Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Bezuinigen zonder pijn

Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck blikt terug op de week.
Toen de wereld na de coronapandemie weer terugkeerde naar normaal, was sprake van enorm toegenomen wachttijden in de ziekenhuizen. “Dat hebben we zo weer ingehaald als we de schouders eronder zetten”, klonk het stoer uit medisch-specialistische hoek. Het bleek wishful thinking. Met Het pakketbeheer moet bijdragen aan passende zorg, is een van de afspraken die is vastgelegd in het Integraal Zorgakkoord. Over de vraag wat passende zorg precies is, wordt al geruime tijd driftig gediscussieerd, maar harde conclusies zijn tot op heden niet getrokken. De kern is ‘alleen zorg die echt werkt’, maar vertaal dat maar eens naar de klinische praktijk. Of moeilijker nog: naar de individuele patiënt. Voor de ene mens met kanker kan lang genoeg overleven om een kleinkind geboren te zien worden passende zorg zijn. Voor de ander in dezelfde positie kan juist kwaliteit van leven in de resterende tijd als passend worden ervaren.
Vertaal ‘alleen zorg die echt werkt’, maar maar eens naar de klinische praktijk
Het ministerie van VWS trekt nu 290 miljoen euro aan subsidie uit om ZonMw onderzoek te laten doen naar passende zorg. Het onderzoek moet een basis bieden om scherpere keuzes te kunnen maken over welke zorg wel en niet wordt vergoed vanuit het basispakket.
In de loop van de week kwamen er al twee voorzetten die voldoende discussie zullen opleveren om een interessante rol te gaan spelen in de discussie over passende zorg. De eerste kwam van staatssecretaris Vincent Karremans. Hij stelt dat in de ggz een licht antwoord nodig is op een lichte zorgvraag. Hij wil lichte zorgvragen niet meer onnodig in de ggz oplossen, maar in mentale gezondheidssteunpunten in gemeenten. De ‘substantieel extra middelen’ die het kabinet in de Voorjaarsnota aan gemeenten heeft toegezegd, vormen een belangrijke stap om dit mogelijk te maken. Maar de wachttijdoverbrugging kan hierin ook een rol gaan spelen. Als die overbrugging zo effectief is dat de mensen die er gebruik van maken daarmee de ggz-zorg niet meer nodig hebben, kan dit instrument helpen om de lichte zorgvraag waarover Karremans het heeft buiten de ggz – en zelfs buiten de zorg – te houden.
Als je maar diep genoeg zoekt, vind je altijd wel ‘iets’
De tweede voorzet kwam een dag later van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving. Deze bevat de niet mis te verstane waarschuwing aan zorg én samenleving dat we bezig zijn onszelf ziek te maken. Met de groeiende hoeveelheid beschikbare scans, bevolkingsonderzoeken en commerciële medische tests kunnen we onszelf helemaal binnenstebuiten keren op zoek naar… ja wat? Als je maar diep genoeg zoekt, vind je altijd wel ‘iets’. En ‘iets’ vinden geeft onrust die leidt tot medische zorg die in te veel gevallen weggegooid geld is.
Een van de gevolgen van de afspraken in de Voorjaarsnota is dat de zorg miljoenen moet bezuinigen. Minister Fleur Agema mag blij zijn met de voorzetten die haar staatssecretaris en de RVS haar geven om het geld hiervoor te vinden zonder dat het mensen pijn gaat doen.
8 reacties
“Gezondheid is onbestelbaar dus noemen we het zorg, dat verkoopt goed.”
Pieter Wijnheijmer
18 april 2025 / 10:13Kernachtig Pieter, in één korte zin. Veel te veel dingen worden onder de noemer ‘zorg’ geschaard die dit feitelijk niet zijn.
Frank van Wijck
18 april 2025 / 10:29Dank je, Frank. Precies dat is waar we ons zorgen over moeten maken. Voor andere belangengroepen dan enkel die dewelke dit hier zullen lezen is er ook een LinkedIn bijdrage beschikbaar.
