Terug naar logisch redeneren over het CTB

Armand Girbes
Prof. dr. Armand Girbes is intensivist-klinisch farmacoloog en hoofd afdeling ICV VUmc Lees alle artikelen van Armand Girbes

Na de eerste vaccinaties tegen COVID-19 dacht vrijwel iedereen: zo, ik kan geen COVID-19 meer krijgen en ik kan ook niet meer besmettelijk zijn. Je vaccinatiestatus wordt genoteerd in een applicatie op je smartphone, de CoronaCheck, die op veel plaatsen functioneert als een toegangsbewijs. Met het CoronaToegangsBewijs (CTB) kun je door gevaccineerd te zijn gemakkelijk bewijzen niet besmettelijk te zijn, of wat genuanceerder gezegd, de kans dat je COVID-19 hebt en of besmettelijk bent is heel erg laag. Dus dat is handig als je bepaalde grote publieke ruimtes in gaat. Ik hoor mijzelf nog roepen: ‘de kans dat je van mij COVID krijgt is wel heel erg klein, want ik ben gevaccineerd’.

De patiënten die wij op de intensive care zagen na de vaccinatieprogramma’s waren – wat betreft de patiënten met goede immuniteit – vrijwel uitsluitend ongevaccineerde patiënten. Dat beeld zagen ook al mijn internationale collega’s die ik consulteerde. Dat is nog steeds zo en dat is geruststellend voor de effectief gevaccineerden, zonder ernstig onderliggend lijden.

Maar wat betreft vrijwel helemaal gevrijwaard zijn van COVID na vaccinatie: helaas. Met name sinds de omikronvariant weten we het zeker dat je zelfs met een volledige vaccinatie – een lichte vorm van – COVID-19 kunt oplopen. Of zelfs een vorm waarbij je nauwelijks symptomen hebt. In die fase kun je derhalve gewoon het virus overdragen, waarbij aangetekend moet worden dat je als gevaccineerde minder lang en minder ernstig ziek bent.

‘Vaccinatie garandeert op generlei wijze meer dat je het SARS-CoV-2 niet overdraagt’

In het dagelijks leven zie ik dit terug. Een toenemend aantal vooral jonge collega’s – artsen en verpleegkundigen – meldt zich af wegens een positieve COVID-test, met overigens minimale klinische symptomen. En nu ten tijde van de zeer besmettelijke omikronvariant ben ik inmiddels zelf ook ervaringsdeskundige. Kortom: vaccinatie voorkomt geen – lichte vorm van – COVID-19. Wij weten dus dat het evenmin besmettelijkheid voorkomt.

Daarmee is feitelijk een belangrijke reden voor de CoronaCheck als CTB vervallen, want vaccinatie garandeert op generlei wijze meer dat je het SARS-CoV-2 niet overdraagt. Dit hadden alle deskundigen, inclusief ikzelf, halverwege 2021 niet verwacht. Maar ja, zo werkt voortschrijdend inzicht en wijziging van de werkelijkheid door de veel besmettelijkere delta-en latere omikronvariant.

Inmiddels is de vaccinatiegraad in Nederland inclusief de booster met 60 procent nog flink voor verbetering vatbaar. Helaas zien veel mensen het als een daad van verzet tegen een overheid die ze niet meer vertrouwen om geen booster te nemen. Het percentage van de bevolking met voldoende opgebouwde immuniteit (tegen ernstige COVID-19) ligt waarschijnlijk belangrijk hoger dan die 60 procent, aangezien veel mensen COVID-19 hebben doorgemaakt. Het doormaken van een milde vorm van COVID-19 na vaccinatie geeft tot meerdere verdubbelingen van het niveau van de neutraliserende antilichamen, mede afhankelijk van de volgorde van COVID-19 en vaccinatie.

Het aantal positieve testen per week is in Nederland momenteel 500.000 en bijna een miljoen mensen liet zich de afgelopen week testen. COVID-19 uitbannen is derhalve een onhaalbaar doel. Daarmee blijft onduidelijk wat de doelen zijn van de door het OMT aanbevolen maatregelen, juist ook gezien het milde beloop van COVID-19.

Onlangs werd heel Nederland geconfronteerd met het rapport Effectiviteit van verschillende toepassingen van het CoronaToegangsBewijs van 136 bladzijden, inclusief bijlagen. De minister had aan de TU-Delft en nog wat andere partijen gevraagd hoe effectief het CTB in de verschillende varianten 3G, 2G en 1G is om de verspreiding van het virus in de samenleving tegen te gaan.

