De testsamenleving: een loze belofte

Armand Girbes
Prof. dr. Armand Girbes is intensivist-klinisch farmacoloog en hoofd afdeling ICV VUmc Lees alle artikelen van Armand Girbes

Recent stemde de Tweede kamer in met de wet die het mogelijk maakt om mensen zonder klachten te testen op onder andere COVID-19. Het maakt mij duidelijk dat op dit gebied de politiek in de war is en de onafhankelijke wetenschap onvoldoende van zich laat horen op een moment dat het wel zou moeten. Bij een lage infectiegraad onder de bevolking leidt de testsamenleving tot willekeur en schijnveiligheid. Willekeur omdat de meerderheid van de positief geteste personen helemaal geen COVID-19 zal hebben en schijnveiligheid omdat een belangrijk deel van de weinige besmette mensen toch een negatieve testuitslag zal krijgen.

Laten we daarom nu samen even kijken naar wat ook alweer de wetenschappelijke basis is van testen en de wiskundige uitwerking daarvan. Zet u even schrap om een aantal basale begrippen van het testen te begrijpen. Ik roep met name de Tweede Kamerleden en Eerste Kamerleden, die het voorstel nog moeten beoordelen, op de moeite te nemen dit te lezen en dan te vertalen naar de consequenties voor ons, burgers. Voor uw gemak heb ik er ook een PowerPointpresentatie over gemaakt die u hier kunt vinden. Geen rocket science, heel basaal en niet mijn beste praatje ooit, maar nu wel belangrijk. Ik hoop dat iedereen na het lezen en weer ophalen van deze kennis het met mij eens zal zijn dat de COVID-19 testsamenleving Fake News is, in het Frans ‘des carabistouilles’.

‘Bij een lage infectiegraad onder de bevolking leidt de testsamenleving tot willekeur en schijnveiligheid’

Wij beschikken in de geneeskunde maar heel zelden over de perfecte test en ik wil nu al vast verraden dat de verschillende COVID-19 testen niet perfect zijn. Wat is de perfecte test? Dat is de test die het in 100% van de gevallen juist heeft. Dus als de test voor een bepaalde ziekte zegt ‘positief voor de ziekte’, dan klopt dat in alle gevallen en heeft de geteste persoon die ziekte. En ‘negatief voor de ziekte’ betekent altijd dat de geteste persoon de ziekte niet heeft. Dit wordt uitgedrukt in ‘specificiteit’ en ‘sensitiviteit’. Specificiteit is het vermogen van een test om mensen zonder ziekte er te kunnen uitpikken en sensitiviteit is het vermogen van een test om mensen mét de ziekte te identificeren. Voor het gemak een voorbeeld.

Wanneer een grote groep van mensen allemaal COVID-19 heeft en zij ondergaan een test met een sensitiviteit van 90%, dan zal 10% een negatieve uitslag krijgen terwijl zij de ziekte wél hebben. Dat wil dus zeggen 10% vals negatief, ten onrechte negatief.

Wanneer een grote groep van mensen allemaal GEEN COVID-19 heeft en zij ondergaan een test met een specificiteit van 99%, dan zal 1% een positieve uitslag krijgen terwijl zij de ziekte níet hebben. Dat wil dus zeggen 1% vals positief, ten onrechte positief.

In mijn ervaring is dat dit bovenstaande meestal wel goed duidelijk te maken is. Als je nu zo’n test met een specificiteit van 99% en sensitiviteit van 90% gebruikt als dokter, is de test behoorlijk goed bruikbaar, omdat de testresultaten in het licht van het klinische beeld van de patiënt worden gebruikt. Dus wanneer een patiënt die koorts heeft, flink hoest, het reukvermogen kwijt is en in de omgeving COVID-19 is geconstateerd desalniettemin een negatieve testuitslag heeft, dan beschouw ik als arts toch dat de patiënt COVID-19 heeft en wijt ik de negatieve uitslag aan de sensitiviteit van 90%, 10% vals-negatieve uitslag. Als dokter ga ik de test dan nog eens later herhalen of ik zeg gewoon, het is COVID-19 en zoek andere ondersteunende gegevens, bijvoorbeeld een CT-scan van de longen.

Omgekeerd, wanneer ik een positieve testuitslag krijg van een patiënt die geheel geen klachten heeft, die opgesloten zat in een klooster waar niemand COVID-19 heeft, dan denk ik als arts dat er iets mis is gegaan met de test en herhaal ik de test nog eens of kijk of er een andere reden was, bijvoorbeeld verwisseling van materiaal. Zo werkt dat in de praktijk en de meeste artsen zijn ook gewend om zo te redeneren.

