Mariska Koster

Mariska Koster

Orgaandonatie, het laatste woord

Opwinding in de krant over het Nederlandse donatiesysteem doet geen recht aan alle betrokkenen bij orgaandonatie, schrijft Mariska Koster.

In de Volkskrant stond een groot interview met Jelle Epker, intensivist in het ErasmusMC, over orgaandonatie. Meer specifiek over zijn diepgevoelde ergernis over het Nederlandse donatiesysteem dat aan nabestaanden de mogelijkheid geeft om orgaandonatie te blokkeren. Het gaat hier vooral om patiënten die in het donatieregister ‘geen bezwaar’ hebben vastgelegd. Juridisch is dat hetzelfde als ‘ik wil donor zijn’, maar in de praktijk werkt dat niet zo.

Redenen hiervoor staan in een ander stuk in de Volkskrant: ”In twee scenario’s gaat de donatie bij zowel een ‘ja’ als ‘geen bezwaar’ namelijk niet door, ook als de overledene medisch gezien wel geschikt is voor het afstaan van organen. In het eerste scenario kunnen de naasten aannemelijk maken dat hun dierbare ondanks de ‘geen bezwaar’-registratie zijn of haar organen toch niet zou willen doneren. Denk bijvoorbeeld aan ouders die zeggen: ‘Onze zoon was psychisch niet oké, hij opende zijn post nooit, hij zou dit zeker niet willen.’

In het tweede scenario geven de naasten aan dat zij er zelf psychisch aan onderdoor zouden gaan bij orgaandonatie. Die twee uitzonderingen zorgen er bij ‘geen bezwaar’ in bijna 60 procent van de gevallen voor dat de arts na het gesprek met de familie alsnog afziet van donatie. Bij een ‘ja’ vindt in de praktijk bij 85 procent van de gevallen donatie plaats, bij ‘geen bezwaar’ is dat veel minder: slechts bij 41 procent.”

Persoonlijke beslissing van tafel

Epker windt zich op omdat hij het onterecht vindt dat een bij leven zo duidelijk aangegeven persoonlijke beslissing zomaar van tafel geveegd kan worden. Het interview was aanleiding voor Hieke Huistra, wetenschapshistorica aan de UU, om in Trouw een repliek te schrijven. Ook zij windt zich op, en zij verwijt Epker in zijn gedrevenheid de wens van de patiënt doorgang te doen vinden geen recht te doen aan de behoeftes van de levenden.

Ik heb beide stukken gelezen, en op beide valt wel iets af te dingen. Naar mijn mening verliest Epker de goede toon uit het oog wanneer hij bezwaar van nabestaanden afdoet als “gepiepel van de overledene”. Aan de andere kant trekt Huistra wel erg nadrukkelijk de emotiekaart door termen als “levenslange verlatingsangst” te gebruiken – zonder dat ik hier wil afdoen aan de emoties die kunnen spelen op een IC rond het bed van een ten dode opgeschreven geliefde.

Wiens belang weegt zwaarder? Dat van de diep bedroefde nabestaanden of degenen op de transplantatielijst?

Wat de stukken – en hopelijk ook de personen die daarin aan het woord zijn – verbindt, is de zorg om de levenden. Bij Huistra zijn dat de nabestaanden, bij Epker de patiënten die een nieuw orgaan krijgen of op de wachtlijst staan voor een transplantatie.

Beide keren zijn dat de levenden, maar de naasten zijn concreet, tastbaar, zitten in tranen naast het bed en tegenover de dokter. De ellende dat hun vader, moeder, partner, kind nu nog zo warm is, zo levend lijkt, maar eigenlijk al dood is. En de schok dat de dood plotseling zo gruwelijk zichtbaar is, wanneer de donatieprocedure is afgerond.

Voor hun verdriet kun je niet de ogen sluiten, en dat gebeurt ook niet, ziend op het aantal keren dat artsen gehoor geven aan de wens de donatie af te blazen. De wens een concrete zichtbare ander tegemoet te komen, leed te besparen, te redden ligt hieronder.

De onzichtbare anderen

Daartegenover staan de onzichtbare anderen. De patiënten wier leven gered kan worden door een orgaan dat zich nu nog in het lichaam van de potentiële donor bevindt, staan niet op de deur van de IC te bonken. Zij zijn onzichtbaar, anoniem, en dat blijven ze, zelfs nadat ze een orgaan hebben ontvangen.

Opkomen voor onzichtbare anderen ligt in de lijn van het utilitarisme, de ethische stroming die kijkt naar het belang van de groep boven dat van het individu (ik sla hem even plat).

Wie hebben hier meer rechten, wiens belang weegt zwaarder? De diep bedroefde nabestaanden, die -mogelijk of waarschijnlijk- ernstig zullen lijden onder de donatieprocedure? Of degenen op de transplantatielijst, die zullen sterven of een ernstig beperkt leven zullen hebben zonder nieuw orgaan? En welke rol speelt de wens van degenen die zich heeft geregistreerd?

Het is wel duidelijk dat opwinding in de krant niet helpt om alle betrokkenen recht te doen.  En daarmee wordt het gesprek rondom donatie een moment waarop geneeskunde geneeskunst moet worden. Wetende dat er geen absoluut gelijk is, dat 0% en 100% niet bestaan, en dat de ene keer het ene belang zal prevaleren, en de andere keer het andere. Dat moeten we verdragen. En dat is het laatste woord.

Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief

Delen