Wie het rapport leest moet wel onder de indruk raken van de grote hoeveelheid wiskundige formules, fraaie tabellen en figuren. Het is al snel duidelijk dat econometristen, data-wetenschappers en modelleurs aan het werk zijn gegaan om met de hen beschikbare data zo goed mogelijk een antwoord te kunnen geven op door de minister gestelde vraag. Een belangrijke zin uit het rapport is, gefraseerd in mijn woorden: als je zo ongeveer overal, op werk, school, winkels, supermarkt, apotheek etc. CTB hanteert, dan zal het reproductiegetal met 16 procent afnemen.

‘Met de huidige besmettingscijfers is het uitbannen van COVID-19 een onhaalbaar doel’

Het is vast dankzij onze nieuwe minister VWS dat de gebruikte modellen openbaar zijn gemaakt. Hulde. De openbaarheid die nog steeds vreemd genoeg ontbreekt bij de gepresenteerde OMT/RIVM modellen. Als tip en verzoek voor de minister: maak in het vervolg ook de brondata openbaar voor onafhankelijk onderzoek. De data zijn overigens vooral afkomstig van de situatie vóórdat de omikronvariant dominant was.

De achilleshiel bij dergelijk onderzoek is de aard en de kwaliteit van de data, de aannames in de modellen, alsmede de vraagstelling. Dus heb ik het rapport ook bekeken met een hoogleraar voor wie data science bekend terrein is, en een internationaal werkende epidemioloog. Wij kregen de indruk dat bijvoorbeeld de kortere incubatietijd van omikron niet verdisconteerd is in de overigens vrij simpele modellen. De epidemioloog viel meteen over het feit dat de rapportage niet gebaseerd is op de huidige epidemiologische situatie, maar op een simulatiemodel met gefingeerde cijfers.

De vraagstelling die de minister als opdracht geeft, is het eerste interessante gegeven. De minister vindt kennelijk het tegengaan van de verspreiding van het virus op zichzelf het belangrijkst. Hij had misschien beter primair kunnen vragen hoe verschillende CTB-maatregelen ernstige ziekte door ziekenhuisopnames wegens COVID-19 zo veel mogelijk voorkomen, of welke (CTB-) maatregelen de kwetsbare groepen zo goed mogelijk beschermen?

Op de methodologie is het belangrijkste commentaar dat er wel heel erg veel aannames in zitten, die per definitie een zeer grote ruis geven in de resultaten; vooral als je gewoon kansen met elkaar vermenigvuldigt en de onzekerheid van de getallen exponentieel toeneemt. Daardoor is er veel op de uitkomst is af te dingen. Iets wat je overigens al van tevoren kon zeggen, evenals dat, gegeven de methodologie, er geen causaliteit aangetoond kán worden van bepaalde maatregelen en effecten. En door afwezigheid van veel echte data en gebruik van simulatiemodellen is er een reëel risico dat bias ontstaat die we ‘omitted variable bias’ noemen. Vreemd genoeg heeft men niet de Deense situatie en modellen willen vertalen naar de Nederlandse situatie en kijkt men maar één generatie besmettingen vooruit.

Eerlijk gezegd denk ik dat het rapport daarom maar heel beperkte waarde heeft en met logisch redeneren kom je even ver. Immers, vaccinatie beschermt nog maar in beperkte mate tegen COVID-19, ofschoon het volledige vaccinatieschema van 3 vaccins uitstekend beschermt tegen ernstige vormen van COVID-19, vooral bij de risicogroepen. Dat is en blijft goed nieuws. De verspreiding significant verminderen kan heel goed als we iedereen huisarrest geven. Ook Spartaanse maatregelen als in het Chinese Olympisch dorp verdienen dan overweging. Graag wel even van tevoren afvragen of de ernst van de huidige COVID-19 in onze bevolking dergelijke maatregelen rechtvaardigt.

‘Het inzetten van de CoronaCheck om besmettingen te verminderen door op vaccinatie te selecteren, kán eenvoudigweg niet werken’

Over de onzinnigheid en onwenselijkheid van de test-maatschappij heb ik mijn zegje al gedaan, waarbij ik nog graag wil opmerken dat het aantal vals-positieve PCR’s als maat voor besmettelijkheid, gezien het aantal mensen met recent doorgemaakte COVID-19 en afhankelijk van de gehanteerde Ct waarde (Cycle threshold) zal stijgen.