Maar het wordt wat moeilijker – ook voor artsen – als we het van de andere kant benaderen. Iemand komt met een positieve test, hoe groot is nu de kans dat deze patiënt ook daadwerkelijk de ziekte heeft. Welnu, dit wordt aangeduid met de PPV, positive predictive value, en ik verraad u vast dat de PPV afhangt van de (a priori) kans dat de patiënt de ziekte ook daadwerkelijk heeft, met andere woorden: hoeveel de ziekte bij die populatie vóórkomt – de prevalentie. Nu zijn er inmiddels vele typen testen voor COVID-19, maar het voorbeeld van 99% specificiteit en 90% sensitiviteit is wel een reëel uitgangspunt. In onderstaande twee voorbeelden rekenen we de PPV uit, uitgaande van dezelfde kwaliteit van de test, maar met een verschil in frequentie van voorkomen van de ziekte in de populatie die we onderzoeken.

In voorbeeld 1 testen we 100.000 mensen waarbij 40% van de mensen COVID-19 heeft en in voorbeeld 2 testen we 100.000 mensen waarbij 1% van de mensen (1000 personen) COVID-19 heeft. Voorbeeld 2 is zelfs nog een hoog percentage vergeleken met de huidige situatie, maar geeft een goede indruk waarbij er relatief weinig COVID-19 is onder de bevolking en bovendien het overwegend mensen zijn die zich goed voelen en erop uit willen gaan. Voor uitleg raad ik u aan naar de PowerPoint-presentatie te kijken.

In voorbeeld 1 is de PPV 98%, (36000/36600) hetgeen betekent dat wanneer je positief getest wordt 98% kans hebt de ziekte ook daadwerkelijk te hebben. Maar in voorbeeld 2, waarbij 1 procent van 100.000 mensen COVID-19 heeft, wat overigens nog veel en veel hoger is dan de huidige situatie in Nederland, dan blijkt de PPV nog maar 47,6% te zijn (900/1890). Met andere woorden, de helft van de positief geteste mensen heeft de ziekte niet. En wanneer het niet 1% is maar bijvoorbeeld 0,1% dan is de PPV nog lager: 4,8%. Dus 95% van de positief geteste mensen worden dan ten onrechte weggestuurd. De precieze prevalentie is niet precies bekend maar ergens tussen de 0,1 en 0,2% lijkt niet ondenkbeeldig.

[CORRECTIE 20 MEI 2021: bij een prevalentie van 0,1% is de PPV 8,26 % – en niet 4,8%. Dus 91,7% van de positief geteste mensen wordt dan ten onrechte weggestuurd.]

‘Gauw ophouden met zo veel geld stoppen in een duur, onwerkzaam en onwerkbaar scenario’

De discussie dat een klein aantal mensen mét COVID-19 ten onrechte negatief is getest en welke consequenties dat op korte en lange termijn heeft, laat ik nu even liggen.

Voor mij behoeft het verder geen uitleg dat dit plan van de COVID testsamenleving niet werkbaar is, nog los van de vraag voor hoeveel andere ziekten we dat dan ook gaan doen. Dus gauw ophouden met zo veel geld stoppen in een duur, onwerkzaam en onwerkbaar scenario ten tijde van een lage prevalentie. Hopelijk grijpt de Eerste Kamer in en laat het RIVM nog eventjes van zich horen met een onafhankelijk geluid.

18 Reacties Reageer zelf

  1. IFUD of Human Rights
    Geplaatst op 18 mei 2021 om 00:07 | Permalink

    Verziekfarma: maak van een kleine kwaal een hype-ziekte

    De farmaceutische industrie maakt van die onduidelijkheid gebruik door onder het mom van ‘voorlichting’ reclame te maken voor een aandoening en indirect ook voor het medicijn voor die aandoening. De vraag is of een pillenfabrikant wel objectieve informatie kan geven. Die heeft immers een financieel belang: pillen verkopen. Radar legt de strategie van deze ‘symptoomreclame’ bloot en laat zien hoe de farmaceutische industrie probeert consumenten in Nederland tot patiënt te maken.
    Bron: radar.avrotros.nl
    31-08-2009
    IFUD of Human Rights:
    Na de vacinatie moet natuurlijk een nieuw medicijn tegen covid-19 op de markt worden gezet,en vooraf de symptoomreclame die groepen patiënten het gevoel moeten geven dat ze niet meer zonder die medicijnen kunnen.

  2. a.van den bogart -
    Geplaatst op 18 mei 2021 om 09:10 | Permalink

    Ik schrik hier ontzettend van! Wat is de reden c.q. het belang dus dat blijkbaar – gezien de statistieken van prof.dr.Armand Girbes – onze hele samenleving hier een angst wordt aangepraat die gezien de uitleg van de cijfers niet reeel is?

