Zorgeconomen

Flip Vuijsje
Flip Vuijsje studeerde politieke wetenschap en sociologie; was hoofdredacteur van onder meer Intermediair en Arts en Auto, en heeft zijn eigen bureau voor redactionele hulp bij zorgpublicaties (www.bureauflipvuijsje.nl). Lees alle artikelen van Flip Vuijsje

De kop boven deze tekst kan verwachtingen wekken die hier niet waargemaakt zullen worden. Want nee: dit wordt geen strafexpeditie – ook al zou dit op zichzelf een kunstje van helemaal niks zijn. Economen hebben bij veel mensen immers een bedenkelijke reputatie: zij ‘reduceren’ namelijk ‘alles tot geld’. Alle overige waarden gaan hierbij vanzelf verloren, met inbegrip van de ‘factor mens’. Wie dit extra pakkend wilt onderstrepen, roept dan ook nog dat economen ‘de prijs van alles weten maar de waarde van niets’, en retorisch succes is verzekerd.

In werkelijkheid doen economen iets heel anders. Zij overdenken en onderzoeken het verschijnsel ‘schaarste’. Mensen hebben bijna eindeloos veel behoeften, maar de middelen die hierin kunnen voorzien, zijn meestal beperkt voorhanden. Dus kijken economen naar hoe die middelen worden geproduceerd, verdeeld en aangewend, met speciale aandacht voor doelmatigheid.

Vooral dat laatste heeft, ondanks de makkelijk te suggereren schijn van het tegendeel, helemaal niets te maken met kille onmenselijkheid. En is juist een aanpak waarin ‘de mens’, en diens grondrecht op een zo goed mogelijk bestaan, ook in materiële zin, voor honderd procent centraal staat. Een complicatie is wél, dat doelmatigheid niet altijd voor iedereen dezelfde betekenis heeft. Wat voor de één ondoelmatig uitpakt en dus verspilling is, kan voor een ander juist een bron zijn van (extra) inkomen en welstand. Geen wonder dus dat economische analyse soms ook irritatie en boosheid op kan roepen. Ook in de wereld van de zorg, zoals net weer eens is gebleken in reacties op de stellingname van een paar uitgesproken zorgeconomen.

doelmatigheid heeft niet altijd voor iedereen dezelfde betekenis

Even leek het erop dat het jongste media-offensief van het ‘Nationaal ZorgFonds’ van de SP weinig of geen weerwoord zou krijgen, maar afgelopen week gebeurde dat laatste alsnog. Eerst verscheen in Medisch Contact een beschouwing van zorgeconoom Marcel Canoy, over Zeven zegeningen en zeven zonden van tien jaar marktordening in de zorg. En meteen daarop bracht Zorgvisie een blog van Wim Groot en Henriette Maassen van den Brink, hoogleraren economie in respectievelijk Maastricht en Amsterdam, met als titel Nationaal zorgfonds is dure grap. Eerder al schreef Marcel Canoy, ook in Medisch Contact, een blog over De fantasie van een nationaal zorgfonds; en schreef zorgeconoom Michiel Verkoulen een commentaar voor NRC Handelsblad met als strekking Het Nationaal Zorgfonds is een onzalig plan.

Ik ga deze artikelen niet samenvatten, leest u ze vooral zelf. Wat mij in elk geval opvalt, is dat ze ­– anders dan dat ZorgFonds-narratief van de SP – een toon aanslaan van rust en nuance. Dat ook deze auteurs oog hebben voor dingen die in ons zorgstel nog beter kunnen, maar zonder dat dit een totale en peperdure disruptie rechtvaardigt. En dat, in het artikel van Groot en Maassen van den Brink, één cruciaal aspect aan de orde komt dat in de discussies tot nu toe bleef ondergeschoven. Namelijk de voorgestelde afschaffing, na invoering van dat SP-Fonds, van selectieve contractering. Waarmee, schrijven beide hoogleraren, “een belangrijk middel om de kwaliteit van zorg te verbeteren overboord wordt gezet.”

