Dune Wouters
basisarts en onderzoeker
De hormonale rolverdeling
Basisarts Dune Wouters ziet hoe zorgen over vruchtbaarheid omslaan in verwachtingen over sekse en gedrag, gekoppeld aan hormonen. Met als gevolg een groeiende druk om de juiste hormoonwaarden te hebben.
“Maar heeft de pil dan geen invloed op mijn vruchtbaarheid als ik kinderen wil?” vraagt mijn vriendin terwijl we op het terras zitten. Vergelijkbare vragen krijg ik steeds vaker. Mijn vriendinnen zijn niet de enige die steeds banger zijn om geen moeder te kunnen worden. Ze passen hun anticonceptie aan, of doen een test om erachter te komen hoe het met hun vruchtbaarheid gesteld staat.
Hoe kun je er ook níet bang voor zijn? We leven tenslotte in een vruchtbaarheidscrisis(!), als je de nieuwskoppen van de afgelopen jaren mag geloven.
Het is inderdaad zo dat wereldwijd spermaconcentraties dalen, geboortecijfers verminderen en meer stellen moeite hebben om zwanger te worden. Wat niet goed werkt als clickbait, is dat minder spermacellen niet automatisch minder kwaliteit betekent, en dat grootschalig onderzoek laat zien dat mensen vooral minder kinderen krijgen door geldgebrek en een oneerlijke verdeling van zorgtaken. Helaas word je van een titel met het woord crisis erin bang; niet nieuwsgierig.
Inspelen op angst
Die angst wil ergens heen. Ze wil gemeten worden, gecontroleerd, iets vóór zijn. Logisch dat de commercie hierop inspeelt. Hormooncoaches op sociale media die je ‘balans’ geven, vruchtbaarheidstestkits die thuisbezorgd worden en diëtisten die een hormoongevoelig recept voor je filmen.
‘Platgeslagen tot iets dat te verkopen is: goed hormoon, fout hormoon. Vrouwelijk hormoon, mannelijk hormoon’
Het probleem is dat hormonen ingewikkeld zijn. Ze schommelen met de dag, met stress, met slaap, met leeftijd – de waardes staan niet op zichzelf. Door de wens voor begrip over het concept wordt het toch platgeslagen tot iets dat wél te verkopen is: goed hormoon, fout hormoon. Vrouwelijk hormoon, mannelijk hormoon. Zwart of wit.
Een verwachting van gedrag bij hormonen
Vrouwen willen oestrogeen, want dat belooft vruchtbaarheid. Kijk je naar de andere kant, dan zie je mannen met tunnelvisie op testosteron. Terwijl testosteron gewoon in beide lichamen zit. Oestrogeen ook. Maar dat verschil in hormoonwens rond sekse dwaalt af, en sijpelt door naar een diepere laag. Hormonen worden gedefinieerd met aannames van gedrag.
Begin juli kondigde de Amerikaanse minister van Defensie aan dat militairen vanaf hun dertigste jaarlijks getest worden op hun testosterongehalte. Bij een tekort volgt een aanbeveling voor therapie – vrijwillig, zegt hij, al noemt hij het zelf ook een heilige plicht om mannen ‘optimaal’ te houden. Enkele weken eerder had het ministerie van Volksgezondheid al geprobeerd het voorschrijven van testosteron te versoepelen, met diezelfde vruchtbaarheidscrisis als argument. Die lijn trekt ook door in de Nederlandse politiek. Zo pleitte Thierry Baudet van het Forum voor Democratie tegen wat hij zelf omschreef als “low IQ, high testosterone”-immigratie naar Europa.
Afstand tussen stellen die kinderen wensen
Testosteron betekent hard, kostwinner, beschermer. Oestrogeen betekent zacht, verzorgend, geschikt om moeder te worden. Hormonen worden zo gebruikt om een sekse te definiëren en een verwachting van gedrag en rol te verklaren. In het dagelijks leven geeft dit uiteindelijk alleen maar meer afstand tussen stellen die kinderen wensen. Elk, als individu, met de druk en verantwoordelijkheid voor zijn of haar eigen hormoonstatus. Misschien met eigen hormoonuitslag in de hand. Zij vertelt over haar oestrogeenwaarde, hij over zijn testosteronpanel.