Mariska Koster
Bisogna morire
Mariska Koster over het karakter van de discussie over palliatieve terminale sedatie. ‘Sterk normatief. Want wat is de juiste wijze? En wie gaat daarover?’
Jaren geleden volgde ik opleidingen over palliatieve geneeskunde. In Liverpool, bij het Marie Curie Center, en ook in Nederland. Ik leerde veel over de mogelijkheden een zich ten einde spoedend leven draaglijk te houden, vooral als de dood zich minder spoedig aandiende dan dokter, patiënt en naasten konden hanteren. We leerden zoveel dat het einde van het traject: de patiënt is overleden, een beetje van ons netvlies verdween.
Op de laatste dag liet een van de docenten een muziekstuk horen: Homo fugit velut umbra, de mens vliedt als een schaduw heen. Dertig dokters zaten aan hun stoel genageld.
Non val medicina
Non giova la China
Non si può guarire
Bisogna morire, bisogna morire…
Geen medicijn helpt
Kinine baat niet
Men kan niet genezen
Wij moeten sterven, wij moeten sterven…
De betrekkelijkheid van ons medisch handelen in zijn algemeenheid, maar ook de noodzaak van goede palliatieve zorg waren in een klap duidelijk. We moeten allen sterven en laat dat sterfbed dan in vredesnaam draaglijk zijn.
Ik moest hieraan denken toen de discussie over palliatieve sedatie onlangs weer opvlamde.
Palliatieve sedatie
Waar ging het over? In Medisch Contact verscheen een artikel over de toename van palliatieve sedatie, Nieuwsuur besteedde er aandacht aan. Het bleek te gaan over de diepe terminale sedatie die in de laatste levensfase kan worden toegepast wanneer de stervende ondraaglijk lijdt, er geen andere manieren zijn het lijden te verlichten en het sterven naar inschatting van de arts binnen twee weken te verwachten is. Er zijn meer vormen van sedatie: intermitterend, bijvoorbeeld om iemand s nachts te kunnen laten slapen, maar ook minder diepe sedatie is mogelijk. De sedatie moet proportioneel zijn, diep genoeg om het lijden te verlichten, niet dieper dan nodig.
‘Al met al was er een probleem geboren’
Al met al was er een probleem geboren. Dat probleem ging niet over het feit dat palliatieve terminale sedatie mogelijk is, en wordt toegepast. Het ging erover of het wel op de juiste wijze gebeurde. En daarmee kreeg een discussie een sterk normatief karakter. Want wat is de juiste wijze? En wie gaat daarover? En als dokters vinden dat zij erover gaan, dreigt dan geen bevoogding? Doen we niet te veel, doen we niet te weinig?
Ik ben een beetje bezorgd over deze discussie. Natuurlijk is het goed als kennis wordt vermeerderd, als iedereen die palliatieve zorg verleent goed geschoold is, als indicaties worden gerespecteerd. Daar ben ik erg voor.
Mijn zorg
Mijn zorg ligt bij het normeren. Mensen willen graag vrij zijn, en artsen zijn geen uitzondering. Gewapend met al je kennis en al je ervaring wil je de vrijheid hebben om te kunnen zeggen: in dit specifieke geval heb ik de overtuiging dat deze behandeling het beste is. Ook als de richtlijn daarin niet voorziet. Tegelijk vinden mensen het maar zozo dat anderen zomaar hun gang kunnen gaan, en dat er niemand is die daar iets van zegt, of ertegen optreedt. Ook hier zijn artsen geen uitzondering.
Kopschuw
Ik vrees dat de discussie of palliatieve sedatie wel op de juiste wijze wordt toegepast, ertoe zal leiden dat er strakkere kaders en protocollen komen, dat artsen mede daardoor kopschuw gemaakt kunnen worden om sedatie toe te passen, en dat de professionele autonomie, de mogelijkheid om in gezamenlijk overleg af te wijken van het protocol zal verminderen.
Dat zou kunnen veroorzaken dat stervenden in de toekomst minder dan nu het recht hebben door middel van sedatie aan hun lijden een einde te laten komen. En omdat wij allen zullen sterven, gaat deze discussie uiteindelijk over ons eigen sterfbed, onze eigen dood.
Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief