Mariska Koster
De prijs en de waarde
Mariska Koster buigt zich over de vraag: waarom komen er nieuwe, dure geneesmiddelen wanneer andere behandelingen meer gezondheidswinst hadden kunnen opleveren?
In The Lancet stond laatst een groot artikel over de invloed van nieuwe geneesmiddelen op de volksgezondheid.
De onderzoekers keken naar nieuwe geneesmiddelen in de jaren 2000-2020, die door NICE (National Institute of Health and Care Excellence) waren beoordeeld en goed bevonden. Ze komen tot de conclusie dat deze middelen zeker effect hebben. Nieuwe geneesmiddelen genereerden naar schatting 3,75 miljoen extra QALY’s bij 19,82 miljoen patiënten die nieuwe geneesmiddelen kregen die door NICE werden aanbevolen.
Een QALY (quality adjusted life year) is een uitkomstmaat die de effecten op zowel de kwantiteit als de kwaliteit van leven door een behandeling combineert. Een jaar doorgebracht met een kwaliteit van leven die wordt beschouwd als de helft van die van iemand in volledige gezondheid, is gelijk aan 0,5 QALY.
Maar ze kosten wel veel geld. Het gebruik van nieuwe medicijnen resulteerde in een geschatte extra kostenpost voor de NHS (National Health Service) van £ 75,1 miljard (ongeveer 90,1 miljard euro).
Interessant is dat de onderzoekers een vergelijking maakten met andere behandelingen. Welke dat precies waren, zeiden ze niet, maar het waren wel allemaal goedgekeurde behandelingen die in Engeland door de NHS vergoed worden. Als het geld dat aan nieuwe geneesmiddelen werd uitgegeven, in plaats daarvan was besteed aan bestaande diensten in de NHS, hadden er in 2000-2020 naar schatting 5 miljoen extra QALY’s kunnen worden gegenereerd.
Het is normaal en menselijk om pas in actie te komen als het moet
De finesses van dit artikel ontgaan mij. Daar moeten gezondheidseconomen maar iets over zeggen. Ik vraag mij na lezing vooral af hoe het komt dat deze keuzes in de uitgaven van de NHS zijn gemaakt. Hoe komt het dat men liever 90 miljard uitgeeft aan nieuwe geneesmiddelen dan aan fysiotherapie, wijkzorg, revalidatie, huisartsen, ouderenzorg?
Als reden voor dit verschil vind ik het te gemakkelijk om te wijzen naar de reclame die de farmaceutische industrie voor haar producten maakt. Zo effectief is die reclame niet: de afdelingen marketing van de grote farma-bedrijven kosten maar een klein beetje minder dan wat ze opleveren.
Naar mijn mening zitten er een paar redenen onder.
Ten eerste is het normaal en menselijk om pas in actie te komen als het moet. We komen helpen om een brand te blussen, maar een sprinklerinstallatie moet je zelf doen. Als we ziek zijn, zijn we meestal wel gemotiveerd voor een behandeling, maar alles wat je moet doen (sporten, gezond eten) en vooral wat je moet laten (drinken, chips eten, roken, barbecueën, open haard aansteken) om gezond te blijven, wekt voornamelijk ergernis.
Dat er een nieuwe behandeling tegen een ernstige ziekte is ontwikkeld, geeft dus positieve emotie. Ik zie dat ook op de socials: wanneer iemand een crowdfunding start om een behandeling tegen kanker in het buitenland te kunnen ondergaan, komen er allemaal giften binnen. Vooral als de getroffene nog jong is, en een jong gezin heeft. Ik weet zeker dat een actie voor bejaardengym niet diezelfde emotie zal oproepen, en dat daar weinig euro’s op gaan binnenkomen.
En je merkt het aan acties van patiënten(verenigingen) wanneer het Zorginstituut – de Nederlandse versie van NICE – een behandeling afwijst of wanneer het ministerie van VWS een middel vanwege de prijs niet toelaat. Mensen worden een beetje boos, omdat ze eerst zo blij en opgelucht waren dat er een nieuwe behandeling was.
Een gezonde oudere levert in de zorg geen geld op
Ten tweede komen de revenuen van die ‘andere behandelingen’ vaak niet terecht in de zorg, maar in het sociaal domein. Fysiotherapie of begeleid bewegen voor ouderen zal vermoedelijk leiden tot minder valpartijen en gebroken heupen. Dat is fijn voor de oudere, maar een gezonde oudere levert in de zorg geen geld op.
Voor de samenleving is langer gezond blijven natuurlijk belangrijk, en de ziektekostenpremie vaart er wel bij, maar een niet-gebroken heup kun je niet behandelen en niet declareren. En dit mechanisme maakt dat de zorg als systeem niet zo geïnteresseerd is in alles wat op preventie lijkt. En NICE is toch vooral onderdeel van het zorgsysteem, ondanks dat ze redelijk onafhankelijk opereren.
De prijs van een behandeling reflecteert de waarde die wij er zelf aan geven.
4 reacties
Zeker heel curieus. Daarom is het zo jammer dat de NL politiek zo weinig voor elkaar krijgt.
V van Nederveen
9 januari 2025 / 22:38Nu wordt de zorgverlener beloont bij lichamelijke en of mentale ziekte , hoe zou het zijn als de zorgverleners worden beloont als hun populatie gezond is? Net als bij de Indianen als de stam gezond was werd de medicijnman goed beloont anders niet.
Bob Nobels
12 januari 2025 / 14:41Het lijkt mij boeiend de blogs van Frank en die van Mariska Koster met elkaar te confronteren.
Zou dat niet een basis kunnen zijn voor een artikel en/of een symposium?
Hans Hof
13 januari 2025 / 12:10Altijd een aardig idee om preventie of overbodigheid te belonen. Hoe zou de brandweer dat georganiseerd kunnen hebben?
Met onze zorgpremies sparen we, nu iedereen verplicht verzekerd wordt geacht te wezen, voor onze zelf te maken zorgkosten. De een spaart teveel want maakt nooit meer aanspraak, de ander spaart te weinig want gebruikt volop. Samen overbruggen ze het verschil, onze zorgpremie is niet meer en niet minder dan een bijdrage aan een zorgfonds.
En daarmee belonen we onszelf, bij leven en welzijn en vooral middels dat fonds. Of zouden we onze inleg liever direct aan een behandelaar willen toevertrouwen en hem mandateren om zijn professionele zorg ook uit te besteden wanneer hij, niet wijzelf natuurlijk, zich onvoldoende geschikt acht op enig deelterrein?
Zorg als nutsvoorziening, dat zou ook nog een optie kunnen zijn?
Pieter Wijnheijmer
13 januari 2025 / 18:14