Mariska Koster
De doden hebben geen stem
Veel patiëntenverenigingen richten zich op hoopvolle behandelingen en betere prognoses. De stem van mensen met een korte levensverwachting blijft daardoor vaker ongehoord, schrijft Mariska Koster.
Toen ik klein was, hadden mijn ouders vaste uitdrukkingen om hun opvoeding kracht bij te zetten. Een daarvan was ‘Kindertjes die vragen worden overgeslagen’. Destijds had ik al het idee dat die uitspraak niet juist was, en tegenwoordig klopt er helemaal niets meer van. Integendeel, degene die de grootste bek heeft, krijgt de meeste aandacht, en heeft een dikke kans zijn zin te krijgen.
Iedereen weet dat, en daarom wemelt het van de actiegroepen, lobby-clubs en platformen. Ze hebben allemaal tot doel hun eigen idee of belang te laten prevaleren boven dat van een andere vereniging. De zorg is daarop geen uitzondering. Artsen, ziekenhuizen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten en patiënten verenigen zich om hun stem te laten horen, en zo beleidsbeslissingen te beïnvloeden.
Succesvol
Ik keek de laatste tijd weer eens op de sites van patiëntenverenigingen. Om een succesvolle patiëntenvereniging te zijn, moet je een aansprekende en liefst grote groep patiënten vertegenwoordigen. En die patiënten (met hun naasten) moeten tijd van leven hebben om zich in te zetten voor die vereniging. Dat laatste maakt dat bij kanker de ziektes met de (relatief) beste prognose de grootse kans hebben op een succesvolle vereniging.
Alvleesklierkanker heeft bijvoorbeeld een erg slechte overlevingskans: na 5 jaar is nog 5% van de patiënten in leven. Met die vooruitzichten is het voor de meeste patiënten niet goed mogelijk zich in te zetten voor een vereniging. Er is dan ook geen aparte patiëntenvereniging voor alvleesklierkanker: zij vallen onder een vereniging die er voor meerdere aandoeningen van de alvleesklier is.
De koppeling met de prognose maakt dat er een groep patiënten is die niet vertegenwoordigd wordt door een vereniging, die geen stem heeft. Dat zijn de mensen die vrij rap aan hun aandoening zijn overleden. De doden hebben geen stem.
‘De koppeling met de prognose maakt dat er een groep patiënten is die niet vertegenwoordigd wordt door een vereniging, die geen stem heeft’
Het is zeker zo dat de verenigingen aandacht hebben voor de fase waarin genezing niet meer mogelijk is. En dat je kunt doorklikken naar sites over palliatieve zorg. Toch is mijn indruk dat de focus op eerdere en betere diagnostiek en behandeling ligt. Nieuwe geneesmiddelen, nieuwe technieken, trials. De vereniging is er natuurlijk óók voor de patiënten die juist daarnaar op zoek zijn, maar degenen die baat hebben gehad bij die behandelingen zijn in de vereniging oververtegenwoordigd.
Palliatieve zorg
Wanneer ik bij de longkankervereniging kijk naar hun activiteiten, is er één activiteit die gaat over implementatie van palliatieve zorg (waaier palliatieve zorg, alleen in regio Rotterdam/Breda), en één over onderzoek naar samen beslissen (rond Amersfoort). Van de vierentwintig activiteiten dus twee die je kunt zien als gericht op de patiënt die niet meer beter wordt. Terwijl meer dan de helft van de patiënten met longkanker op het moment van de diagnose uitzaaiingen heeft en in principe niet meer kan genezen.
Het is jammer dat dit zo is. Want steeds blijkt uit onderzoek dat patiënten en hun naasten behoefte hebben aan informatie en aan gesprekken over palliatieve zorg (ongeveer 90%). Een veel genoemde reden bij patiënten die dit gesprek wel willen voeren, is dat het hier nog niet van is gekomen (39%).
70-plussers die welwillend zijn om dit gesprek te voeren, geven regelmatig aan dat het nu nog te vroeg is om daarover te praten (31%). Uit overig genoemde redenen blijkt ook dat mensen niet goed weten hoe ze dit moeten aanpakken, of toch wat afwachtend zijn richting zorgverlener. Juist in het overwinnen van deze schroom zou de patiëntenvereniging behulpzaam kunnen zijn. Geef de patiënten met de slechtste prognose ook een stem.
1 reactie
Kwaliteit is, ook hier, omgekeerd evenredig aan kwantiteit. En niet alleen onder patiënten of degenen die zich ervan bewust willen zijn dat ze dat vroeg of laat ooit zullen worden, alle gezonde leefstijlen ten spijt bovendien.
Is het bij onze beroepsverenigingen niet veel anders? Al dan niet in Federatieverband en al dan niet als we daartoe ook 2- of 3 persoonsmaatschappen mee zullen tellen.
De bewustwording dat we geen patiëntenverenigingen willen hebben die zich als diagnoseclubs gaan gedragen, geïsoleerd van elkaar bovendien, kan niet snel genoeg tot wasdom komen. Van de Patiëntenfederatie en haar ondoorgrondelijke banner “Zorgkaart Nederland” hoeven we niets te verwachten.
Dat ook zorgverleners zich maximaal gefragmenteerd hebben georganiseerd behoeft geen betoog, naar ik hoop? Wie zich ooit nog veilig verborgen voelde in een zuil, met of zonder religieuze connotatie en sturing, weet zich nu voor de uitdaging gesteld om op eigen kracht en onafhankelijk toch met elkaar verbonden te blijven.
Waar Basten Quaedvlieg bij een van zijn boekpresentaties en naar mijn mening terecht, voorstelt dat alle huidige en latere patiënten zich op grond van hun positie en belang met elkaar verenigen en afstand zullen doen van diagnoserechten zou ik ook graag dezelfde consolidatie onder zorgverleners zien ontstaan. Niet om dan twee zuilen te willen houden, integendeel: deze twee groepen dienen dan elkaars belangen en zullen een taakvolwassen partnerrelatie in de spreekkamer kunnen bevorderen. De verzekeraars zullen er blij mee zijn.
Pieter Wijnheijmer
16 augustus 2025 / 17:22