Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Economisch perspectief
Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen. Deze keer: zorgstelsel optimaliseren of op de schop?
Kort na elkaar spraken twee economen zich uit over ons zorgstelsel. Eerst deed hoogleraar gezondheidseconomie Wim Groot dit. Hij prijst de solidariteit en toegankelijkheid van ons stelsel, en wijst erop dat we in beide opzichten duidelijk gunstig afsteken tegenover bijvoorbeeld Engeland en Duitsland. Twee weken later volgde hoogleraar marktordening in de gezondheidszorg Marko Varkevisser. Zijn stelling is dat het huidige zorgstelsel optimaliseren veel effectiever is dan complete nieuwbouw. “De Zorgverzekeringswet is zeker niet over de houdbaarheidsdatum.”
Roland Bal is ook een econoom. Hij is hoogleraar beleid en bestuur van de gezondheidszorg van de ESHPM. In 2002 publiceerde dit (toen nog onder de naam Instituut Beleid en Management Gezondheidszorg) een document waarvan de kernpunten zijn terug te vinden in de Zorgverzekeringswet van 2006. Nu is er als vervolg hierop een agenda waarin staat dat het stelsel toe is aan heroriëntatie. Bal: “De Zorgverzekeringswet paste in een neoliberale samenleving. Alle problemen moesten worden opgelost met marktwerking. Nu denken we meer in termen van samenwerking naast concurrentie. De regio heeft weer zijn intrede gedaan als schaalniveau waarop we de zorg moeten inrichten.”
‘Drie hoogleraren, één zorgstelsel: wat moet blijven en wat moet veranderen?’
Deels werd hier al langer naar gehandeld, voorbeelden zijn Regioregie Zuid-Limburg en de Zeeuwse Zorg Coalitie. Het Integraal Zorgakkoord versterkt het, uitgaand van de basis die het heeft in regiobeelden en regioplannen. Bal erkent dit ook, maar voegt eraan toe dat de nieuwe ontwikkelingen nog onvoldoende doorgang krijgen. De partijen die hierin actief zijn, werken nog steeds in een stelsel waarin ze op hun eigen functioneren worden aangesproken en waarin niemand wordt aangesproken op het geheel. Het is daarom zaak gezondheidsdoelen op te stellen en wettelijk vast te leggen.
Een opvatting die duidelijk in het verlengde ligt van waarvoor hoogleraar economie van de volksgezondheid Jochen Mierau al langer pleit. Bals hoop is dat hiermee meer gestuurd zal gaan worden op populatiebekostiging. Ook een onderwerp waarover al jaren wordt gediscussieerd natuurlijk. Maar de combinatie met de regio, de wettelijke gezondheidsdoelen en de uitgangspunten van het IZA geven wel extra gewicht aan het belang ervan.
Stelselwijziging
Moet het stelsel dan uiteindelijk toch een keer ‘op de schop’? Met kleine aanpassingen moet het nog wel een poosje meekunnen, zegt Bal. Maar uiteindelijk ziet hij een discussie over een stelselwijziging als onvermijdelijk: “Ik denk dat we toe moeten naar een regionaal stelsel met populatiebekostiging en regionale budgetten”. Maar hij geeft er ook een paar heel realistische waarschuwingen bij.
Ten eerste dat een stelselwijziging een gigantische investering is, en niet zal leiden tot een ideaal gezondheidssysteem omdat dit nu eenmaal niet bestaat. Ten tweede dat levensverwachting maar voor een beperkt deel wordt bepaald door zorg, en dat gezondheidsdoelen dus veel breder moeten worden gedragen dan door het ministerie van VWS alleen.
Met werk maken van dit laatste hoeven Sophie Hermans en Mirjam Sterk en hun collega’s van andere ministeries geen dag te wachten.
5 reacties
“Wat heb jij over voor je buurman wanneer die iets krijgt wat jij niet hebt?”
Dat mogen we toch niet aan hoogleraren overlaten, het stelsel voorziet erin dat we allemaal als patiënt zullen eindigen. Zolang je je nog in de illusie van het onvermijdelijke kunt wentelen dien je je voor te bereiden op de werkelijkheid van het onafwendbare.
En, ter geruststelling, die buurman vraagt zich dat ook over jou af. Nu dat stelsel nog.
Pieter Wijnheijmer
7 november 2026 / 17:41In 2002 publiceerde het Rotterdamse instituut Beleid en Management Gezondheidszorg, tegenwoordig ESHPM, voorstellen die grote invloed hadden op de Zorgverzekeringswet van 2006. Aan kritiek op de gekozen marktordening ontbrak het destijds niet.
Twintig jaar later erkent hoogleraar Roland Bal dat belangrijke verwachtingen nauwelijks zijn uitgekomen. Toch is volgens hem de tijd voor een ingrijpende herziening nog niet rijp.
Je noemt die terughoudendheid “realistisch”. Natuurlijk kost een stelselwijziging geld en brengt ze nieuwe problemen mee. Maar wat kost het om door te gaan? En waaruit blijkt dat vasthouden aan het huidige stelsel minder risico’s oplevert?
Merkwaardig hoe de bewijslast telkens bij de critici terechtkomt. Zij moeten aantonen dat een ander zorgstelsel beter is. Maar wie toetst de aannames waarop het huidige zorgstelsel ooit werd gebouwd?
Welke bezwaren van vóór 2006 bleken terecht? Wat heeft ESHPM daarvan geleerd? En waarom zou hetzelfde instituut nu opnieuw de koers moeten uitzetten zonder eerst die vragen te beantwoorden?
De slager hoeft niet per se ongelijk te hebben. Maar zijn eigen vlees keuren blijft toch een wat bijzondere constructie…
G K Mitrasing
8 november 2026 / 11:00Mijn slager keurt het vlees van zijn buurman. En andersom. Bovenal houden ze samen de marktbehoefte en hun aandeel daarin nauwlettend bij. Is dat misschien een overweging die we in de markt van onbehandelbare gezondheidsvraag beter mee zouden moeten nemen?
Pieter Wijnheijmer
9 november 2026 / 18:16Het is slechts een advies. Het zou pas slager keurt eigen vlees worden als ESHPM de macht krijgt om nu de koers te bepalen van wat moet gebeuren.
Frank van Wijck
8 november 2026 / 21:29Juist hier ligt een journalistieke taak. ESHPM had in 2002 grote invloed op de inrichting van het huidige zorgstelsel en wil nu opnieuw richting geven aan het beleid. Waarom wordt niet eerst onderzocht welke aannames destijds onjuist bleken en welke kritiek terecht was? Macht is niet alleen besluiten nemen, maar ook bepalen welke ideeën gezag krijgen en welke alternatieven buiten beeld blijven. Zou de journalistiek niet juist dat gezag kritisch moeten onderzoeken, in plaats van het telkens opnieuw te bevestigen?
G K Mitrasing
12 november 2026 / 07:23