbare symptoom van afunctionele hiërarchie. En die houdt op zijn beurt weer toegankelijkere onderwijsmomenten, werkplezier en vooruitgang in patiëntveiligheid tegen. Want hoeveel leer je van iemand, bij wie je afstand voelt om vragen te stellen? En wie het negatief effect hiervan ontkent, zou zich kunnen afvragen waarom ik mijn collega uit de eerste alinea geanonimiseerd heb opgeschreven.

Hoe dan ook, wat ik op m’n eerste coschap dag hoorde, klopt even goed: niet alle collega’s zijn je vriendjes. Maar inmiddels moeten we onszelf toch ook een beetje los kunnen maken uit de roestige ketens van het ouderwetse. Elkaar gewoon aanspreken zoals je dat zou doen in de supermarkt, en geen toneelstuk opvoeren omdat je langer hebt doorgeleerd. Daar zouden we inmiddels toch oud genoeg voor moeten zijn.

Delen