Mariska Koster
Computer says no
Michelle van Tongerloo is huisarts en straatarts in Rotterdam en voert een dagelijkse strijd met instanties om haar patiënten te helpen. Haar patiënten behoren tot de kwetsbaarste groepen in onze samenleving en juist deze mensen vallen tussen de wal en de vele scheepjes waarop zich hulpverlenende instanties bevinden.
Advocaat Peter Schouten is aanjager van Team Thomas (@teamthomas_NL op X), een soort wegenwacht voor dakloze mensen, die tussen GGZ, jeugdzorg, Veilig Thuis, woningcorporaties heen en weer geschoven worden. “Nee, u kunt hier niet terecht want u staat niet op de lijst.”
Deze twee, en ook vele anderen, werken om het systeem heen, of er dwars doorheen, om voor individuen die door dat systeem vermorzeld worden op te komen, om hen wezenlijk te helpen en uit een vicieuze cirkel te trekken. Opvallend genoeg is daar vaak niet eens zoveel voor nodig.
“Nee, u kunt hier niet terecht, want u staat niet op de lijst”
Peter Schouten regelt een caravan of een hotel en zet daarmee instanties onder druk. Hij staat ook persoonlijk daklozen bij. Een patiënte van Michelle komt op het spreekuur voor slaaptabletten (ik heb haar deze casus zelf horen vertellen). Maar mevrouw blijkt slecht te slapen omdat ze voor haar zoon de voor school verplichte laptop niet kan kopen. Michelle regelt een laptop en mevrouw slaapt weer goed. Recent verhaalde zij over een dakloze vrouw met wie meer dan honderd (!) personen zich beroepshalve bemoeiden. Desondanks, of misschien wel juist daardoor, heeft mevrouw nog steeds geen onderdak.
Veel mensen die hierover horen of lezen, vinden wat Michelle en Peter doen erg mooi, want bijna iedereen in Nederland heeft weleens te maken gehad met ambtelijke molens, en is daarvan niet gelukkig geworden. Er zijn ook mensen die zich een beetje zuinigjes afvragen of het verstrekken van een laptop nou wel de taak van een huisarts is, en of zo’n advocaat niet iets beters te doen heeft dan hotelkamers voor zwervers te boeken. Deze mensen denken in taken en binnen kaders blijven, terwijl Michelle en Peter in oplossingen denken en van harte buiten bestaande kaders willen treden.
Denken en werken in precies omschreven taken legt de nadruk op rolverdeling, taakspecialisatie, het stellen van doelen en het monitoren van die doelen. De leidinggevende heeft het in zo’n situatie erg druk, want hij moet medewerkers gedetailleerd aansturen, en precies bijhouden wat ze doen. Personeel dat zo wordt aangestuurd leert aan dat wanneer je je eigen taak, vaak een deel van de grote opdracht, nou maar doet, je dus je werk goed doet. En dat je dan een goede beoordeling van je leidinggevende krijgt.
In die gaten, die zwarte strepen van de zebra, verdwijnen de zwakkeren in onze maatschappij. En omdat daar geen dashboard voor is, voelt niemand zich echt verantwoordelijk
Deze taakgerichtheid is een van oudsher een Angelsaksische manier van aansturen. Naar mijn mening bijzonder ongeschikt voor beroepen in en om zorg en welzijn, want het hogere doel – een dakloze onderdak bieden, een patiënt laten opnemen – kan uit beeld raken. Dat is namelijk je taak niet. Dashboards die laten zien hoeveel cliënten je gebeld hebt op een ochtend laten niet zien of dat contact ertoe heeft geleid dat iemand in een verpleeghuis geplaatst is.
De focus op taakgerichtheid leidt tot regelzucht en controledrift. Mensen zijn gaan denken dat alles verboden is, behalve wat expliciet is toegestaan. En dat is dan verplicht. Het leidt tot bange mensen. Mensen die liever een dakloze jongen van 17 weer de straat opsturen dan iemand die niet op de lijst staat een nacht onderdak te verlenen. Want: “mag ik dat wel beslissen? En wat als er vannacht iets fout gaat en er is iemand in het gebouw die er niet mag zijn?” Computer says no.
Het resultaat lijkt op een zebra. Op elke witte streep zit iemand trouwhartig zijn welomschreven taken uit te voeren, maar kijkt daarbij niet naar de zwarte streep, het gat, dat tussen zijn taak en die van zijn collega zit. In die gaten, die zwarte strepen, verdwijnen de zwakkeren in onze maatschappij. En omdat daar geen dashboard voor is, voelt niemand zich echt verantwoordelijk.
Dit vraagt om een tegenbeweging, om moed, om menselijkheid. Computer keeps saying no, maar mensen kunnen het anders doen.