  3. Armand Girbes Armand Girbes
    Geplaatst op 20 mei 2021 om 16:55 | Permalink

    CORRECTIE: Ondanks controle door 3 peers, dankzij een wiskunde-klas van leraar Gerdt Kernkamp werd ik gewezen op een rekenfoutje bij de prevalentie 0,1%: PPV = 8,26% en NIET 4,8% zoals ik hierboven schrijf. Excuses, mijn schuld. Het doet niet veel af aan de boodschap, maar toch …

  4. Amanda
    Geplaatst op 21 mei 2021 om 21:54 | Permalink

    Interessant artikel. Echter, volgens mij dient u te kijken naar de negatief voorspellende waarde. Die is zeer hoog bij een lage prevalentie. Slechts een klein deel van de negatief geteste personen blijkt toch positief te zijn. Dat is relevanter dan de PVW, aangezien de positief geteste personen toch een hertest doen bij de GGD.

  5. Jan Jaap Klok
    Geplaatst op 22 mei 2021 om 05:58 | Permalink

    Ben verheugd met dit schrijven vanuit mijn officiële “vakgroep “en volg al v.a. het begin de kritische berichtgeving, waar onder andere uit bleek dat de PCR test niet betrouwbaar is.
    de bizarre gevolgen gevolgen kunnen we dagelijks in de media zien (bij belangrijke sporten, in het ziekenhuis et cetera) goede krachten zonder klachten worden weggestuurd. De uitslag van een wedstrijd heeft voor mij geen betekenis meer en in het ziekenhuis raakt het personeel overbelast regent het wegsturen van die goede krachten.
    Bedankt voor dit stuk.
    (huisarts in ruste en yoga leraar)

  6. Franky
    Geplaatst op 25 mei 2021 om 18:44 | Permalink

    Het is al veel langer duidelijk dat het de overheid niet om de volksgezondheid gaat. De genomen maatregelen en het handhaven daarvan heeft weinig tot niets met covid te maken maar alles met controle, manipulatie en vrijheidsberoving. Volg het grote geld en alles wordt al snel duidelijk. Niemand van de bevolking wil een testsamenleving maar crimineel Rutte en consorten drukken schaamteloos de ene na de andere wet er door. Demissionair?? Schandalen? Onrecht? Aartsleugenaar Rutte heeft er lak aan en doet alles voor WEF en “Build Back Better”. En dit over de ruggen van zijn eigen landgenoten, schandalig dat die man nog vrij rond loopt.

  7. E.Kriek
    Geplaatst op 25 mei 2021 om 21:27 | Permalink

    Wat mij betreft wordt het hoe langer hoe duidelijker:

    – 1 Onze volksgezondheid is te belangrijk om het over te laten aan leken;
    -2 Wappies zijn het stadium van de Pacman game helaas niet ontgroeid.

    Dank professor voor deze heldere bijdrage.

  8. Jurgen
    Geplaatst op 4 juni 2021 om 18:55 | Permalink

    En Kriek kriekt maar wat uit en heeft zich nog nooit ergens in verdiept. Geeft niet, het komt allemaal uit. Zie één van de 3.000 uitgelekte emails van Dr. Fauci, bijvoorbeeld die 11 maart 2020 waarin hij mailt hoe je het coronavirus als biowapen kunt gebruiken. Niet op de NOS zegt u? Gek hè? Zou toch wereldnieuws moeten zijn.

  9. Saabrijder
    Geplaatst op 11 juli 2021 om 15:08 | Permalink

    Jammer dat iedereen zomaar kan reageren. Dit soort interessante artikelen trekt standaard heel veel complotdenkers en andere wappies waardoor de discussie vrijwel direct is verziekt. Het verdient aanbeveling reacties onder Covid-19 artikelen alleen nog onder strenge moderatie of pas na registratie toe te laten. Of je moet straks 100 reacties met ‘dr. Fauci = coronavirus biowapen = NWO Great Reset MSM zwijgt’ willen hebben want dat is inmiddels de standaard praktijk helaas online.

  10. Lekker verhaal
    Geplaatst op 15 juli 2021 om 23:42 | Permalink

    Je vergeet wel dat je je allleen laat testen als je lachten hebt dus. En daarom stopt men met testen voor toegang. Met de zelfde
    Argumentatie kun je alle dokters als
    Kwakzalvers kwalificeren. Stuur 100000 mensen maar het ziekenhuis waarvan maar 1% ziek is. Dan ligt het ziekenhuis vol met gezonde mensen die ziek gemaakt worden.

    Je kunt dus altijd een verhaal bedenken om iets niet te doen en de cijfers zo uitleggen dat je gelijk hebt.

  11. Lekker verhaal
    Geplaatst op 15 juli 2021 om 23:47 | Permalink

    O en nog een. Bij een lage infectie graad hebben we helemaal geen Corona pandemie. Dus wat is dit voor onzin.

  12. Johan
    Geplaatst op 16 juli 2021 om 12:21 | Permalink

    In grote lijnen ben ik het met professor Girbes eens dat de testsamenleving slecht functioneert. De mislukkingen van de zelftesten in het onderwijs (lees ook medisch contact nr 26) en de recente testen voor toegang in samenhang met de coronacheck app zijn daar het bewijs voor. De berekening in het artikel klopt ook, wellicht zijn daarbij de sensitiviteit en specificiteit bij PCR testen in werkelijkheid wel wat beter dan hier aangenomen.

    Echter, wanneer professor Girbes dit alles in het algemeen wil beweren dan doet dat de inspanningen van de GGD’s zwaar tekort. De daar afgenomen PCR testen kunnen niet onder dit model geschoven worden. De doelgroep van de GGD PCR testen is namelijk een heel andere (mensen met klachten) dan hier aan de orde is. De berekening met de kruistabellen is dan (wat complexer) ook wel te maken en daar komt voor deze GGD testen vanwege kansverdichting wel een totaal ander beeld uit. Veel positiever dus en wel steeds zinvol. Jammer dat Girbes dat niet laat zien.
    Laten we op grond van dit artikel in ieder geval niet gaan twijfelen aan het bij klachten of risicocontacten testen bij de GGD’s.

    Johan (wiskundige tevens HBO en voormalig universitair onderzoeksdocent)

  13. Lekker verhaal
    Geplaatst op 16 juli 2021 om 16:42 | Permalink

    Het gaat er niet om of zijn berekening niet klopt. Het gaat erom of die berekening in de juiste context is geplaatst. Hij suggereert dat een test samenleving onzin is maar dat hoeft niet als je maar een goede test hebt. Denk bijvoorbeeld aan alcohol controle. Dit artikel draagt een sentiment in zich wat mensen zullen aangrijpen om zich niet meer te laten testen. Ik vind dat een arts beter moet weten en dat in zijn artikel moet toelichten.

    Ps dik doen met opleiding etc… ook ik heb leren rekenen op de universiteit faculteit wiskunde.

  14. Ps
    Geplaatst op 16 juli 2021 om 16:49 | Permalink

    PS2 en echte cijfers gebruiken voor zij percentages en geen bedachte getallen.

  15. Liz
    Geplaatst op 27 juli 2021 om 18:52 | Permalink

    @Lekker verhaal: “Bij een lage infectie graad hebben we helemaal geen Corona pandemie. Dus wat is dit voor onzin.” En het dan nog niet doorhebben . Te dom om door te hebben dat je het niet snapt en dan de heer Girbes de maat willen nemen met je opmerking over je universitaire wiskundeles. Triest.

  16. Volvorijder
    Geplaatst op 28 juli 2021 om 16:35 | Permalink

    Fijn iemand die nadenkt en kan rekenen! Laten we als artsen onze verantwoordelijkheid & deskundigheid terug nemen van de politieke en farmacologische arena die mogelijk ook andere belangen hebben dan uitsluitend de volksgezondheid. Terug naar deskundigheid volksgezondheid en wetenschap!

  17. John Hennink
    Geplaatst op 30 juli 2021 om 19:38 | Permalink

    Interessant stuk en goed te volgen. Wellicht zou dhr Girbes eens een stuk over de Coronatest en de wijze waarop die wordt gebruikt, kunnen schrijven.
    Bijvoorbeeld het gebruik als test voor mensen zonder klachten. Het in Nederland gehanteerde aantal van 35 replicaties, waar ca 28 als maximum geldt. De fout-pecentages. Het gegeven dat er geen onderscheid gemaakt kan worden tussen dood en nog levend materiaal. Dat soort zaken.

  18. Marnix
    Geplaatst op 30 juli 2021 om 22:58 | Permalink

    Zelfs in het optimistische scenario werkt een testsamenleving niet vanwege een groot aantal fals-positieven. Dit gaat uit van een test met een hoge graad van betrouwbaarheid. Helaas is ook dat een idée fixe, getuige deze studie: https://cormandrostenreview.com/report/

    “The published RT-qPCR protocol for detection and diagnostics of 2019-nCoV and the manuscript suffer from numerous technical and scientific errors, including insufficient primer design, a problematic and insufficient RT-qPCR protocol, and the absence of an accurate test validation. Neither the presented test nor the manuscript itself fulfils the requirements for an acceptable scientific publication. Further, serious conflicts of interest of the authors are not mentioned. Finally, the very short timescale between submission and acceptance of the publication (24 hours) signifies that a systematic peer review process was either not performed here, or of problematic poor quality. We provide compelling evidence of several scientific inadequacies, errors and flaws.

    Considering the scientific and methodological blemishes presented here, we are confident that the editorial board of Eurosurveillance has no other choice but to retract the publication.”

    Het kaartenhuis valt in elkaar

Één Trackback

  1. […] Presentatie Armand Girbes, 16 mei 2021+ artikel […]