Alsjeblieft geen paradigmashift

Flip Vuijsje
Flip Vuijsje studeerde politieke wetenschap en sociologie; was hoofdredacteur van onder meer Intermediair en Arts en Auto, en heeft zijn eigen bureau voor redactionele hulp bij zorgpublicaties (www.bureauflipvuijsje.nl). Lees alle artikelen van Flip Vuijsje

Al jarenlang volg ik trouw de website van Tyler Cowen, de intelligentste econoom ter wereld. Cowen is hoogleraar aan George Mason University in Fairfax in Virginia, en geeft dagelijks online zijn visie op de meest uiteenlopende onderwerpen, inclusief de gezondheidszorg. Maar waar het mij nu even om gaat, is alleen de naam van zijn website. Die luidt Marginal Revolution, met als ondertitel: small steps toward a much better world.

Cowen is behalve een vooruitgangsoptimist ook een realist. Hij beseft dat grote maatschappelijke verbeteringen alleen mogelijk zijn als cumulatief resultaat van een geleidelijk proces van kleine stappen. En nooit als een plotselinge en complete breuk met het bestaande. De geschiedenis leert dat radicale revoluties bijna altijd mislukken: ze lopen snel stuk op de weerbarstige werkelijkheid, of resulteren in iets heel anders dan werd beoogd.

Ik moest hier aan denken bij lezing, vorige week in de Volkskrant, van een oproep van Rob Oudkerk, voormalig PvdA-politicus en zelf arts, tot een ‘ware paradigmashift in de zorg’. Met de gezondheidszorg in Nederland, vindt Oudkerk, is zo veel mis dat het tijd is om onszelf de vraag te stellen: “Als we helemaal opnieuw zouden beginnen, hoe zouden we het dan op een gedegen en solidaire manier met elkaar regelen?” Zelf geeft Oudkerk meteen al een antwoord: waarom geen stelsel zonder “al die verzekeraars, waarvan ik mij steeds meer afvraag of we die in de huidige vorm überhaupt wel nodig hebben?”

Een zorgstelsel zonder zorgverzekeraars: dit zou, in de Nederlandse verhoudingen, inderdaad een paradigmashift zonder weerga zijn. Maar hier zit meteen ook het probleem. Zeker: in theorie is goed denkbaar dat de rol van intermediair tussen zorgaanbieders en burgers/patiënten door een ander soort organisatie wordt vervuld dan ons type zorgverzekeraars. En er zijn ook landen waar zo’n alternatief stelsel in de praktijk functioneert. Alleen: ‘helemaal opnieuw beginnen’ is simpelweg nooit een optie. En de enige revoluties die echt iets positiefs kunnen brengen, in Tyler Cowens wijze woorden, zijn marginale revoluties.

Onlangs viel te lezen dat een deskundigenpanel van Nederlandse economen in meerderheid vindt dat een houdbaar zorgstelsel erbij gebaat is dat alle medisch specialisten in loondienst komen. Ook hiervoor geldt: op zichzelf een zinnig idee, maar niet iets om geforceerd en plotseling door te voeren. Dit zou alleen maar moeilijkheden en conflict oogsten, plus torenhoge overgangskosten.

Natuurlijk kan in Nederland de gezondheidszorg nog een stuk beter. Ook wat betreft de rol van de verzekeraars en de positie van de medisch specialisten. Maar dan alleen door een strategie van geleidelijkheid; van soms kleine maar altijd betekenisvolle stappen. Zoals het creëren van nog meer incentives die verzekeraars ertoe aanzetten om hun zware verantwoordelijkheid ook echt wáár te maken. Of door indirecte instrumenten, zoals de komende invoering van integrale tarieven, die ontwikkelingen kunnen versnellen die in praktijk toch al gaande zijn, zoals de gestage toename van het percentage specialisten in loondienst. Maar vooral geen nieuwe blauwdruk. En vooral geen paradigmashift.

4 Reacties Reageer zelf

  1. G K Mitrasing
    Geplaatst op 6 februari 2013 om 13:32 | Permalink

    Als het gaat om paradigmashift kun je ook beter de mening van filosofen raadplegen en zelfstandig denken. Niet leunen op panels en aanverwante deskundigen. Tegenwoordig gebruiken we daarom niet het woord paradigma maar discours. Paradigmashifts verschijnen gewoon en die komt er ook in de zorg. In welke vorm is vers 2 en dat hangt van de kwaliteit van de maatschappij af die die zorg wil leveren.
    Van de lijst met meest gelukkigste landen in de wereld staat Nederland op de achtste plaats. Wat valt op aan de landen die boven Nederland staan? Ze hebben allen een Nationaal Zorgstelsel. En zo hoort dat in een beschaafd land;qua beschaving heeft Nederland nog een lange weg te gaan….

  2. ANH Jansen
    Geplaatst op 6 februari 2013 om 14:11 | Permalink

    Flip V moet maar eens een heel dik boek lezen:

    Publicatie Tussen volksverzekering en vrije markt
    K.P. Companje (ed.), Tussen volksverzekering en vrije markt. Verzekering van zorg op het snijvlak van sociale verzekering en gezondheidszorg 1880-2006 (Amsterdam 2009); HiZ-reeks Geschiedenis Zorgverzekeringen 2; ISBN 90-9250-294-3, uitgeverij Aksant, 938 pg.

