Dune Wouters
basisarts en onderzoeker
‘Alsof zíj nog seks hebben’
Onze ideeën over vrouwelijke seksualiteit zijn smal, valt Dune Wouters, basisarts en arts-onderzoeker Gynaecologische Oncologie, op. Ook als het om vrouwen op leeftijd gaat.
“Alsof zíj nog seks hebben.” Die opmerking hoor ik vaker dan je zou denken wanneer ik vertel dat mijn onderzoek gaat over seksualiteit bij vrouwen met vulvacarcinoom. Vrouwen die vaak 75 jaar of ouder zijn. Meestal grappend bedoeld, maar vooral veelzeggend.
In het IMPACT-V-project vraag ik vrouwen na hun operatieve behandeling voor vulvakanker naar veranderingen in hun seksualiteit. Een onderwerp dat in de spreekkamer toch vaker blijft liggen. Niet omdat het patiënten niet bezighoudt, patiëntenorganisaties krijgen er juist veel vragen over, maar omdat het niet automatisch wordt besproken.
Wat daarbij opvalt, is hoe smal onze ideeën over vrouwelijke seksualiteit zijn. Seksualiteit wordt teruggebracht tot seks, en seks tot geslachtsgemeenschap. Het gesprek gaat zelden over intimiteit, verlangen of plezier, maar vooral over wat ‘normaal’ is. En wat niet.
‘Het gesprek over vrouwelijke seksualiteit gaat zelden over intimiteit, verlangen of plezier’
Die norm ontstaat vroeg. In seksuele voorlichting krijgen jongens vaker expliciete informatie over seks, erecties en masturbatie, terwijl bij meisjes de nadruk ligt op risico’s. Zwangerschap. Reputatie. Rond geslachtsgemeenschap leven vervolgens hardnekkige aannames. Het zou geen pijn moeten doen, je moet er niet te vroeg aan beginnen, al zeker niet met te veel partners. En op latere leeftijd lijkt het idee te ontstaan dat het überhaupt niet meer voorkomt.
Klacht niet raar?
Ik zie die aannames niet alleen in mijn onderzoek, maar ook in mijn eigen omgeving. Omdat vriendinnen weten dat ik in het ziekenhuis werk, krijg ik vaker een voorzichtig WhatsApp-bericht, een zacht ingesproken voice memo of een verlegen vraag. Half verontschuldigend. Even checken hoe ik naar hun klachten kijk. Of daar iets aan te doen is. En vooral: of ze niet raar zijn.
Terwijl voor veel vrouwen penetratie helemaal niet prettig is; ongeveer één op de vijf vrouwen ervaart dit zelfs regelmatig als pijnlijk. Tegelijkertijd heeft ongeveer twintig procent van de vrouwen boven de 75 jaar gewoon nog geslachtsgemeenschap. Toch blijven deze ervaringen vaak onbesproken. Uit schaamte, uit ongemak, of omdat niemand het gesprek opent. Ook in de zorg wordt er minder naar gevraagd, niet uit onwil, maar mogelijk vanuit dezelfde aannames.
Gesprek wordt urgenter
We leren meisjes vooral hoe ze níét zwanger worden. We leren ze nauwelijks hoe seksualiteit eruit kan zien wanneer een lichaam pijn doet, verandert of ouder wordt. Dat gesprek wordt urgenter nu we steeds ouder worden en langer leven met chronische aandoeningen. Intieme relaties verdwijnen niet vanzelf. Het idee dat seksualiteit dat wel zou doen, is hardnekkig.
Misschien moet die gedachteverandering daarom al aan de keukentafel beginnen. Met de erkenning dat vrouwelijke seksualiteit niet stopt bij de overgang, een operatie of een verjaardag met een nul. ‘Alsof zij nog seks hebben?’ Of, eerlijker misschien: zij hebben nog seks – totdat het tegendeel is bewezen.
- lumc.nl/afdelingen/gynaecologie/ziektes-en-aandoeningen/pijn-bij-het-vrijen
- tandfonline.com/doi/full/10.1080/19317611.2021.1965689
- https://link.springer.com/article/10.1007/s10508-025-03103-8
- cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/11/toename-seksuele-activiteit-onder-75-plussers
- seksuelevorming.nl/onderwerpen/seksuele-ontwikkeling/9-12-jaar/