Emma Bruns
Aan de witte bar
Oplossingen voor de zorg ‘aan het veld laten’, zoals politici dat zo graag zeggen? Geef zorgverleners dan ook de ademruimte en de autonomie om naast hun belangrijke dagelijkse klinische werk mee te werken aan de koers van de komende jaren, schrijft chirurg Emma Bruns.
Ineens is het een verkiezingsthema. De zorg. En met nog een kleine week te gaan tot we met het rode potlood kleur bekennen, moet er ineens van alles gevonden, bedacht en bezuinigd worden. Het lijkt wel een dienst met te veel operaties, te weinig personeel en een overvolle spoedeisende hulp. Wat een bitter toeval. De kraan moet dicht, het roer moet om.
Het is lastig verbouwen als je ook een driegangenmenu probeert uit te serveren. Voor je het weet, zit er zaagsel in de jus en is het bier lauw geworden omdat het te lang achter een schuurmachine heeft staan wachten. Klant is koning en kritisch bovendien. Dus verdient hij alle aandacht als hij bij je aanschuift. Niets is minder waar als je ziek wordt. Je bent patiënt en je gezondheid is u alles waard. Toch?
Anders
We kunnen niet met reces, een paar weken op sabbatical of een tijdje de deuren sluiten. De verandering in de zorg zal moeten plaatsvinden terwijl de boel onverminderd doorgaat. Er blijven heupen stuk gaan door losliggende stoeptegels, harten staan stil nadat het vet van de laatste portie mayo definitief de vernauwde kransslagader afsluit, cellen blijven ontsporen en leiden tot een totaal onrechtvaardige vorm van leukemie bij een meisje van zes; fatbikes en Bacardi spugen genoeg jongeren met breuken en hersenschuddingen in de nachtelijke uren.
Kortom, de zorg kan niet dicht, maar anders moet het wel.
Want in het systeem waar we inmiddels meer dan 100 miljard euro (10 procent van het totale bruto binnenlands product) per jaar uitgeven en het bedrag met zo’n 8 procent stijgt, is het zaak om terug te gaan naar de tekentafel en kritisch te kijken naar wat we aan het doen zijn.
Het is van wezenlijk belang dat we de mensen die nu in de zorg werken ook de tijd gaan geven om mee te denken en te beslissen over de manieren waarop we het geld uitgeven
Op zich geen zorgen over de mensen in pakken die nadenken, adviseren en managen in de zorg, daarvan zijn er genoeg. Maar op de werkvloer voelt het vaak (ondanks de zeer hoogstaande kwaliteit in de wereld) alsof we met alle zorgverleners in een golfslagbad van Duinrell liggen. Ieder moment kan de zoemer aangaan en moet je vooral zorgen dat je het hoofd boven water houdt.
Tijd van de zorgverlener
In de zorgsector gaat het namelijk, net als in andere sectoren in de samenleving die onder druk staan, over tijd en geld. Het is van wezenlijk belang dat we de mensen die nu in de zorg werken ook de tijd gaan geven om mee te denken en te beslissen over de manieren waarop we het geld gaan uitgeven en vooral hoe we ervoor kunnen zorgen dat we kunnen besparen.
En niet af en toe op een heidag of een vraag-en-antwoordsessie met een raad van bestuur of een zorgverzekeraar, maar een duurzame verandering in de indeling van de tijd de zorgverlener. Zodat we het restaurant open kunnen houden, maar ook toekomstbestendig kunnen maken.
Oude onderstromen
De onderstromen die al jaren op ons af komen zijn niet nieuw. Vanaf dat de boomers geboren werden, konden we voorspellen dat ze voor een vergrijzingsgolf zouden zorgen. De totale tsunami van goedkoop vetrijk en suikerrijk voedsel die ons dagelijks wordt toegestopt, is niet van gisteren. De hyperindividualisering waarin we eenzaam in onze digitale loopgraven elkaar takenlijsten en tikkies sturen, is ook zonder selfiestick al jaren zichtbaar.
Je hoeft niet de hele pil van Daniel Kahneman’s ‘Thinking fast en slow’ te lezen om te weten dat in het acute moment, we allemaal reactief zijn. Wie 1 dollar per dag te besteden heeft, plaatst geen zonnepanelen op z’n golfplaten dak. Wie 1 minuut heeft omdat het hart van de man op de brancard er mee stopt, gaat niet nadenken over preventie.