Maar wanneer het doel van de huidige Corona-pas (CTB) is om besmettingen te verminderen door op vaccinatie te selecteren, dan kán dit eenvoudigweg niet werken, omdat het instrument iets zegt over de vaccinatiestatus en onvoldoende weergeeft naar waar je op zoek bent: besmettelijkheid. Voor deze conclusie zijn geen simulatiemodellen, wiskundige berekeningen op basis van matige data nodig. Het lijkt er wel op dat het CTB een belangrijke motivator is voor mensen om zich te laten vaccineren. Dit is precies met wat president Macron bedoelde met: “j’ai très envie d’emmerder les non-vaccinés”. [Mijn vertaling: ik voel heel erg de aandrang om het de niet-gevaccineerden lastig te maken]

COVID-19 blijft. We moeten leren leven met imperfectie. Intussen hoeven we niet alles wat we hadden gemaakt, zoals de CoronaCheck, weg te gooien, omdat het wel degelijk past bij ‘Pandemie-preparedness’. Maar het argument om het als toestemming voor toegang te gebruiken om op directe wijze besmettingen te voorkomen, is niet langer voldoende te onderbouwen. Het is waarschijnlijk onvoldoende braafpraterij als je zegt dat je mensen door een CTB extra motivatie wil geven om zich te laten vaccineren, inclusief booster?

11 Reacties Reageer zelf

  1. Janine
    Geplaatst op 7 februari 2022 om 20:52 | Permalink

    Eindelijk iemand die nuchter en eerlijk naar de situatie kijkt en niet meedoet aan het zaaien van angst, door niet terzake zijnde cijfers. Ook ik weet dat cijfers in onderzoeken op meerdere manieren kunnen worden uitgelegd. Maar wanneer je je baseerd op de echte feitelijke cijfers, zul je zien dat op dit moment het aantal ziekenhuisopnames en IC opnames dusdanig laag zijn, ondanks de hoge aantallen besmettingen, dat we niet moeten varen op besmettingen. Mijn pleidooi is dan ook, gooi de samenleving open. De kwetsbaren leven ondanks vaccinatie nog steeds in een bubbel. Bezuinig niet, zoals gepland op de zorg. Voor mij een onbegrijpelijk plan van het kabinet. Maar gebruik het geld dat je niet meer aan ondersteuning uitgeeft aan het bedrijfsleven, voor opschalen van de zorg.

  2. Monique
    Geplaatst op 7 februari 2022 om 22:35 | Permalink

    Prikken tegen een snelmuterend virus is waanzin. In Stiftung corona-ausschuss.de van Reiner Fuellmich is genoeg naar voren gekomen dat dit hele prikbeleid met QR pas over iets anders gaat. Het wordt tijd om dit te keren en snel ook. We trappen er niet in…een booster met dezelfde inhoud voor een wuhanvirus van 2 jaar terug? Die maar 3 maand werkt? Kom op zeg… De bijwerkingen rijzen de pan uit. Bpoc 2020 heeft bijna 5x zoveel overlijdensmeldingen dan Lareb…als je in het midden gaat zitten zijn het er nog teveel. Kijk eens naar eudravigilence qua overlijdens…niet normaal..nee, dit hele medische spektakel met de zogenaamde wetenschap maakt alles kapot en biedt tegelijkertijd een prachtige mogelijkheid voor nieuwe zorg en zelfs een nieuwe wereld. 1 vanuit het hart en die wij willen. Het is aan uzelf aan welke kant u wilt staan.

  3. Maria
    Geplaatst op 7 februari 2022 om 23:27 | Permalink

    Bijzondere redenatie, dat mensen geen booster nemen als daad van verzet vanuit wantrouwen naar de overheid…

    Misschien hebben mensen andere redenen geen booster te nemen?

    Zoals:
    Last van bijwerkingen na de eerste of tweede,
    Evengoed ziek geworden met positieve test na 1e of 2e
    En inmiddels ‘natuurlijk geboost’
    Geen vertrouwen in een vaccin waarvan de werking maar een paar maanden is gegarandeerd
    Inmiddels begrepen dat het om een voorwaardelijke toestemming gaat,
    Geen zin meer in spuiten in het lijf?
    Geen vertrouwen meer in de gezonde werking van deze vaccins na vele meldingen bij Lareb..

    Zomaar wat geluiden en overwegingen, misschien is het wat waard.

  4. Marina Fijnenberg
    Geplaatst op 7 februari 2022 om 23:52 | Permalink

    Ik zie geen prik nemen niet als een daad van verzet tegen de overheid en vele met mij, maar als een bewuste keuze om niet een niet doorgeteste prik te nemen en op een andere manier voor het immuunsysteem te zorgen.

