Mariska Koster
Behandelen maar niet genezen
Jammer dat we werkzame behandelingen langs twee verschillende maten beoordelen, schrijft Mariska Koster. Zoals insuline en semaglutide, een middel tegen overgewicht.
Ik was op het verjaarsfeestje van een vriend. Hij mocht vijfenzestig kaarsjes uitblazen. De jarige vierde tegelijkertijd zijn gouden jubileum als diabetespatiënt.
Als tiener had hij diabetes gekregen en met hulp van steeds betere vormen van insuline en steeds geavanceerdere methoden om bloedsuikerspiegel te monitoren en de insulinedosering daar real time op af te stemmen, heeft hij het zonder complicaties tot de vijfenzestig gebracht. Iedereen om hem heen is blij dat dit het geval is, want het spreekt niet vanzelf.
In 1921 werd insuline ontdekt en in 1922 voor het eerst aan een patiënt gegeven. Insuline werd geïsoleerd uit alvleesklieren van runderen en varkens, tot de introductie van ‘humaan’ insuline in 1982, gemaakt met recombinant-DNA-technologie. Hier vindt u een leuk overzicht van de ontwikkeling van insuline, sensoren en pompen.
De levensverwachting steeg hierdoor sterk, maar is nog steeds jaren korter dan van patiënten zonder diabetes. Terecht dat mijn vriend en zijn gezin blij en dankbaar zijn.
‘Insuline is een typisch geval van een geneesmiddel dat niet geneest’
Insuline is een typisch geval van een geneesmiddel dat niet geneest. Het is levensreddend voor type 1-diabetes, maar als je stopt met toedienen, is de ziekte meteen weer terug. Zonder insuline zullen mensen met deze aandoening binnen enkele dagen of weken overlijden aan hyperglykemie. De patiënt zal levenslang insuline moeten blijven gebruiken.
Toch heb ik nooit iemand horen zeggen dat insuline daarom geen goed middel is. Over andere geneesmiddelen die niet genezen (middelen tegen hoge bloeddruk, tegen te hoog cholesterol, tegen migraine) hoor ik dat ook nooit.
Wonderlijk genoeg komt dat argument wel opeens naar boven wanneer het gaat om de vergoeding van een middel tegen overgewicht, semaglutide. Heel fijn dat een dergelijk middel ontwikkeld is, want de feiten over overgewicht laten zien dat het een groot probleem is. Ruim de helft van de Nederlandse volwassenen heeft overgewicht en 15,6 % heeft obesitas. Volgens de WHO en de Gezondheidsraad is obesitas een chronische ziekte.
Bij obesitas is sprake van disfunctie van het visceraal (buik)vet, met als gevolg chronische laaggradige ontsteking en vele hormonale en immunologische verstoringen. Hierdoor kan obesitas leiden tot vele lichamelijke en mentale ziekten, zoals cardiovasculaire aandoeningen, 13 vormen van kanker, depressie, auto-immuunziekten, een ernstiger beloop van infecties (corona!), onvruchtbaarheid en gewrichtsklachten.
Het Zorginstituut adviseerde echter om semaglutide niet op te nemen in het basispakket:
[…] Bij het direct staken van de behandeling neemt het gewicht weer toe. […] De effectiviteit van het gebruik van semaglutide op gewichtsverlies op de lange termijn is onzeker.
‘Ik krijg de indruk dat hier een vooroordeel meespeelt’
Ik geef toe dat het ZiNl meer argumenten had: de budgetimpact is zeer groot, de vraag naar het middel is min of meer oneindig en er komen waarschijnlijk op korte termijn gelijkaardige maar beter werkzame middelen. Niet onverstandig van het ZiNl dus om de hand op de knip te houden.
Maar toch zit het argument dat na stoppen het effect verdwijnt mij niet lekker. Ik krijg de indruk dat hier een vooroordeel meespeelt. Het vooroordeel dat dik zijn, obesitas hebben – in tegenstelling tot diabetes-1, hoge bloeddruk, migraine- helemaal geen ziekte is. Dat ieder pondje door het mondje gaat, dat overgewicht komt door gebrek aan wilskracht, slapte, door een moreel defect.
Veel mensen denken dat, en ook de overheid gelooft daarin, wat blijkt uit hardnekkig vasthouden aan programma’s die het probleem overgewicht en de oplossing bij het individu leggen. In de 19e eeuw beschouwde men armoede op gelijke wijze als een moreel defect (hier heb ik eerder over geschreven). En daar gaan we ons goeie zorggeld niet aan uitgeven, natuurlijk.
Dat dit vooroordeel onjuist is, doet aan zijn kracht niets af. Feiten hebben nog nooit een geloof aan het wankelen gebracht. Wel jammer dat we hierdoor werkzame behandelingen langs twee verschillende maten beoordelen.