Dagelijkse strijd
Zorgverleners zijn opgeslokt in de waan van de dag en daarmee reactief. Medisch specialisten beschermen de belangen van ‘hun patiënten’, ‘hun behandelingen’. Verpleegkundigen bewaken ‘hun koffiepauze’, omdat ze anders volgend jaar nog minder handen aan het bed hebben.
Ziekenhuisbestuurders, zorgverzekeraars en patiëntenverenigingen; iedereen vecht zijn eigen dagelijkse strijd. En dan even, zo’n week voor de verkiezingen, roeren ook de politici zich. Symptoompolitiek zou ik het willen noemen. Emoties sussen, laveren om het eigen risico, goochelend met abstracte cijfers en getallen; alles om het witte monster slapende te houden.
Toch zal eenieder die dagelijks een wit pak aan heeft hun kunnen vertellen dat als we zo door gaan in de keuken en in de bediening, we de tent binnenkort moeten sluiten. Er moeten dappere keuzes gemaakt worden en over het algemeen komen die van mensen die uit het veld komen.
Met elkaar
We zullen met geriaters, verpleeghuisartsen, wijkverpleegkundigen, huisartsen en bovenal de ouderen zelf in gesprek moeten over doen en laten, over waardig leven én waardig sterven. We zullen met informatici, artsen, verpleegkundigen, poli-assistentes en de grote ICT-leveranciers moeten besluiten dat het huidige digitale landschap versnipperd, log en duur is. Dat een landelijk elektronisch patiëntendossier moet kunnen.
We zullen met elkaar, de voedselsector, leefstijlcoaches, wetenschappers en vele anderen moeten besluiten dat zorg niet begint als je ziek wordt, maar dat het van belang is om wetenschappelijk onderbouwd preventiebeleid te voeren. En dat we daar allemaal een verantwoordelijkheid in hebben. Dit is slechts een greep in het totale aantal zaken waar we de komende jaren aan zullen moeten werken.
Maar als we dan besluiten om deze oplossingen, zoals politici, zorgverzekeraars en managers het zo graag zeggen, ‘aan het veld’ te laten, geef het veld dan ook de ademruimte en de autonomie om naast hun belangrijke dagelijkse klinische werk, mee te werken aan de koers van de komende jaren. Wie weet, wordt zelfs het eten in het ziekenhuis dan wat lekkerder.
3 reacties
Mooi beschreven Emma. Ook samen kijken naar patiënten en niet steeds doorschuiven naar een andere specialist. Niet opereren van een man van 80 + die zich beschouwd als “ginny pig” in plaats van patiënt in het ziekenhuis. En natuurlijk recht op zelf beschikking wel/ niet naar een verpleeghuis.
Behalve mensen die zelf de beslissing niet meer kunnen maken. Daar wel veiligheid aan bieden.
Marita
24 oktober 2025 / 21:15Spot on! Ik denk dat de bewindvoerders het idd ervaren als een ongrijpbaar en ontembaar ‘wit monster’.
Vanuit het veld? Marcel Levi: ervaren, vernieuwend, genuanceerd, realist en oplossingsgericht.
En heeft al meerdere malen aangegeven de politieke verantwoordelijkheid niet te schuwen.
Maarten Wilmink
25 oktober 2025 / 22:17“In alle kleuren zolang het maar zwart is”, je moet er toch niet aan denken dat de gebruiker en afnemer van je diensten er zelf wat van gaat vinden?
Of moeten we hem (en onszelf bovenal) niet met dat denken gaan helpen?
“Gezondheid is onbestelbaar maar met schaarste goed betaalbaar.” Dat vereist geen begrip of enig vermogen daartoe, het vereist een mindset die ik, bij gebrek aan beter, zou samenvatten als #limitarisme.
“De patiënt als professioneel partner met die professional als kundig loods”. Zijn we niet allen, al vóór onze conceptie, voorbestemd om ooit, vroeg of laat en kort of lang aan onze laatste ziekte te beginnen? Waarom zou je dan je rol als patiënt uitstellen of ontkennen totdat je hem onherroepelijk krijgt opgelegd, op de fúnctie van patiënt hoeft niemand te wachten. Daarmee kan iedereen al beginnen, ver voordat het onvermijdelijke onafwendbaar zal blijken te zijn.
Pieter Wijnheijmer
30 oktober 2025 / 21:38