Pieter Wijnheijmer
18 april 2025 / 11:04Ook op dat podium ontstaat al meteen discussie inderdaad. En zo is het ook bedoeld.
Frank van Wijck
18 april 2025 / 11:11Zolang zorgverzekeraars—zelfs de ‘non-profits’—beloond worden voor kostenbeheersing in plaats van kwaliteit, blijft elk beleid (‘passende zorg’ of niet) symptoombestrijding.
Het echte probleem is een systeem dat zorg als product behandelt, niet als recht.
“Passende zorg” is dus een excuustruus, en deze term voedt helaas de portemonnee van te veel mensen die AAN de zorg verdienen, en niet IN de zorg.
Weg met deze term dus; er is immers geen enkele zorgverlener die ’s ochtends ( of ’s avonds) opstaat, met als idee: ” Kom. Ik ga vandaag / vannacht weer eens op een geweldige manier niet-passende zorg leveren! ” .
Cut the crap.
E.Kriek
18 april 2025 / 20:25Naar ik aanneem ben je bekend met de ‘beter niet doen’-lijst van 1.366 medische verrichtingen van de NFU en de ‘beter laten’-lijst voor verpleegkundigen en verzorgenden.
Frank van Wijck
18 april 2025 / 22:00Natuurlijk moeten we onnodige behandelingen voorkomen. Geen enkele arts wil patiënten belasten met nutteloze tests of ingrepen. Maar de NFU-lijst lost de echte problemen niet op;
Het probleem is niet dát er onnodige zorg bestaat, maar wáárom die bestaat, Frank; maar een ervaren zorgjournalist weet dat natuurlijk.
• Verzekeraars belonen ziekenhuizen per verrichting (DBC’s), niet per gezond resultaat.
• Patiënten eisen soms zorg omdat ze wantrouwen (door haastige consulten, commercieel aanbod).
• Artsen worden gestraft als ze iets missen, dus liever ‘te veel’ testen.
De NFU-lijst schrapt inderdaad symptomen, maar pakt deze perverse prikkels niet aan.
Je weet:
• Slechts 0,5% van de zorgkosten gaat naar de NFU-lijst (Nivel, 2023).
• Echte verspilling zit in bureaucratie (30% van de kosten; en dan praten we over bijna 40 miljard(!) euro ) en winstmarges van zorgaanbieders/verzekeraars;
De NFU-lijst past in het verhaal van ‘passende zorg’: alsof het probleem ligt bij té veel zorg, niet bij een kapot systeem.
Maar terwijl we discussiëren over deze 1.366 verrichtingen:
• Vallen zorgverleners uit door onbetaalbare werkdruk.
• Betalen patiënten eigen bijdragen voor fysio terwijl verzekeraars winst maken.
• Liggen er mensen te wachten op psychische hulp omdat gemeenten bezuinigen.
Dit is geen ‘passende zorg’, maar passend bezuinigen.
De NFU-lijst is dus een schijnoplossing, Frank. Een Testimonium paupertatis:
Alsof je een lekkend bad oplost door er emmers uit te scheppen, terwijl de kraan wagenwijd openstaat;
*de NFU-lijst is dus mieren neer trappen terwijl olifanten door de kamer stampen.
Maar een ervaren zorgjournalist weet dit natuurlijk!
Wat vervolgens de vraag opwerpt:
Wat bezielt je om jezelf op een dergelijke manier te manifesteren? Vind jij je vak niet meer interessant?
E.Kriek
18 april 2025 / 22:30Jouw tactiek van argumentatie is inmiddels bekend; graag nodig ik je dus uit om inhoudelijk te reageren, en niet op een enkel woord dat misschien voor meerdere uitleg vatbaar is.
Dank.
E.Kriek
18 april 2025 / 22:45