Mariska Koster

Mariska Koster

Ach, hoe lang sterft de oude mevrouw

Mariska Koster over het belang van vrede vinden met een normaal stervensproces. “Lankmoedigheid, besef dat dingen gaan zoals ze gaan, dat het leven en het sterven niet maakbaar zijn.”

In de Volkskrant stond een artikel  over het aantal mensen dat in Nederland overlijdt nadat zij gestopt zijn met eten en drinken. Dat waren er ongeveer 5800, 3,5 % van alle sterfgevallen in Nederland. Het percentage is toegenomen: twintig jaar geleden was het 2,1%.

Ik vond in de literatuur een beschrijving van zo’n sterfbed, uit 1904.

Mevrouw Derksz was zesennegentig jaar oud. In Den Haag bewoonde ze de eerste etage van haar huis, al jaren kwam ze niet meer buiten. Mevrouw was in goeden doen, en er waren zowel een zuster als een keukenmeid inwonend zodat zij goed werd verzorgd. Haar kinderen bezochten haar vaak, net als haar kleinkinderen. Elke dag kreeg zij trouw bezoek van meneer Takma die om de hoek woonde, ook in de negentig, haar grote liefde met wie zij een verschrikkelijk geheim deelde.

In de winter overleed de oude heer plotseling, en hoewel men dat voor mevrouw Derksz verborgen probeerde te houden, besefte zij dat hij dood was. Zij, als laatste van haar generatie, liet zich op bed leggen, en wachtte op de dood. Haar kinderen waakten bij haar, de arts kwam elke dag. De arts verwonderde zich, want zij mankeerde behalve haar hoge leeftijd niets zodat hij ook niets te behandelen had. Na meer dan een week overleed zij.

De laatste draad

Wanneer je het sterven van mevrouw Derksz voorziet van moderne ondertiteling, is hier sprake van ‘voltooid leven’. Zij is 96, de laatste draad die haar aan het leven bond, die haar leven zin gaf, was het dagelijkse bezoek van haar even bejaarde minnaar. Wanneer hij wegvalt, heeft verder leven geen zin meer. Zij gaat liggen en staat niet meer op.

Wat opvalt – nu valt dat op, toen niet – is de houding van de kinderen en andere naasten. Ze zijn verdrietig, de hulp huilt zelfs, maar ze weten wat ze moeten doen: bidden, waken, even weggaan, weer terugkomen, elkaar een beetje gezellig bezighouden in de andere kamer. De keukenmeid serveert pruimen op brandewijn.

‘In de houding van de naasten zie ik iets moois dat verloren gegaan lijkt te zijn: het besef dat dingen gaan zoals ze gaan’

Niemand kijkt bij wijze van spreken op zijn horloge of moeder nou nog niet dood is. Niemand vraagt aan de dokter of het nog lang gaat duren allemaal. Ach, hoe lang sterft de oude mevrouw, snikt de meid. Mevrouw sterft en dat mag duren zo lang als het duurt.

Dit sterfbed wordt beschreven door Louis Couperus, in zijn roman Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan….

Ik heb te veel mensen zeer ernstig zien lijden en zien sterven om luchtig te denken over een sterfbed. Ik wil zeker niet terug naar 1904. Maar toch zie ik in de houding van de naasten iets moois dat verloren gegaan lijkt te zijn. Lankmoedigheid, besef dat dingen gaan zoals ze gaan, dat het leven en het sterven niet maakbaar zijn, en dat je je daartoe moet verhouden in plaats van ertegen in opstand komen.

Hoe anders is de toon van het artikel uit de Volkskrant. Op de een of andere manier suggereert men dat hier een uiterst onwenselijke situatie is blootgelegd, een misstand zelfs. De NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) vindt het ontzettend verdrietig dat mensen stoppen met eten en drinken omdat hun euthanasieverzoek werd geweigerd.

Vrede met normaal stervensproces

De suggestie dat euthanasie wel, en andere manieren om te sterven géén waardige dood betekenen ontbreekt niet. Ook de schrijvers lijken ervan overtuigd dat de overledenen eigenlijk euthanasie hadden moeten krijgen. Ze melden in elk geval zorgvuldig dat twee derde van die 5800 personen een verzoek daartoe had gedaan en dat dat was geweigerd.

Dat euthanasie in Nederland onder voorwaarden mogelijk is, is een groot goed. Toch zou ik willen dat iedereen – en in het bijzonder journalisten – die zich zo verontwaardigd betoont wanneer een euthanasieverzoek niet wordt gehonoreerd, de toon een beetje zou matigen. Hoe hoger die toon, hoe moeilijker het wordt voor naasten om een sterfbed aan te zien, en vrede te vinden met een normaal stervensproces, in de wetenschap dat euthanasie geen recht is, en dat ook niet kan zijn.

Delen