Eén hoeksteen van het SP-verhaal is dat onze zorg veel te duur is. Een heel andere maar minstens zo overtuigende werkelijkheid vindt u in een recente analyse van FD-redacteur Marieke ten Katen, Zo duur is de zorg in Nederland niet. Maar ja, het FD, ofwel het Financieele Dagblad, dat is nou weer zo’n typische krant die ‘het economische’ altijd centraal stelt, en die dus makkelijk te negeren valt door iedereen die vindt, of zich graag laat wijsmaken, dat economen in wezen niet deugen. Zoals ook Wim Groot, na zijn Zorgvisie-publicatie van vorige week, op sociale media meteen werd weggezet, zonder verdere argumentatie, als ‘Maastrichtse Nep-Professor’.

Iemand hield mij afgelopen week voor dat zorgeconomen in Nederland bijna allemaal op eenzelfde, verdacht-eenzijdig standpunt zitten: steun voor ons huidige zorgstelsel. Ik weet niet zeker of dit laatste wel zo is; economen zijn, ook in Nederland, normaal gesproken juist enorm verdeeld over van alles en nog wat. Maar áls ze inderdaad over zorgissues zo eensgezind zijn, dan kán dit natuurlijk ook wijzen op een empirische werkelijkheid die zo eenduidig is dat gewoon geen zinnig econoom er omheen kan.

Waar ik ook nog op werd gewezen, was het standpunt van Paul Krugman. Deze Princeton-hoogleraar en winnaar (2008) van de Nobelprijs voor Economie, is bij een breed publiek vooral bekend als commentator in The New York Times. Ondanks zijn doorgaans ongegeneerd links-progressieve visie, is hij een in brede kring invloedrijk en gerespecteerd denker. Hij zou ook een voorbeeld zijn waaruit blijkt dat, anders dan in Nederland, je in Amerika wel degelijk belangrijke economen hebt die niks willen weten van een verzekeraars-gebaseerd zorgstelsel. Want Paul Krugman is voorstander van een single-payer-aanpak; dus zeg maar: van een Amerikaanse pendant van dat ZorgFonds van onze SP.

Punt is alleen dat Krugman zich inderdaad ooit voor single-payer uitsprak ­– in 2007 was dat – maar sindsdien kennelijk tot een ander inzicht is gekomen. Dit vooral in reactie op kritiek van links-radicale kant op hoe in Amerika na invoering van Obamacare nog steeds een belangrijke rol blijft weggelegd voor winst-nastrevende zorgverzekeraars. In The New York Times schreef Krugman afgelopen februari dat met dat laatste in principe helemaal niks mis is; noemde hij onder meer Nederland als goed voorbeeld van een zorgstelsel met ‘near-universal coverage even though they rely on private insurers’; en waarschuwde hij nadrukkelijk tegen het ‘demoniseren van verzekeraars’.

11 Reacties Reageer zelf

  1. G K Mitrasing
    Geplaatst op 7 september 2016 om 17:49 | Permalink

    Ieder punt van Marcel Canoy ten voordele van het gedachtenexperiment is makkelijk weerlegbaar. Het gaat meestal om de vraag of we er zin in hebben om op alles te reageren: nee. Hij verkoopt kletspraatjes.
    Marcel Canoy geeft zelf al de grootste disclaimer van zijn verhaal aan: ‘hierbij zij aangetekend dat niet altijd een even strak verband te leggen is; een deel van de verbeteringen had waarschijnlijk ook kunnen worden bereikt zonder de stelsel herziening.” Zo heeft hij zichzelf ingedekt. In alle 7 zegeningen houdt hij het verder open; geen absolute getallen. Alles wordt suggestief gebracht, zonder onderbouwing: is beter, is vergoot, is versterkt etc. Zegt helemaal niets.

    Zegening 1: langdurige zorg waarvoor het is bedoeld stelt Canoy. Maar dit heeft niets met de Zvw en WMg te maken. Staat geheel los van de stelselherziening. Dat de AWBZ uit de klauwen is gelopen is geheel te wijten aan politiek en ambtenarij zelf!

