Adembenemend mandaat

De Nederlandse gezondheidszorg deugt niet. Een stelsel van financiering met een sleutelrol voor particuliere verzekeraars, zorgt voor allerlei onrechtvaardig- en ondoelmatigheden. Nederlandse ziekenhuizen worden financieel aangemoedigd om patiënten vroegtijdig te ontslaan, wat leidt tot een van de hoogste heropname-percentages in heel Europa vanwege meer complicaties achteraf. Tegelijk zien die ziekenhuizen hun tekorten almaar oplopen, en gaan ze soms zelfs failliet. Ook de zorgverzekeringpremies die burgers verplicht betalen, blijven maar stijgen, terwijl de dekking steeds verder wordt uitgekleed.

Nee, dit heb ik niet zelf bedacht. Dit is allemaal gezegd door de leidsvrouw van IMPACT, de grootste ambtenarenvakbond van de Ierse Republiek. Het maakt deel uit van een actueel politiek spel rond plannen van de Ierse regering om het zorgstelsel te vernieuwen richting, zeggen de critici, het voorbeeld van de Nederlandse hervorming van 2006. En dat vinden ze een slecht idee.

Niet verbazingwekkend bij een (linkse) vakbond, zit de grootste aversie op het punt van die ‘private insurers’. Want waar zijn die nou eigenlijk voor nodig, vóór alles winstbelust als ze van nature zijn? Je hebt zorgaanbieders, en je hebt zorgconsumenten – maar waarom daar nog een schakel tussenin, vol bureaucratie, institutioneel eigenbelang, en mega-inkomens opstrijkende topbestuurders? Het kan toch ook veel directer en goedkoper? Zoals, zeggen ze bij IMPACT, in Frankrijk, Duitsland en Scandinavië, met hun model van single-payer.

Nou zit elk zorgstelsel op zijn eigen, hoe dan ook ingewikkelde manier in elkaar. Als je onder ‘single-payer’ verstaat dat alle verzekerde zorg wordt ingekocht door één grote overheidsinstantie, dan vind je hiervan nog zuiverder varianten in Angelsaksische landen zoals Engeland, met zijn National Health Service; de Verenigde Staten, met Medicare en Medicaid, de zorgprogramma’s voor respectievelijk 65-plussers en mensen met lage inkomens; en Canada en Australië.

Een roep om (meer) single-payer vind je lang niet alleen in Ierland. Ook in Nederland zijn er critici die vinden dat een in goed en efficiënt zorgstelsel geen plaats is voor particuliere zorgverzekeraars. En in de Verenigde Staten komt harde kritiek op ‘Obamacare’ niet alleen van rechts, dat in deze variant van verplichte ziektekostenverzekering een vorm van diabolisch socialisme ziet; maar ook uit linkse kringen, die juist vinden dat deze hervorming nog lang niet ver genoeg gaat omdat die immers een hoofdrol intact laat voor particuliere verzekeringsbedrijven.

Een discussie in Nederland over ‘wel of geen single-payer’, is voor het grootste deel academisch. Alles heeft zijn voors én zijn tegens, en voor ieder standpunt zijn wel onderbouwende redeneringen, feiten en cijfers te mobiliseren. Is een stelsel met verzekeraars kosteninefficiënt? Welnee! Juist doordat die onderling op prijs (premie) en kwaliteit (van de ingekochte zorg) moeten concurreren, houden ze zorgaanbieders optimaal scherp.

Maar wacht even: hoe zit dit ook alweer in Amerika? Daar klagen artsen juist steen en been over de ongebreidelde, door niemand gecorrigeerde monopoliemacht van de overheids-molochs Medicare en Medicaid, die hen steeds scherper het (tarieven)mes op de keel zetten…

Academisch is dit issue in Nederland ook, omdat wij nu eenmaal een verzekeraars-gebaseerd stelsel hébben. En dit al zo lang, en zo vast geworteld in onze institutionele en politieke verhoudingen, dat pleiten voor single-payer hier weinig meer is dan blaffen tegen de maan. (Denk alleen al even aan al die oud-politici met een toppositie in de zorgverzekeraarswereld.)

Behalve dan dit. Wat je ook precies van ons zorgstelsel vindt, over één ding kan iedereen het eens zijn. Met hun ijzersterke, want wettelijk geregelde en beschermde, positie als inkoper van een groot deel van de in Nederland geleverde gezondheidszorg, genieten ze namens alle burgers een adembenemend kostbaar mandaat. Hoe sterk die positie is, blijkt ook uit hoe moeilijk het is om in de huidige verzekeraarsmarkt als nieuwe speler toe te treden.

Een ongekend mandaat dus, dat alleen maar gebaseerd kan zijn op een vérgaand vertrouwen. Het bewaken van kosten en kwaliteit van de zorg voor wat misschien wel het belangrijkste is in een mensenleven, namelijk een goede gezondheid, is voor een flink deel aan de verzekeraars gedelegeerd. (Net als het optimaal fatsoenlijk, billijk en motiverend bejegenen van degenen bij wie die zorg wordt ingekocht.)

Een zo cruciaal vertrouwen mag nooit blind zijn. Daarom moeten onze zorgverzekeraars permanent in de gaten worden gehouden, ‘gemonitord’, gecontroleerd, zo nodig hinderlijk gevolgd. En dit niet alleen door zorgaanbieders en hun organisaties, en door controlerende overheidsorganen. Maar vooral ook door nog twee andere partijen, namelijk de media en de politiek – en laten we nou even eerlijk wezen: dát kan echt nog heel veel beter.

 

Delen