Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Allemaal angst

Geloof maar dat medisch specialisten weten bij welke collega ze moeten zijn als het nodig is. Elkaars kwaliteit kennen ze wel, schrijft Frank van Wijck. “De patiënt mag die alleen niet weten.”
Als je patiënt wordt, stap je als blinde in een onbekende wereld. Je weet niet waar je voor je specifieke aandoening het best terecht kunt, dus je moet er maar op vertrouwen dat het goed komt. Trust me, I’m a doctor. Onder de streep is dit de trieste vertaling van de uitkomsten uit het rapport van Patiëntenfederatie Nederland en Zorginstituut Nederland over het feit dat te weinig informatie over de kwaliteit van zorg openbaar is voor patiënten. Waarbij ‘te weinig’ een fors understatement is trouwens.
Even triest is deze onderkoelde constatering in het persbericht van het Zorginstituut: ‘De vraag naar meer openbaarheid en beschikbaarheid van kwaliteitsinformatie in de zorg is niet nieuw’. Nee, die is zeker niet nieuw. Maar geloof maar dat medisch specialisten wel weten bij welke collega ze moeten zijn als het nodig is. Elkaars kwaliteit kennen ze wel. De patiënt mag die alleen niet weten.
Want stel je voor zeg, dan zouden de verschillen in de prestaties van specialisten zichtbaar worden. Zoals gezondheidseconoom Xander Koolman opmerkt op LinkedIn: “Zichtbare verschillen maken onderlinge concurrentie onvermijdelijk. Niet iets waar de achterban enthousiast van wordt”.
‘Trust me, I’m a doctor‘
‘En dat is allemaal angst’, zong Robert Long in 1974. Angst om met de billen bloot te gaan en te onderkennen dat niet iedere arts overal even goed in is. Dus is het credo: afremmen. Zeggen dat het een ‘taai proces’ is om met ’betrouwbare en objectieve’ informatie te komen. Maike Schepens slaagde er in haar promotieonderzoek anders toch heel goed in waar het om prostaatkankeroperaties ging. Het kan dus wel. Maar het is nog steeds de uitzondering dat zulke informatie de patiënt bereikt.
“Transparantie wordt het nieuwe normaal. Het is nu de tijd”, zegt Linda Daniels, waarnemend directeur-bestuurder van de Patiëntenfederatie. Het was daar al jaren geleden de tijd voor natuurlijk. Toen in 2006 de Zorgverzekeringswet van kracht werd, was het de bedoeling dat de zorgverzekeraars zorg zouden gaan inkopen op basis van prijs én kwaliteit. Op die kwaliteit moesten de zorgverzekeraars maar vertrouwen, vond de zorg. Daarmee werd ook de weg naar kwaliteitsinzicht voor de patiënten meteen afgesloten.
“De beschikbaarheid van kwaliteitsinformatie is essentieel om de kwaliteit overal in de zorg te verbeteren”, zegt Karin Timm, bestuurslid van het Zorginstituut, nu. “Het openbaar maken van kwaliteitsinformatie zou niet langer vrijblijvend moeten zijn, maar de norm.”
Zo is het. Maar van de zorgaanbieders had mogen worden verwacht dat zij het intrinsieke besef hadden dat het hun eigen verantwoordelijkheid was om daarnaar te handelen. Het is triest dat ze de bescherming van hun eigen belangen blijkbaar zo lang belangrijker hebben gevonden dan die van de patiënt. Dat het Zorginstituut nu de teugels gaat aanhalen door meer regie te gaan voeren op kwaliteitstransparantie is dus een belangrijke en logische stap.
Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen.
6 reacties
Veel meer bijzonder is de gewoonte om vanuit de non-profit dienstverlening, zoals zorg en onderwijs dat willen zijn, er geen interesse blijkt om enige indicatie over de gebruikerswensen te verkrijgen, anders dan de veronderstelling dat iedereen optimaal fit en maximaal gezond wil blijven en indien even niet dat dan toch wel weer te worden.
Dat ligt niet aan die dokters, die zijn al (en ook in 1974) door Ivan Illich met zijn Medical Nemesis aangesproken.
De patiënt die zich niet als professioneel partner kan of laat benaderen heeft zijn eigen sleutel in handen.