    En zo kunnen we wel doorgaan.
    Groot: die had allang niet meer professorabel moeten zijn vanwege zijn eerdere niet onderbouwde uitspraken over o.a. zorgfraude.

    Zorgeconomen als Canoy en Groot dienen in ieder geval niet de zorg.

  2. G K Mitrasing
    Geplaatst op 7 september 2016 om 17:58 | Permalink

    en om Flip Vuijsje even bij te praten: over schaarste wordt al vele eeuwen nagedacht en aan die resultaten heeft nog geen één econoom iets aan toe kunnen toevoegen.

  3. Aad Cense
    Geplaatst op 7 september 2016 om 18:19 | Permalink

    1
    “Als door een wesp gestoken” lijkt me toch een correctere omschrijving dan “rust en nuance”; maar waarneming is nogal subjectief zoals we al wisten

    2
    Twee groepen tegen elkaar afgezet als een daarvan het instrument van objectiverende feitelijkheid in pacht zou hebben. Quod non; zie ook critici uit economenhoek zelf als Sedlacik. En ook economen die het beste met de mens voor hebben beginnen pas net te ontdekken hoe de mens in elkaar zit, dus goede bedoelingen zijn bepaald geen garantie voor een goed resultaat.

    Tekenend daarvoor is dat de discussie zich steeds weer vernauwt tot rekensommen terwijl misschien wel het grootste deel van de bezwaren zit in de softere hoek van
    (1) mensbeeld en daarvan afgeleide ethische en morele principes,
    (2) de invloed van de economische ordening in simplistische ‘producten’ op de inhoud van de geneeskunde (!) en het proces van behandeling
    (3) organisatorische kwesties zoals het uit de hand gelopen Taylorisme dat de ideologie van alles=bedrijf met zich brengt (industriële geneeskunde geregisseerd vanachter vergadertafels)
    (4) de uiterst dubieuze normerende kwaliteitsbenadering die met (3) samenhangt en geen rekening houdt met dynamiek en systeemeigenschappen
    (5) welke benadering (4) in getrapte organisatievorm ondergebracht ook nog onvermijdelijk toename van bureaucratie (papieren kwaliteit; meetgekte) met zich meebrengt

  4. Aad Cense
    Geplaatst op 7 september 2016 om 18:21 | Permalink

    (ad 2 “als -> “alsof” uiteraard)

  5. Tijn Hoogeboom
    Geplaatst op 7 september 2016 om 20:53 | Permalink

    Het verheugt mij dat u uw strategie van kritiek op het NZF aanpast.

    Daar waar uw eerdere strategie erop leek om het NZF af te doen als “populisme” , en:

    “alle populisten zijn gek, dus het NZF kan niet deugen ….” , daar brengt u nu de kritische zorgeconomen in stelling.

    Dank! We komen nog ergens zo.

  6. G K Mitrasing
    Geplaatst op 7 september 2016 om 21:01 | Permalink

    Kenmerkend voor de moderne economie en economen is dat de schaarste als vanzelfsprekend en onontkoombaar, als een soort ‘natuurfeit’ wordt gezien. Nergens wordt schaarste zelf systematisch geproblematiseerd, als mogelijkheidsvoorwaarde voor en basis van de economische wetenschap bekritiseerd. Schaarste lijkt het meest verborgen uitgangspunt van de moderne maatschappij te zijn, een uitgangspunt dat zelfs door grote delen van filosofie en wetenschap als ‘natuurlijk’ en vanzelfsprekend lijkt te worden aanvaard. Als er al over schaarste gedacht wordt, gebeurt dat vaak in het bekende kader van een vooruitgang/ ontwikkelingsideologie. Er wordt dan gesteld dat de vroegere schaarste op veel gebieden overwonnen zou zijn om in de moderne tijd te worden vervangen door zoiets als overvloed. Schaarste wordt dan nog aanwezig geacht in onderontwikkelde gebieden, zij wordt in verband gebracht met honger in Afrika. Met technische middelen zou ze in de toekomst ook daar overwonnen kunnen worden maar tav schaarste is juist het tegenovergestelde aan te tonen: de moderne maatschappij heeft de schaarste niet overwonnen maar juist gecreëerd. Wat is tegenwoordig niet schaars?
    En zolang zorgeconomen aan dit gegeven voorbij gaan zal het ook mbt het nadenken over gezondheidszorg door zorgeconomen weinig tot niets worden. En ze bewijzen dit elke week in de media.

