Armand Girbes

Armand Girbes

De gebakken lucht van volumenormen

Armand Girbes ziet hoe de strikte volumenormen in de zorg, bedoeld om de kwaliteit te waarborgen, in de praktijk vaak tot oversimplificatie leiden. Bepaalde behandelingen kunnen daardoor verdwijnen uit kleinere ziekenhuizen, zonder solide wetenschappelijke onderbouwing en met de nodige consequenties.

Voor bepaalde ingrepen en behandelingen zijn in Nederland zogenaamde volumenormen gedefinieerd. Dat betekent dat in een bepaald ziekenhuis een minimaal aantal ingrepen/behandelingen moet worden verricht om dit in het betreffende ziekenhuis te mogen blijven doen.

Uiteraard gaat dat om complexe ingrepen/behandelingen waarvan er niet zoveel gebeuren. Denk aan de behandeling van blaaskanker, alvleesklierkanker, acute ingrepen bij grote bloedvaten en ook percutane coronaire interventies (PCI’s) – ook wel Dotteren genoemd.

Magnetron

Daar zit natuurlijk een goede logica achter: een bepaalde mate van ervaring met een ingreep/behandeling is noodzakelijk om het goed te kunnen doen. Iedereen begrijpt dat als je een bepaalde behandeling maar 1x per 1-2 jaar doet het waarschijnlijk slechter gaat dan wanneer je het iedere week doet. Dat geldt al voor het instellen van de klok van de magnetron die je 2x per jaar moet bijstellen i.v.m. de zomer- en wintertijd en waarbij je steeds weer het instructieboekje moet raadplegen.

Spreadsheet

Zo zijn er volumenormen vastgesteld voor allerlei ingrepen en is er een precies getal. Dat vinden zorgverzekeraars makkelijk en ook de IGJ vindt het fantastisch. Dat is nog eens makkelijk handhaven, gewoon aan de hand van een getalletje in een spreadsheet en dan claimen dat je met kwaliteit van zorg bezig bent.

Het past ook precies bij de claim dat we de zorg zoveel mogelijk moeten concentreren, waarmee de kwaliteit van zorg omhoog zou gaan. De tendens tot fusies en overnames van ziekenhuizen waardoor we steeds minder ziekenhuizen hebben, past daar helemaal bij, waarbij iedere keer weer geclaimd wordt dat het zo goed is voor de kwaliteit van zorg. Een claim die overigens nooit is onderbouwd met goede data en er zijn zelfs studies die het tegendeel laten zien.

Eén ziekenhuis

Maar ook hier is het niet verboden met gezond verstand te redeneren, want zou het echt beter zijn wanneer we alles concentreren en nog maar één ziekenhuis in Nederland hebben, volgens oud-minister van VWS Ernst Kuipers waarschijnlijk bij voorkeur in Rotterdam? Natuurlijk is dat geen goed idee. Het punt is dus, waar leg je de scheiding? Waar ligt nou een redelijke grens?

Voor wat betreft het aantal ingrepen: gaat het beter wanneer in een ziekenhuis een bepaalde ingreep 50 keer gebeurt in plaats van 30 keer? En 40 keer dan?

En wat betekent 50 keer, is dat 50 keer door hetzelfde behandelteam?

Om dat te bepalen, gaat een aantal zelfbenoemde experts, meestal in meerderheid uit de grote ziekenhuizen, rond de tafel zitten. Expert word je meestal doordat anderen jou ‘expert’ noemen en jij als tegenprestatie de ander ‘expert’ noemt op een ander gebied.

Generalisten

De experts, meestal expert op een klein gebied van de geneeskunde, gaan vergaderen, kijken wat de wetenschappelijke literatuur erover zegt – vaak afkomstig van een totaal ander gezondheidssysteem, de Verenigde Staten – en komen dan met een getal.

Experts met een brede kijk, de generalisten, ontbreken meestal. Ten onrechte. Wat de zelfbenoemde experts heus wel weten is dat de wetenschappelijke literatuur een enorme bias bevat en vol zit met confounders.

Opdoeken

Wat de ‘experts’ te vaak vergeten is wat de consequenties zijn van hun getalletje op de rest van de kwaliteit van zorg in het land én in een specifiek ziekenhuis. Het maar steeds naar boven bijstellen van die volumenormen leidt tot het verdwijnen van bepaalde zorg uit ziekenhuizen die goede kwaliteit van zorg leveren. Het elimineren van onderdelen van zorg vermindert kwaliteit van zorg op andere gebieden en leidt uiteindelijk ook tot het opdoeken van het ziekenhuis. Vervolgens blijft uitsluitend een veredelde huisartsenpost over.


De ‘experts’ vergeten te vaak wat de consequenties zijn van hun getalletje op de rest van de kwaliteit van zorg in het land


Iedere niet-vaatchirurg weet hoe fijn het is dat een vaatchirurg beschikbaar is wanneer je ’een grote ingreep in de buik of kleine bekken’ doet. Wanneer er geen grote vaatchirurgie meer is in jouw ziekenhuis heeft dat consequenties. 

Ook weten die ‘experts’ precies dat de kwaliteitsgetallen corrumpeerbaar, of vriendelijker gezegd, beïnvloedbaar zijn. Zij kennen de onderlinge discussies van, ja die patiënt is wel een heel hoog risico en dat beïnvloedt onze getallen, moeten we het dan wel doen? Op zichzelf is dat wel een goede en belangrijke discussie, maar niet als het om het beïnvloeden van getalletjes in de spreadsheet gaat. Die discussies horen namelijk uitsluitend over het belang en de wensen van de patiënt te gaan.

Inconsistenties

Om nog wat extra olie op het vuur te gooien, wijs ik op inconsistenties: de relatie tussen volume en kwaliteit is niet universeel en ook niet lineair. Vaak is mortaliteit in studies het belangrijkste eindpunt en blijven andere patiëntgerichte uitkomsten zoals levenskwaliteit en complicaties, onderbelicht. Tenslotte kunnen kwaliteitsverschillen ook verklaard worden door structuur, bijvoorbeeld multidisciplinaire teams, en individuele expertise van medisch specialisten en goede regionale samenwerking.

Het brede perspectief

Natuurlijk besef ik wel dat ook veel ‘experts’ en beleidsmakers de complexiteit van het vraagstuk van volumenormen onderkennen. Zowel logisch redeneren als ‘circumstantial evidence’ maken dat er plaats is voor volumenormen bij met name complexe behandelingen. Toch pleit ik voor terughoudendheid met rigide volumenormen en vooral met de normen maar steeds verhogen. Te makkelijk wordt het brede perspectief, wat vooral de generalist ziet, vergeten evenals de relativiteit van ‘het getal’.

Voor zorgverzekeraars en IGJ krijgt het getal echter een bijna heilige status en is er weinig ruimte voor contextuele factoren. Het leidt aldus tot oversimplificatie van wat kwaliteit van zorg eigenlijk is.

Er moet daarom vooral meer nadruk komen op regionale samenwerking en onderlinge kritiek met ‘spiegelbijeenkomsten’, waarbij ik – zoals al eerder bepleit – graag een lans breek voor IEKK, in elkaars keuken kijken in plaats van spreadsheet-management.

Delen