  5. ir. J. van der Laan
    Geplaatst op 8 februari 2022 om 00:38 | Permalink

    Ik begrijp dat het z.g. “vacciiiiiin” -een experimenteel, gen-wijzigend prikkie, zelfs in de staatscourant toegegeven!- nog steeds niet als supergevaarlijk wordt gezien.
    Ik had graag een foto van de EU data-verzamelaar, het EMA, resultaten geldend tot 15 Jan. 2022- in dit bericht geplakt.
    Lukte niet, daarom dan alleen maar de getallen:
    C-19 Vaccine Adverse Drug Reactions: 37.927 DEAD, 3.392.632 INJURIES…..
    Hoe is het in vredesnaam mogelijk dat deze waarden niet tot waanzin-reacties leiden??? Delftse studies blijken dan alleen maar kostbaar.
    Die EU zou deze prikkerij-wens toch al lang hebben moeten wegkieperen i.p.v. in geweldige aantallen injecties aan te kopen! Wat zit hier achter?
    We hebben ook nog de aandrang van o.a. die zéér financieel gedreven pFizer-club om vooral kinderen -liefst nog IN de baarmoeder- dit spul toe te dienen.
    De pharma-industrie vindt het bovendien ook nog nodig om vooral NIET juridisch te kunnen worden aangesproken en weigert verder de “klant” te melden waarmee hij/zij wordt bediend -ja, over 75 jaar, als het aan hun ligt-.
    Overigens: In landen waar ze wél kunnen worden aangesproken, zijn ze dan ook aanzienlijk minder prikkie-happy.
    Verder vinden ze het absoluut nodig om vooral werkenden in eigen kring een vrijstelling te geven voor het injecteren met hun eigen product…..
    Geldt overigens ook voor (NL) politici…..ietwat merkwaardig, vindt U niet?
    Hoe is het mogelijk dat een zó compleet nieuw product na 4/5 maanden op de markt kan worden gegooid, waar er anders vele jaren onderzoek voor nodig zijn…
    Er zijn al verzekeringsmaatschappijen die geen uitbetaling doen, wanneer blijkt dat e.e.a. het gevolg is van het prikkie!! -experimenteel, weet U!!!-.
    De “klant” zit maar met het probleem: Het werd toch niet ge-eist?
    Hoogstens een beetje opgedrongen….(sic).

    Dit allemaal constaterende, is de vraag of zo’n prulbewijs wel of niet nodig is, in de verste verte NIET van belang:
    Die vraag heeft GEEN medische, maar “slechts” controlerende waarde!
    Deze leek (ik dus) zegt, na papers te hebben doorgeploegd van b.v. dr. Robert Malone -uitvinder mRNA-, dr. Luc Montagnier -ontdekker HIV virus en Nobelprijswinnaar- en nog vele, vele anderen:
    dit “spul” had na enkele 10-tallen doden linea recta naar de prullenbak gemoeten.
    Er is onnoemelijk veel leed veroorzaakt in de afgelopen tijd!
    Waar is ons “boerenverstand”????

  6. Tom Ribbens
    Geplaatst op 8 februari 2022 om 08:30 | Permalink

    Wel heel veel woorden voor een halfslachtige stellingname tav Coronapas. Met dat gezonde verstand ben ik het wel eens. Zelf kom ik dan tot de heel simpele conclusie dat zowel vaccinatie als Coronapas niet helpen tegen het krijgen en doorgeven van virus, dat nu mild is en voor bijna niemand een gevaar. Het klopt niet dat wordt gesteld dat vaccinatie ervoor zorgt dat mensen niet in het ziekenhuis terecht komen, 80 procent kwam al niet in het ziekenhuis terecht, belangrijk om die context mee te nemen en niet weg te laten. Het gaat dus alleen om die maximaal 20 procent risicogroep die hopelijk wel beter beschermd is door de vaccinatie. Misschien boosteren mensen zich niet omdat men zich genaaid voelt door de valse beloftes van de regering en ze gewoon vertrouwen op de natuurlijke verwerking van het virus wat nog steeds het beste en het langste beschermd. Dat laatste is ook belangrijke info die ik in deze tekst mis, die uiteindelijk een reclame is voor massa-vaccinatie.

  7. En.Kriek
    Geplaatst op 8 februari 2022 om 21:21 | Permalink

    Beste reagerende wappies.
    Kennen jullie het begrip :
    ‘ begrijpend lezen’ ?
    Ik zou daarmee beginnen.
    Hoewel dit verzoek misschien te hoog gegrepen is.