  7. Tijn Hoogeboom
    Geplaatst op 7 september 2016 om 21:36 | Permalink

    Oeps, ik moet mijzelf corrigeren.

    U uit zichzelf op Twitter blijkbaar anders dan op Artsenauto:

    “Mijn nieuwe blog voor Arts en Auto: blij met krachtig en onderbouwd weerwoord aan de agitprop van dat SP ZorgFonds. ”

    Agitprop?

    Even Googlen, want niet iedereen heeft het intellectuele niveau van mijnheer Vuijsje:

    “The term agitprop originated in the Russian SFSR (which later joined the Soviet Union), as a shortened form of отдел агитации и пропаганды (otdel agitatsii i propagandy), i.e., Department for Agitation and Propaganda, which was part of the central and regional committees of the Communist Party of the Soviet Union. The department was later renamed Ideological Department. ”

    Mea culpa. Ik zit er faliekant naast!

    Volgens mijnheer Vuijsje mag het NZF zich verheugen op vergelijkingen met Trump, Wilders, en Sovjet propaganda!

    Dit doet mijn optimisme over een inhoudelijke bijdrage van mijnheer Vuijsje weer temperen.

  8. anh jansen
    Geplaatst op 8 september 2016 om 14:13 | Permalink

    https://www.ftm.nl/artikelen/conformistisch-tot-op-het-bot

    Prima artikel. Batavus Droogstoppel.

    En als je geen Engels kan lezen moet je het ook niet gaan vertalen.

    Flip Vuijsje legt Paul Krugman woorden in de mond die hij echt niet heeft geschreven. De nuances in de tekst en de politieke redenen die Paul Krugman aangeeft waarom hij deze keuze maakt ontgaan Flip Vuijsje helemaal.

    En hij gaat nog wat verder:

    ‘Ondanks zijn doorgaans ongegeneerd links-progressieve visie, is hij een in brede kring invloedrijk en gerespecteerd denker’.

    Daar hebben Flip en Frank en de andere leden van de Utopia Leesclub vast heel hard om moeten lachen.

  9. P. Boerema
    Geplaatst op 9 september 2016 om 16:55 | Permalink

    Wat zitten die economen in Noorwegen, Japan, Canada, Finland ontzettend te slapen!

  10. Roel
    Geplaatst op 9 september 2016 om 22:02 | Permalink

    kliklijn Meld Misdaad Anoniem bellen?

    Ook RTVNoord blijkt een onbetrouwbare, extremistische mediapartner te zijn:

    http://www.rtvnoord.nl/nieuws/167456/Lopend-Vuur-Het-ziekenfonds-was-zo-gek-nog-niet

    LeninMaoStalinZorgfonds

    Ze zijn nooit overleden. Waakzaam blijven dus.

  11. B.Willems
    Geplaatst op 12 september 2016 om 14:28 | Permalink

    Een nieuw dieptepunt kan toegevoegd worden aan deze diep droevig makende ” discussie” .

    We hebben al genoeg voorbij zien komen ( Trump, Wilders, Zorgfondsjuffrouw, USSR, ik zal ze even dissen, Prof. Groot die ” onzin” en ” hypocriet” loopt te blaten ) maar zie hier:

    haathuisarts!!!

    En dat wordt dan ” vergoelijkt” omdat , ach laat maar.
    Nou vooruit: ” hij plaagt me al jaren !! ”

    haathuisarts!!

    Wat een droevenis. Wat een blinde paniek.