Angst voor elkaar, een ideale groepsvormer.
pieter wijnheijmer
3 april 2026 / 14:16‘De patiënt die zich niet als professioneel partner kan of laat benaderen heeft zijn eigen sleutel in handen’, schrijf je. Als je daarmee bedoelt dat de verzekerde onvoldoende bereid is zich te verdiepen in de zorg, geef ik je gelijk. toen het huidige stelsel van kracht werd, heeft een notaris uit Oldenzaal het initiatief genomen tot het Verbond van Verzekerden, om tot een gelijkwaardige driehoek te komen van zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgverzekerden. Die laatsten hadden geen interesse en het Verbond stierf een stille dood.
In een oude blog schreef ik ooit dat mensen meer tijd besteden aan het kiezen van een nieuwe smartphone dan aan het kiezen van een zorgverzekering. Daar maakten een paar mensen zich toen boos om, hoe durfde ik het te zeggen. Toch ben ik nog steeds bang dat het echt zo is. Iedereen wil een goede gezondheid. Maar in gezondheidzorg zit ‘zorg’ en daarover willen mensen liefst pas nadenken als ze het nodig hebben.
Frank van Wijck
3 april 2026 / 14:23Inderdaad, Frank. Ooit las ik in een verpleegkundig dossier “Let op: hij ziet alles!”. Fijn, zou je denken maar zo was het niet bedoeld. Het doet er nu niet toe over wie dit ging.
Wat voor iedereen mag tellen is dat hij zich vanaf aanvang bewust zal zijn van het onvermijdelijke om zich bij de aankondiging van het onafwendbare, hopelijk jaren later, des te meer in berusting voorbereid te weten.
Voor ontkenning is het in de spreekkamer te laat, meestal.
pieter wijnheijmer
3 april 2026 / 14:44Het marktmodel veronderstelde een prikkelstructuur die kwaliteitstransparantie vanzelf zou produceren. Het omgekeerde is gebeurd: het systeem heeft elke partij een rationeel belang gegeven om transparantie juist te blokkeren.
Een veelzeggend detail: de nulmeting is mede gefinancierd door Fonds SGS van Zilveren Kruis. De zorgverzekeraar financiert het onderzoek dat aantoont dat diezelfde zorgverzekeraar zijn inkooptaak twintig jaar heeft verzaakt. Zolang je betaalt voor onderzoek naar het probleem, hoef je het probleem zelf niet op te lossen.
Karin Timm zegt dat transparantie “de norm” zou moeten zijn. Linda Daniels zegt dat het “nu de tijd” is. Het wás al jaren geleden de tijd. En iedereen die bij deze akkoorden betrokken was, wist dat.
Als na twintig jaar het kerninstrument van je stelsel niet functioneert, heb je geen uitvoeringsprobleem — je hebt een systeemprobleem. De markt werkt zoals markten werken wanneer alle spelers belang hebben bij het status quo.
E.Kriek
3 april 2026 / 21:16Transparantie is er zeker niet als het gaat om zeldzame kankers. Vele artsen “doen het er maar even bij, er zijn immers richtlijnen”. Gevolg is dat ik de afgelopen jaren in een door mij beheerde groep met 1.000 patienten vele patiënten heb gezien waarvan je je afvraagt “hoezo is dit niet gezien?”. Er zouden expert ziekenhuizen moeten worden aangewezen zodat een patient weet dat hij daar in goede handen is. Hoe meet je kwaliteit? Ik ga nu voorlopig aan die vraag voorbij en stel dat zelfs de meest simpele vraag “hoeveel patiënten behandel je als arts met ziekte x” niet wordt beantwoord. Een simpel aantal noemen, een getal dat ontstaat bv uit de facturering, weigert men openbaar te maken. En ja, de kans is groot dat je betere resultaten haalt als je meer patiënten met een ziekte behandelt. Dus zolang de aantallen patiënten per arts per ziekte (niet per ziekenhuis) niet boven water komen, hoeven we niet naar andere kwaliteitscriteria te kijken. Voorbeeld uit eigen onderzoek? 40 patiënten in een Academisch ziekenhuis met aandoening X worden behandeld door 20 artsen. Dan kan je geen ervaring opdoen. Ben hier al lang mee bezig. http://www.kieseenervarenmpnarts.nl
Dolf van den Berg
9 april 2026 / 09:42Geachte heer van den Berg,
Dank.
Op uw site zie ik een belangrijke zin:
‘ De cijfers zijn er wel, ze worden immers ook geregistreerd en gefactureerd, maar ze “mogen niet naar buiten komen”. Soms met als argument concurrentie gevoelige informatie, soms omdat het “gevoelig” ligt. ‘ .
Dat is een belangrijk gegeven.
E.Kriek
9 april 2026 / 19:28