  8. Birgit
    Geplaatst op 8 februari 2022 om 21:45 | Permalink

    heeft u als doctor de eed van hypcrates gezworen met primum no nocere? En heeft u dat ter harte genomen? Het artikel zegt van niet

  9. Pieter
    Geplaatst op 9 februari 2022 om 13:40 | Permalink

    “De patiënten die wij op de intensive care zagen na de vaccinatieprogramma’s waren – wat betreft de patiënten met goede immuniteit – vrijwel uitsluitend ongevaccineerde patiënten. Dat beeld zagen ook al mijn internationale collega’s die ik consulteerde. Dat is nog steeds zo en dat is geruststellend voor de effectief gevaccineerden, zonder ernstig onderliggend lijden.”

    Dit is empirisch bewijs, ik denk dat er voldoende data zou moeten zijn die deze stelling zou moeten kunnen onderbouwen. Als die er zou zijn zou die hier ook wel vermeld worden. Helaas moet ik constateren dat we een experimentele immunotherapie onder druk hebben opgedrongen aan onze bevolking zonder dat afdoende dit grootschalig klinisch onderzoek gemonitoord is, daarnaast is deze data ook niet voldoende openbaar beschikbaar gemaakt aan de wetenschap. Ik ben ook van mening dat onderzoeken uit het buitenland een heel ander beeld laten zien die niet in lijn zijn met bovenstaande observatie.

    Ik wil hiernaast nog aantekenen dat er voor de mensen die niet voldoende immuniteit opbouwt door de immunotherapie misschien wel baat hadden gehad bij de verboden medicijnen zoals Ivermectine waarvoor veel meer empirisch bewijs bestaat dat dit prima werkt en ook profylactisch toegediend kan worden.

  10. Uit noodzaak anoniem
    Geplaatst op 9 februari 2022 om 14:28 | Permalink

    Voor een terugkeer naar logisch redeneren kan ieder weldenkend mens alleen maar voorstander zijn. Dit stuk probeert helaas krampachtig om het onderwerp van logisch redeneren te beperken tot het CTB. Dat is uit filosofisch oogpunt natuurlijk nergens voor nodig; vooralsnog echter wel zo handig voor enige baanzekerheid. Misschien lijkt Noordzee-Korea volgende week weer net ietsje meer op een vrij land, en komt er ruimte om de rest van de bestuurlijke puinhopen van twee jaar covid ook eens langs de lat van logisch redeneren te leggen?

  11. E.Kriek
    Geplaatst op 10 februari 2022 om 21:33 | Permalink

    Ha die Pieter.

    Logisch redeneren is inderdaad een belangrijk iets.

    Wat denk je van:
    ‘ Boosted Americans 97 Times Less Likely to Die of COVID-19’ .

    Ik zal het toch maar even vertalen voor je:

    ‘ Met een boosterprik heb je 97x minder kans om te sterven aan COVID-19.’

    Over je interessante observatie:
    ‘ Ivermectine waarvoor veel meer empirisch bewijs bestaat dat dit prima werkt en ook profylactisch toegediend kan worden.’

    Zou ik je willen uitnodigen om met iets meer onderbouwing te komen.

    Wat ik lees, is bijvoorbeeld:

    ‘ Ivermectin has long been promoted in the US as a prophylaxis and early treatment medication against Covid-19 by the “Front Line COVID-19 Critical Care (FLCCC) Alliance,” an American medical organisation created in early 2020. The group has published several Covid-19 protocols, one of which is centred on ivermectin for both prophylaxis and early treatment. This protocol was translated into several languages, including Portuguese. In July 2021, physicians from both the “Physicians for Life” and the “FLCCC Alliance” took part in the “World Ivermectin Day,” an international online conference that celebrated the end of Covid-19 with ivermectin. The event was also joined by other affiliated international groups, such as the “British Ivermectin Recommendation Development (BIRD) Group.”
    This is all very worrying, as currently there is no scientific basis whatsoever for such an enterprise [[15]]. Perhaps this is all being motivated by a strong desire to be free from the virus and out of risk, a search for prestige, or simply an interest in disseminating fake news. ‘

    in The Lancet.

    ( En als je The Lancet wil vergelijken met de mening van Willem Engel, of die van Gideon van Meijeren, dan denk ik dat deze discussie heel snel klaar is. )

    En @Birgit:

    Ik heb inderdaad destijds de eed van Hippocrates afgelegd;

    primum non nocere is mij dus niet onbekend.

    Sinds 36 jaar overigens.