Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Bij nader omzien

In 2025 schrijft Frank van Wijck iedere vrijdag een blog over ontwikkelingen en uitspraken in de zorg die hem die week opvielen. Deze keer: de noodzakelijke terugkeer naar een zorgzame samenleving.
Waarover moet het in 2025 gaan in de zorg? Een interessante vraag. Het is een beetje teleurstellend dat degenen die reageerden op de Zorgvisie-poll hierover vooral lieten weten dat anderen dingen moeten doen. Dit maakt in ieder geval wel duidelijk dat de zorg niet overloopt van ondernemerschap, zoals econoom Wim Groot stelt.
Een paar recente mediaberichten geven een goed beeld van waarover het in 2025 in ieder geval wél moet gaan. Over het feit dat de spoedeisende hulp in de ziekenhuizen vastloopt door ouderen bijvoorbeeld. Die ouderen kunnen na de spoedopname nergens terecht, met als gevolg dat ze in het ‘verkeerde bed’ terechtkomen. Een ziekenhuisbed dus.
Deze verkeerde bed-problematiek is verre van nieuw, maar bereikt met het huidige personeelstekort in de zorg wel een nieuw hoogtepunt. Toch is dat personeelstekort niet de enige oorzaak. Een tweede is het feit dat mensen het in de loop der jaren ontwend zijn om iets over te hebben voor elkaar. Degenen die wel wat voor een ander overhebben, raken overbelast.
De enige oplossing is een – al dan niet gedwongen – terugkeer naar een zorgzame samenleving
Hoe nu verder? Van de zorg zelf kunnen we ons geen al te hoge verwachtingen veroorloven om met oplossingen te komen. Het personeelstekort verdwijnt voorlopig echt niet. En de toekomst van het Integraal Zorgakkoord is uiterst ongewis. Bovendien voorkomt zo’n akkoord niet dat zorgaanbieders toch – in alle onderhandelingen over de uitwerking ervan – met een schuin oog naar hun eigen continuïteit blijven kijken.
De enige oplossing is een – al dan niet gedwongen – terugkeer naar een zorgzame samenleving waarin niet alleen mantelzorgers iets voor een ander overhebben, maar waarin iedereen omziet naar elkaar. De Volkskrant kon wel eens helemaal gelijk hebben met de stelling dat de voorzorgcirkel de toekomst heeft. Eten koken voor een ander. Iemand die geen auto rijdt naar het ziekenhuis brengen. Een klusje doen in huis. “We gaan elkaar niet douchen, we vervangen de wijkverpleging niet”, zegt een van de ouderen die in het artikel aan het woord komt. Het is maar de vraag of dit zo blijft. Niet iedereen is nu al even positief over de Mantelzorgacademie. Maar wie zegt dat we dit over een paar jaar niet heel normaal vinden? En wellicht niet eens voor mantelzorgers alleen.
Eten koken voor een ander. Iemand die geen auto rijdt naar het ziekenhuis brengen
Zou omzien naar elkaar spoedopnames van ouderen en verkeerde bedden kunnen voorkomen? De aanname dat het deze problemen in ieder geval zou kunnen reduceren is zeker aannemelijk. Wie omziet naar een ander, kan immers ook waarnemen dat er iets aan de hand is met die ander. En dus hulp inschakelen (of zelf hulp bieden) om te voorkomen dat escalatie tot een spoedopname leidt. Misschien is noaberschap wel het nieuwe ondernemerschap. Niemand zou er slechter van worden. De zorg zeker ook niet.
2 reacties
Zoals doorgaans is het lezen van een blog van Frank een inspirerende tijdsinvestering. Het zet aan tot nadenken over de mate waarin de beschreven mogelijke ontwikkelingen bewaarheid worden en of als dat het geval is, dat maatschappelijk wenselijk is. Daarom een paar kanttekeningen. Noaberschap kent twee kanten, enerzijds bereidwillige hulpverlening over en weer in een overzichtelijke sociale situatie en anderzijds sociale dwang en afhankelijkheid. In het verleden speelde ook de verzuiling een rol met naast positieve eigenschappen ook kwalijke kanten. Lokale bobo’s die kwamen kijken of de hulpbehoevende wel voldeed aan het mensbeeld van deze (vooral) heren. Om zowel het sociale vangnet overeind te houden als de plaatselijke afhankelijkheid te beëindigen zijn regelingen van overheidswege in het leven geroepen. De actuele situatie en de verwachtingen betreffende de toekomst leveren stemmen op die pleiten voor een zekere vorm van terug naar vroeger. Mijns inziens wordt daarbij voorbij gegaan aan de kwalijke kanten daarvan. In beperkte mate kan het een oplossing zijn maar het echte probleem van de huidige onvolkomenheden in de sector welzijn en zorg wordt er niet mee opgelost. Die oplossing zal moeten komen van zowel saneren van de vraagzijde (kort door de bocht: gezonder leven) als fatsoeneren van de aanbodkant (kort door de bocht: ingetogener winstbejag, doelmatiger en doelgerichter produceren/distribueren in alle aanbodketens) en last but not least tegengaan van de nieuwe verzuiling die gekoppeld is aan opleiding (zie afscheidsrede Mark Bovens, UU, 29-11-2024) waardoor de huidige verrechtsing een halt kan worden toegeroepen. Tenslotte: natuurlijk kan het beter dan vandaag de dag maar het ideale plaatje is buiten menselijk bereik.
Hans Hof
13 januari 2025 / 11:55Het ideale plaatje is altijd buiten bereik Hans. Wij kennen elkaar goed genoeg om te weten dat we daar allebei zo over denken. En noaberschap is met de negatieve kant die je daarbij benoemt inderdaad ook niet het ideaal. Maar wat meer omzien naar elkaar en voor elkaar over hebben is in de kern wel waardevol. Beter dan het individualisme en ‘not in my backyard’ dat steeds meer de boventoon is gaan voeren. It takes a village to raise a child, luidt een bekend credo. It takes a village to raise a society?
Frank van Wijck
13 januari 2025 / 21:13