Frank van Wijck
freelance medisch journalist
De stem van de verpleegkundige

In 2025 schrijft Frank van Wijck iedere vrijdag een blog over ontwikkelingen en uitspraken in de zorg die hem die week opvielen. Deze keer: zijn er voldoende verpleegkundigen om na invoering van de volumenorm meer patiënten te behandelen?
De inrichting van het Nederlandse ziekenhuislandschap zal er heel anders uit gaan zien als binnenkort daadwerkelijk de volumenormen worden ingevoerd voor vijf kankerbehandelingen en twee vaatchirurgische ingrepen. Voor de patiënt zou het in principe goed nieuws zijn als dit gebeurt, want het zal de kwaliteit van zorg ten goede komen als artsen en verpleegkundigen binnen deze disciplines meer patiënten gaan behandelen.
De vraag is alleen of die verpleegkundigen er in voldoende mate zullen zijn voor het verlenen van die zorg. En als direct gevolg daarvan: of die betere kwaliteit dus ook echt kan worden gerealiseerd. De artsen zijn intensief betrokken bij de spreidings- en concentratiediscussie die aan dit verhaal ten grondslag ligt. Maar V&VN wijst erop dat de verpleegkundigen in die discussiesessies maar magertjes zijn meegenomen.
De ziekenhuisbestuurders – die er in de discussies voor verantwoordelijk zijn dat de ‘achterban’ hierbij betrokken werd – hebben dus wel een beetje verstek laten gaan. En de vraag is of ze zichzelf daarmee niet in de voet hebben geschoten, want zonder voldoende verpleegkundigen wordt het lastig zorg verlenen. Laat staan de kwaliteit van die zorg verbeteren.
Zonder voldoende verpleegkundigen wordt het lastig zorg verlenen
Patiënten zijn wel bereid om langer te reizen als daar tegenover staat dat ze betere kwaliteit van zorg kunnen ontvangen. Maar geldt die reisbereidheid ook voor verpleegkundigen? Daarover blijkt nog onvoldoende duidelijkheid te bestaan. Bestuurders Edwin Maalderink van Streekziekenhuis Koningin Beatrix en Bart Berden van Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis plaatsen daar vraagtekens bij. Beiden zijn bang om medewerkers te verliezen.
Hierbij speelt mee dat met ‘medewerkers’ twee groepen kunnen worden bedoeld: verpleegkundigen in loondienst en zzp’ers. De tweede groep krijgt nu te maken met de Wet DBA en de uitwerking van die wet kan voor de ziekenhuizen vervelende gevolgen gaan hebben. Minister Fleur Agema van VWS kan wel sussend zeggen in de zorg geen massale uittocht van zzp’ers te verwachten.
Maar zelfs een gedeeltelijke uittocht is in de huidige omstandigheden in de zorg al een probleem. Niet alleen in de ziekenhuissector overigens, maar ook in andere sectoren zoals de palliatieve zorg en de ouderenzorg.
Aan de verpleegkundigen zelf ligt het niet dat ze in de spreidings- en concentratiediscussie te weinig gehoord zijn, stelt V&VN. De vereniging heeft er bij elk overleg op gehamerd er meer verpleegkundigen bij te betrekken. Ook heeft ze de verpleegkundig adviesraden van de ziekenhuizen aangespoord om mee te praten. Zijn die wellicht toch te weinig actief op die aansporing ingegaan?
Misschien hadden ze nog wat rebelser kunnen zijn in hun leiderschap. Dit is weliswaar niet direct de invulling die Eline de Kok zelf geeft aan het begrip rebels leiderschap in de verpleegkunde waarop ze recent promoveerde. Maar dat hun stem in de spreidings- en concentratiediscussie gewicht in de schaal hoort te leggen is duidelijk.