Mariska Koster

Mariska Koster

Aanstelleritis

In de jaren dat hij op de basisschool zat, heeft mijn oudste zoon flink te lijden gehad onder het feit dat papa en mama allebei dokter waren. Ieder pijntje, ieder hoestje werd langs de medische meetlat gelegd, en dan bleef er niet veel van over. Papa vond op zich wel dat een dagje schoolziek zijn een mensenrecht is, maar meestal had mijn zoon met mij te maken. En dan was hij kansloos.
“Volgens mij valt het best mee. Hier heb je een kinderaspirientje, en ga het maar proberen op school. Als het niet gaat, kun je gewoon weer naar huis komen.”
En daar ging hij. Wrokkig ruggetje, de straat over, naar de school die tweehonderd meter verder lag.
Op een dag kwam hij tussen de middag triomfantelijk thuis. “Mama! JUF weet wat ik heb!!” En daar stilzwijgend achteraan: Juf WEL, en jullie, stomme dokters, NIET.

“Hmmm, wat heb je dan?” vroeg ik afwezig.
“Ik heb aanstelleritis!”, en tevreden hapte hij in zijn boterham.
Hij is nu achtentwintig, en kan zich hier nog over opwinden. Wel erkenning -nou ja, in zijn beleving- van de juf, en niet van mama. Moeder van niks.
En hij heeft gelijk dat hij verontwaardigd is. Want ik stelde me destijds niet op als moeder maar als moleculair denkende dokter. Objectief was er niets vast te stellen, dus het viel wel mee. Hup, naar school, jij. Mijn zoon zat in het hoekje waar ook degenen met onbegrepen of onverklaarde klachten zich ophouden. Ik denk dat dat een nare plek is. Want veel klachten zijn uiteindelijk moeilijk te objectiveren. Als ik zeg dat ik buikpijn heb, is er geen macht ter wereld die kan vaststellen of dat “echt” zo is. Je kunt natuurlijk zoeken naar afwijkingen in die buik, je kunt op de buik duwen, en als ik dan begin te gillen, zal het wel pijn doen.

Maar meten, zoals je temperatuur of hartslag kunt meten, dat is niet mogelijk. Moeheid en kortademigheid kun je ook niet goed meten. En dan wordt het ingewikkeld. Nogal wat medici denken langs de volgende lijnen: als ik niets kan objectiveren, kan ik geen diagnose stellen, is er geen sprake van ziekte; als ik de klachten niet kan duiden zit de oorzaak boven de ogen dan wel tussen de oren; als ik ergens nog nooit van gehoord heb, kan het nooit wat wezen. Op zich zijn die gedachtes niet laakbaar. Maar ze gaan vaak gepaard met het onthouden van erkenning van de klacht. Het is niet “echt”. Aanstelleritis.

Ik denk dat dit een denkfout is, en dat die wordt ingegeven door twee zaken.

Bij mijn zoon – en bij veel patiënten- zie ik de grote behoefte aan erkenning. Maar waar mijn zoon tevreden zou zijn geweest met een begripvolle moeder, willen de patiënten ook medische erkenning. Daarmee meegaand in de gedachte dat een groep klachten en verschijnselen pas “echt” is als er een diagnose, een etiket op zit.

Ik denk dat dit een denkfout is, en dat die wordt ingegeven door twee zaken. Ten eerste enkele maatschappelijke voordelen die gepaard gaan met het lijden aan een erkende ziekte. Natuurlijk altijd onvoldoende om daarom ziek te willen zijn. Laat ik vooropstellen dat ik niet denk dat ziekzijn leuk is, of nuttig, of goed voor je zielenheil of je persoonlijke groei. Ziekzijn is meestal gewoon klote. Dat neemt niet weg dat enige voordelen aan te wijzen zijn. Als je ziek bent komen mensen vragen hoe het met je gaat, ze nemen een bloemetje mee, of een fruitmand. Je naasten zorgen voor je. Tenzij het allemaal te lang duurt, want dan worden ze korzelig. Als je ziek bent, hoef je niet te werken, en je loon wordt doorbetaald. De WIA is hoger dan de bijstand.

In het begin heeft ziekzijn een paar positieve kantjes. Ten tweede de hoop dat voor een “echte” ziekte op enig moment ook een “echte” behandeling beschikbaar zal komen. Verbetering van de toestand, wellicht zelfs genezing. Ergens mee leren leven kan altijd nog.
Hiermee zijn de ingrediënten van een giftig soepje gemengd. Want behandelingen kosten geld. (Ziekzijn kost natuurlijk ook geld, maar dat is een ander, veel indirecter gevoeld probleem) En veel mensen, die hun zieke buur veel beterschap wensen, beginnen te fronsen als de rekening voor die beterschap bij hen in de brievenbus zou belanden. En dat doet-ie. Behandelingen in het basispakket betalen we met zijn allen. Via belastingen of premies, maar betalen doen we.

Erkenning van klachten staat niet op zichzelf. Het gaat om meer dan alleen erkenning. Het gaat ook, en volledig invoelbaar, om de financiële consequenties. Chronisch of langdurig ziekzijn heeft desastreuze financiële gevolgen. Erkenning van het ziektebeeld in de vorm van een diagnose maakt dat de patiënt aanspraak kan maken op enige compensatie. Positief voor de patiënt, maar voor de samenleving regelmatig als ongewenst gevoeld. Zolang dat zo blijft, zullen veel klachten nog onder de diagnose “aanstelleritis” blijven vallen.

Delen