Anja de Bok
Een kerstgedachte over gelukkigheid
‘Geluk is geen constante staat, maar een mix van emoties die elkaar aanvullen en betekenis geven.’ GZ-psycholoog Anja de Bok ziet hoe haar cliënten beter pijn kunnen verwerken en verbinding maken als ze ruimte geven aan álle emoties.
“Ik ben niet gelukkig”, zegt mevrouw Jansen en ze zucht diep. “Misschien ben ik dat wel nooit geweest.” Ze kan niet vertellen wat geluk volgens haar is. Ze noemt dingen als blij zijn en een leuk leven hebben. Mevrouw Jansen heeft in de afgelopen jaren haar man verloren, haar gezondheid (aangereden op de fiets), haar baan en haar beste vriendin. Niet ieder huisje heeft een gelijk kruisje.
Meneer Pieterse daarentegen meldt bij de intake dat hij heel gelukkig is. Hij is eigen baas van een goedlopend bedrijf, heeft vrouw en kinderen en een uitbundig sociaal leven. Het gaat hem goed in het leven en hij begrijpt niet dat zijn vrouw het toch echt nodig vindt dat hij hulp zoekt. Voor zijn woede-uitbarstingen. Waar hij zelf geen last van heeft. Zij wel.
Tja, wat is geluk?
Een permanente staat van blij zijn, een leuk leven hebben, of vooral heel veel genieten? Op tv lachen de presentatoren de kandidaat die verloren heeft toe: ‘als je maar genoten hebt, toch?’. Dit duldt geen ontkenning, dus forceert de duidelijk gefrustreerde kandidaat een bevestiging van genot. Op Instagram straalt geluk van de geposte levens af met schitterende plannen in de donkere dagen voor kerst.
Alles onder controle?
Meneer Pieterse waant zich in opperste staat van gelukkige controle en probleemloosheid. Geen last van kwetsbare gevoelens, ook niet van die van anderen. Zijn devies: voor alles is een oplossing, alles kan gefikst, niet zeuren. Hoe kan het dan dat hij met regelmaat ontploft? En zijn vrouw niet gelukkig is met hem?
Ze had het eerst niet door, maar ook mevrouw Jansen had net als meneer Pieterse alles onder controle. In haar conclusie ‘ik ben niet gelukkig’ identificeert ze zich onbedoeld met een status quo die haar niet uitnodigt tot verwerking van haar pijn, die haar niet uitnodigt om anderen op te zoeken met haar verdriet. Ze isoleert zich en bevestigt zo haar status. Een vicieuze cirkel.
We zijn niet altijd gelukkig en dat is maar goed ook.
Gelukkig zijn of niet is geen status. Onze menselijke natuur is niet eenvoudig te vatten in zwart-wit en het leven is niet te controleren. Altijd is er reuring, iets aan de hand, niet eerlijk verdeeld.
Psychologische wetmatigheden tonen aan dat een permanente staat van één groep emoties die wij verbinden met geluk onmogelijk is. Van de 4 B’s (blij, bang, boos, bedroefd), zijn we nooit alleen maar blij. Dat zit niet in de menselijke biologie. Alle soorten emoties zitten iedere dag, ons hele leven lang, in ons DNA. En dat is niet voor niks.
Zonder angst geen bescherming, geen voorzichtigheid of nuttige vermijding. Zonder boosheid ervaren we geen grenzen, geen eigenheid. Zonder verdriet is er geen verwerking en zonder blijdschap geen levensvreugde, geen plezier, geen ontspanning, geen genoegen, geen zin.
Sterker nog: juist omdat we niet altijd blij (kunnen) zijn, ervaren we geluksmomenten des te meer. Misschien bereik je sneller geluk wanneer je handigheid hebt in alle soorten en maten emoties. Wanneer je niets hoeft te onderdrukken. Wanneer alle kleuren van de emotionele regenboog meedoen en wanneer we elkaar vinden in onze emotionele golven.
Lichtpuntjes
Meneer Pieterse kan leren minder bang te zijn voor zijn kwetsbare gevoelens. Leren om bij oplopende boosheid de spanning in zijn lijf te (h)erkennen en te vertalen in wat hij voelt achter de woede.
Mevrouw Jansen kan lichtpuntjes gaan zoeken en vinden, die recht doen aan haar rouw. Contact te maken met haar leven, haar lijf, met zichzelf en met anderen.

En ik? Het is nog donker wanneer ik mijn fiets parkeer bij de praktijk. Het gaat een lange dag worden. Slechts drie cliënten. De rest van deze koude decemberdag is gevuld met regelzaken van praktijkvoering. Onbetaald. In een nisje bij het kozijn zie ik een steentje liggen. Het is een mooi steentje met een zorgvuldig geschilderd viooltje erop. Het lag er gisteren nog niet. Wat mooi! Wat lief! Een cadeautje. Wie heeft dit zo mooi gemaakt en bij ons voor de deur zorgvuldig in een hoekje neergelegd? Ik word er blij van en zet mijn fiets op slot.
Blij, te midden van bedroefd, boos en bang, voor wat de ggz in 2025 te wachten staat.
*Om redenen van privacy zijn de namen fictief