    Te bestellen bij Amsterdam University Press

    Het grootste deel van de behoefte aan sociale zekerheid gaat om het afdekken van de risico’s wegens ziekte of lichamelijk gebrek. In de laatste decennia van de negentiende eeuw wordt geconstateerd dat de bestaande voorzieningen door armenzorg, ziekenfondsen en ziekenkassen niet voldoen. De sociale ziekteverzekering wordt vanaf 1880 in Europa onderdeel van het brede kader van de sociale kwestie. Overheid en ziekenfondsen, artsen en vakbeweging geven in ieder land vorm aan sociale zekerheid, verzekering van ziekterisico’s en gezondheidszorg.

    De Nederlandse verzorgingsstaat is uniek door zijn private basisverzekering en AWBZ. In dit boek wordt door de bril van de voorziening van het ziekterisico naar de geschiedenis van de verzorgingsstaat gekeken. Sociale verzekering en gezondheidszorg lijken gescheiden domeinen, maar worden verbonden door de verzekering van het risico van ziekte en zorg. De auteurs gaan in op vragen als: wat is de samenhang tussen behoefte aan verzekering, debat, wetgeving en het effect van verzekering van risico’s? Hoe wordt de structuur van zorg beïnvloed door de keuze voor private of publieke regeling van deze verzekeringen? Hoe krijgt de uitvoering van verzekering van zorg en sociale verzekering vorm in samenhang met visies op staat en maatschappelijk middenveld?

    De wettelijke regelingen voor dekking van het ziekterisico blijken de basis van het Nederlandse sociale zekerheidsbestel. Ideologie, politieke keuzes, belangenbehartiging, machtsverhoudingen en schijnbaar toeval zijn bepalend voor de manier waarop de markt van zorg en zekerheid wordt ingericht en functioneert: een lange geschiedenis met taaie structuren en verrassende wendingen.

    –En daarna maar eens bijlezen over het Zorgstelsel, opzet van het experiment, verslagen van de debatten en de memorie van toelichting. En ter afsluiting van dit alles het Advies van de Raad van State op het Wetsvoorstel Zvw en WMG.

    Welke incentives wil Flip V de private verzekeraars geven om zijn doel te bereiken? De bestuurders laten vallen onder de Balkenende Norm? Reserves afromen ter waarde van 12 miljard euro? De politiek direct verantwoordelijk laten zijn voor de Volksgezondheid?

    Na 7 jaar stellen dat OWM Zorgverzekeraar CZ zonder winstoogmerk opereert stelt de directie voorzitter W van der Meeren nu dat CZ wel winst maakt, maar niet streeft naar winst maximalisatie.

    Over 7 jaar dan maar de ‘Paradigmashift”? De spaarzin van de verzekeraars extrapolerend komt er dan een 24 miljard euro in de schatkist=burgers!

    Een nationaal ziekenfonds hoeft geen reserves aan te houden. Heeft veel meer incentives om transparant de van rechtswege verzekerde burgers van zorg te voorzien; rantsoenering in alle openheid werkt beter dan wat de NL verzekeraars en NL Overheid nu aan het doen zijn: mikken op de discretionaire bevoegdheid van de medicus in de spreekkamer om de budgetten niet te overschrijden.

    Basis van het experiment Zorgstelsel 2006 was immers de concurrentie tussen verschillende private zorgverzekeraars om de gunst van de verplicht verzekerden om zorg in te kopen bij met elkaar concurrerende zorgaanbieders. Allemaal privaat met publiek toezicht en publieke randvoorwaarden.

    En daar is helemaal niets van terecht gekomen. Zegt ook de ambtelijke werkgroep in de tussentijdse beoordeling. Zegt ook de Minister zelf. Zegt ook de ex-Minister zelf. Dus waar haalt Flip V de wijsheid vandaan om het experiment Zorgstelsel voort te zetten?

    Dat de lobby van de verzekeraars en de financiele sector ongelooflijk inventief en doeltreffend is mag uit de blog van Flip V wel blijken.

  3. ANH Jansen
    Geplaatst op 6 februari 2013 om 14:32 | Permalink

    http://www.zorgvisie.nl/ICT/Nieuws/2013/1/Zorg-te-fragmentarisch-1162047W/?dossier=4744&widgetid=0

    Marktwerking
    De onderzoekers schrijven dat het erg moeilijk is om alleen met marktwerking de gewenste fundamentele verbeteringen te bewerkstelligen. ‘Daar waar nodig moet een vorm van centrale regie verantwoordelijkheden op zich nemen,’ aldus het rapport. Die regie kan komen van de overheid en/of de zorgverzekeraars. De twee IT- bedrijven willen met hun rapport dat mede is geschreven door consultant Benthurst, een discussie aanzwengelen over een nieuwe lange termijnvisie op de gezondheidszorg.

    –En zo verneemt Flip V het eens van een andere partij; die van de werkvloer.

  4. Flip Vuijsje Flip Vuijsje
    Geplaatst op 6 februari 2013 om 16:37 | Permalink

    Komt dat even goed uit: ik was sowieso al van plan om volgende week aandacht te besteden aan het Benthurst-rapport. Nu dus met extra incentive…