Jennifer Bergkamp

Jennifer Bergkamp

Wijkverpleegkundige, adviseur en auteur

‘Agressie in de zorg ontstaat óók door hoe de zorg is ingericht’

Agressie ontstaat niet in een vacuüm, schrijft verpleegkundige Jennifer Bergkamp; er is een relatie met hoe de zorg is ingericht.

Ze noemen het een incident. Een uitbarsting. Een patiënt die “even over de schreef gaat”. Een familielid dat “het moeilijk heeft”. 62 procent van de zorgverleners krijgt te maken met agressie. Dat kun je dus beter een systeemsignaal noemen.

We reageren er braaf op, met trainingen, de-escalatiekaarten en beleid: nul-tolerantiebeleid. Ondertussen staan er twee mensen ingepland waar er vier nodig zijn. Loopt de wachttijd op. Gaat de bel drie keer. Iemand ontploft.

En weer dat woord, agressie. Natuurlijk is agressie nooit acceptabel. Dat moet je blijven zeggen. Maar het is te makkelijk om het los te zien van hoe wij de zorg hebben ingericht.

Rek eruit

We hebben efficiëntie en productie tot het hoogste goed verklaard. Marktwerking als motor. Alles wat niet direct viel te declareren, was verdacht. Buffers verdwenen en overcapaciteit werd luxe, dus roosters werden zo strakgetrokken tot er geen rek meer in zit.

Personeelsschaarste is daardoor niet alleen een demografisch natuurverschijnsel. Ze is mede gecreëerd. Jarenlang stuurde de organisatie, en soms de verzekeraar, op zo min mogelijk personeelskosten, zo weinig mogelijk ‘onnodige’ minuten. Optimalisatie tot op het bot. En wie tot op het bot optimaliseert, veert niet mee als het tegenzit.

Standaard spanning

Tel daar vergrijzing, complexere zorg en hogere verwachtingen bij op, en je krijgt een werkvloer waar spanning de standaard is. Lange wachttijden. Gehaaste gesprekken. Minder ruimte voor relaties.

Agressie ontstaat niet in een vacuüm. Het is een wisselwerking tussen systeemdruk en menselijke kwetsbaarheid. Waar frustratie over wachttijden landt op een verpleegkundige die óók moe is.

‘Agressie ontstaat niet in een vacuüm. Het is een wisselwerking tussen systeemdruk en menselijke kwetsbaarheid’

Dat het soms normaal lijkt te worden, vind ik het meest zorgelijke. “Het hoort erbij.” Alsof veiligheid onderhandelbaar is. Alsof chronische onderbezetting een gegeven is waar we ons bij neer moeten leggen. Maar agressie hoort nergens bij. Net zo min als structurele krapte hoort bij goede zorg.

Fundamentele vragen

Laten we dus stoppen met agressie alleen bestrijden aan de voordeur van de afdeling. Start bij de fundamenten. De vragen: hoe financieren we zorg? Wat belonen we? Waarom bezuinigden we buffers weg en noemen we dat nu onvermijdelijke schaarste?

Zolang we blijven doen alsof personeelstekort ons is overkomen, hoeven we onszelf niets te verwijten. Maar zolang we niet erkennen dat we het mede hebben georganiseerd, blijft het patroon bestaan. En blijven wij het een incident noemen.

Delen