Anja de Bok

Anja de Bok

Van sproei- naar AI-schaamte

Anja de Bok raadpleegt voor de eerste keer AI. Het gesprek start met sproeischaamte en komt uit op AI-schaamte. “Angst is een goede raadgever.”

Dagenlang droogte. Ik hield vol. Wekenlang droogte… Mijn tuin en trots verschrompelden.

Toen hield ik het niet meer en heb maar liefst een uur lang gesproeid. Bij dreigend watertekort. Schaamte. Sproeischaamte. Bestaat dat eigenlijk?

Ik stel voor het eerst van mijn leven een vraag aan ChatGTP. Niet eerder kwam ik op het idee, AI kwam zo vaak op mijn pad dat toeval ook als uitnodigend teken kan worden gezien. Ik zag Alexander Klöpping op t.v. met een fascinerend en angstaanjagend perspectief hoe AI onze toekomst gaat beheersen. Een collega gaf ChatGTP opdracht een BHV-plan te schrijven. Geweldig, een plan in no time. Een vriend vertelde dat hij voor zijn werk al diverse technische problemen aan ChatGTP had voorgelegd. De oplossingen stroomden hem tegemoet.

ChatGPT is geweldig

‘Wat is sproeischaamte?’ , vraag ik. En ja hoor. ChatGTP: ‘Sproeischaamte is een term die de schaamte beschrijft die iemand voelt wanneer hij of zij in tijden van droogte de tuin besproeit, terwijl er een dreigend tekort aan oppervlaktewater is. Sproeischaamte is een voorbeeld van hoe milieubewustzijn en zorgen over duurzaamheid steeds meer invloed hebben op individueel gedrag en keuzes in het dagelijks leven’.

Wauw! Respect! Geweldig! Wat je allemaal met AI kunt!

AI-schaamte?

Klein probleempje: de datacenters waar AI woont, gaan zo onmetelijk veel energie en water kosten dat de mensheid en haar planeet zullen lijden. Ach, elk nadeel heb z’n voordeel kun je denken. Straks valt er niets meer te sproeien, dus weg sproeischaamte. Krijgen we dan AI-schaamte? Omdat we ons mateloos verlaten op ChatGTP en andere vormen van AI voor onze vragen, scripties, probleemstellingen, ontwerpen, deepfakes, etc.?

Ik leg het ChatGTP voor. Raak: ‘AI-schaamte is een Nederlandse term die AI combineert met schaamte. Het verwijst naar het gevoel van schaamte, schuld of ongemakkelijkheid die mensen kunnen ervaren als ze AI-tools gebruiken wanneer ze bedriegen, lui zijn of hun eigen vaardigheden niet gebruiken’.


Van sproeischaamte naar AI-schaamte


Er volgen voorbeelden en zelfs een antwoord op de vraag of AI-schaamte gerechtvaardigd is. Nee. Aldus AI zelf (zou ik ook zeggen als ik AI was).

Wauw. Maar wacht eens even. Error!

AI externaliseert! Het antwoord van AI betreft de menselijke schaamte bij bedrieglijk gebruik van AI, maar niet de schaamte van AI zelf. Voor de impact op de wereld en planeet. Oei.

AI rationaliseert! ‘Schaamte is niet nodig wanneer je AI gewoon gebruikt als hulpmiddel’. AI schaamt zichzelf niet. Er is geen zelfreflectie op de consequenties, zoals iets triviaals als een uitdrogende planeet. 

Ik vraag AI of het last heeft van verdringing (van de noodzakelijke zelfreflectie). Geen antwoord.

W24/7 psychologische hulp door ChatGPT

ChatGPT biedt therapeutische hulp. 24/7. En, naar het schijnt, nog verbazend goed ook. Ik ben nooit bij voorbaat tegenstander, dus laat me graag verrassen. Zou wonderen doen voor de wachtlijsten in de GGZ.

Maar!


Angst is een heel goede raadgever


Een tool die externaliseert, rationaliseert, zich niet kan schamen en dus niet twijfelen … kan dit therapie bieden vanuit een ware therapeutische relatie vol intermenselijke schaamte, twijfel, niet weten en samen zoeken?

Los van smaakverschil: gaan we vol investeren op data om onszelf te verliezen in de illusie van pasklare antwoorden, een maakbare wereld die ironisch genoeg ten onder zal gaan aan de uitputting van energie en water door deze ‘intelligentie’ zelve?!

WAI. ‘A-sensitive Intelligence?

Zullen we afspreken dat wij als intelligente sensitieve mensen dus vooral twijfelen en bang zijn voor deze ontwikkelingen? Angst is namelijk een heel goede raadgever. Ben blij dat we de tuin nog kunnen sproeien. Met sproeischaamte waardoor we grenzen voelen en moreel blijven ontwikkelen. 

Delen