Jennifer Bergkamp
Wijkverpleegkundige, adviseur en auteur
Voorspelbaar
Waarom zijn we verbaasd als kwetsbare ouderen vaker thuis vallen, terwijl de zorgsector daar zelf een rol in speelt, vraagt wijkverpleegkundige Jennifer Bergkamp zich af.
Elk najaar is het weer raak. Een nieuw record: nog nooit belandden zoveel ouderen na een val op de spoedeisende hulp. Dan verbazing: hoe kan dit? Maar weten we dat niet allang?
Ik bespreek geregeld aan keukentafels waar het mis kan gaan. Een vrouw van in de negentig, rollator naast haar stoel, een drempel naar de badkamer waar in 1974 niemand over nadacht. Ze wil thuis blijven. Hier heeft ze veertig jaar gewoond, hier staat haar stoel bij het raam. Dus kijken we naar wat dat betekent.
Ik ben er drie keer per dag, maar niet de hele dag. Als zij ’s nachts naar de wc loopt, kan het mis gaan. Ze kijkt me aan en zegt: dat weet ik, dat risico neem ik. En dat vind ik prima. We kiezen daar dan samen voor. Ik ben een voorstander van eigen regie. Ook in de laatste jaren van een leven. Misschien wel juist dan.
Geen keuze
Maar laten we eerlijk zijn over het grotere plaatje. We hebben met elkaar besloten dat verpleeghuiszorg ook thuis plaatsvindt. Het uitgangspunt is: je blijft zo lang mogelijk thuis. Voor een deel van de ouderen is dat een wens die uitkomt. Voor minstens zoveel anderen niet. Die spreek ik ook. Mensen die best in een gezamenlijke woonvorm zouden willen wonen, met anderen om zich heen, met iemand die even om het hoekje kijkt. Die keuze hebben ze gewoon niet. Thuisblijven is voor hen geen eigen regie, het is de enige optie.
Valpartijen
En meer vrijheid is meer risico. Er is niemand die de hele dag blijft. De woning is gebouwd voor mensen van veertig, niet voor bibberige benen van achtentachtig. Meer mensen die langer en kwetsbaarder thuis wonen, betekent meer mensen die vallen. Het overgrote deel van die valpartijen gebeurt ook gewoon in en om het huis. Wie dat een verrassing noemt, lette niet op toen we het besloten.
Echte keuzevrijheid in woonvormen. Tijd voor de wijkverpleegkundige om het huis écht te bekijken. Valpreventie die niet ophoudt bij een folder op de SEH
De zorg heeft niet gefaald bij de val van de vrouw die er weloverwogen voor koos thuis te blijven wonen. Dat is nou eenmaal een risico dat we samen hebben gewogen en geaccepteerd. Houd die val dan ook buiten een statistiek als bewijs dat het misgaat. We willen geen zorg die elk risico uitbant. Dan zouden ouderen überhaupt niet meer mogen lopen.
Door gaten vallen
Wat wel een probleem is: de val van de man die niet thuis wilde blijven wonen, maar geen alternatieve plek kreeg. En de val in een huis dat nooit is aangepast omdat niemand de tijd had om te komen kijken. Dat zijn geen gekozen risico’s. Dat zijn de gaten tussen beleid en praktijk, en daar vallen mensen doorheen. Letterlijk.
Wat ik zou willen, is dat we stoppen met schrikken van cijfers die we hadden kunnen voorspellen. Dat we ophouden elk jaar een record te melden alsof het ons overkomt. En dat we beginnen aan het eerlijke gesprek: welke valpartijen accepteren we als prijs voor vrijheid, en welke zijn het gevolg van een systeem dat de keuze voor mensen al heeft gemaakt?
Die tweede groep verdient onze aandacht. Echte keuzevrijheid in woonvormen. Tijd voor de wijkverpleegkundige om het huis écht te bekijken. Valpreventie die niet ophoudt bij een folder op de SEH.
De eerste groep verdient respect. Zij wisten wat ze kozen. Wij ook.
Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief
1 reactie
Prachtig geformuleerd: “En dat we beginnen aan het eerlijke gesprek: welke valpartijen accepteren we als prijs voor vrijheid, en welke zijn het gevolg van een systeem dat de keuze voor mensen al heeft gemaakt?”
Ook reïficatie en iatrogenese spelen een rol in dat vermaledijde systeem. Onder de uitstroomopening van Dunning blijft het bord van Galton onvermijdelijk.
Pieter Wijnheijmer
5 oktober 2026 / 20:02