Mariska Koster

Mariska Koster

De dokter weet het ook niet precies

Artsen zijn getraind om met onzekerheid om te gaan, schrijft Mariska Koster, al wordt het soms lastig gemaakt bij tegenstrijdige onderzoeksresultaten. Maar de patiënt wil wel een duidelijke en begrijpelijke uitleg. “Laat de onzekerheid waar die hoort: bij de arts.”

Geneeskunde bedrijven is omgaan met onzekerheid. ‘Nooit’ en ‘altijd’ bestaan eigenlijk niet. Dat is zo bij behandelingen die sinds jaar en dag hun effectiviteit hebben bewezen, bijvoorbeeld als net bij die ene patiënt de botbreuk niet wil helen of het antibioticum niet aanslaat. En het is bij uitstek zo bij nieuwe behandelingen. 

Nieuwe geneesmiddelen, nieuwe technieken. Ze worden met enthousiasme begroet, maar gaan gepaard met extra onzekerheid. Ook al is er uitgebreid getest op veiligheid en werkzaamheid, pas wanneer een nieuwe behandeling breed wordt ingezet, kom je achter beperkingen en bijwerkingen die eerst niet duidelijk waren. Artsen zijn opgeleid om te kunnen omgaan met deze onzekerheden.

Pas wanneer een nieuwe behandeling breed wordt ingezet, kom je achter beperkingen en bijwerkingen die eerst niet duidelijk waren

Maar dat wordt extra lastig wanneer de resultaten uit wetenschappelijk onderzoek elkaar tegenspreken. Hans Westgeest, oncoloog in het Amphia Ziekenhuis, hield een presentatie over zo’n situatie: voorschrijven van een geneesmiddel (pembroluzimab) na verwijdering van een nier wegens een specifiek soort nierkanker (clear cell renal cell carcinoma ccRCC). Moet je dat nou wel of niet doen? Het onderzoek is niet eenduidig. De trial die positief uitpakte, is heel erg positief, maar er zijn meerdere trials die niet positief zijn.

Hier kun je lang over spreken. Uiteindelijk is deze aanvullende (adjuvante) behandeling heel voorzichtig in de richtlijnen terechtgekomen. Twee verschillende Europese wetenschappelijke verenigingen, ESMO en de EAU, verwoorden het advies – uiteraard – verschillend:

Adjuvant pembrolizumab should be considered for patients with intermediate-high- or high-risk operable ccRCC after careful patient counselling regarding potential longterm AEs (adverse events, bijwerkingen).

Offer adjuvant pembrolizumab to ccRCC patients, preferably within 12-16 weeks post-nephrectomy, with a recurrence risk as defined in the Keynote-564 trial.
Discuss the contradictory results of the available adjuvant ICI trials with patients to facilitate shared decision making. (!!!)

Inform patients about the potential risk of overtreatment and immune related side effects if adjuvant therapy is considered.

De wet (WGBO) is helder over de plicht van de arts inzake het informeren van de patiënt: deze dient op duidelijke wijze, en desgevraagd schriftelijk, te worden voorgelicht over het voorgenomen onderzoek en de voorgestelde behandeling en over de ontwikkelingen omtrent het onderzoek, de behandeling en de gezondheidstoestand van de patiënt. De arts moet zich laten leiden door wat de patiënt redelijkerwijs dient te weten over aard, doel, risico’s, gevolgen en alternatieven.

Een medisch specialist moet in staat worden geacht de patiënt daarnaast op begrijpelijke wijze uit te leggen dat behandelingen altijd onzekerheid in zich dragen. Nieuwe behandelingen meer dan oude, complexe behandelingen meer dan eenvoudige.

Als de deskundigen het al niet precies weten, hoe moet dan de patiënt er chocola van maken?

De ESMO en de EAU verliezen in mijn ogen het redelijkerwijze uit het oog. Het is heel goed, zelfs essentieel, om patiënten serieus te nemen, en in gezamenlijk overleg te beslissen welke behandeling de voorkeur verdient. Het is echter niet redelijk te eisen dat de subtiele verschillen in opzet tussen trials, de verschillende statistische methoden, en de interpretatie van de resultaten aan de patiënt moeten worden duidelijk gemaakt – voor zover de arts ze zelf al geheel kan doorgronden -, anders dan in algemene termen. Als de deskundigen het al niet precies weten, zou je zo zeggen, hoe moet dan de patiënt er chocola van maken?

Artsen zijn getraind in omgaan met onzekerheid. Laat daarom de onzekerheid waar die hoort: bij de arts. En betracht de redelijkheid die de WGBO wel en de Europese richtlijnen niet noodzakelijk achten.

Delen