Dune Wouters
basisarts en onderzoeker
Dr. Ralph behandelt ook in Nederland
Het is vier uur ’s ochtends in Kumi, noordoost Oeganda. “DUNE, DUNE, DUNE!”, buldert het ineens door de gang van het Guest House waar ik als stagiair-co verblijf. Ik zit meteen rechtop in bed. Het is het onmiskenbare stemgeluid van dr. Ralph, de enige gynaecoloog van het ziekenhuis. Deze week loop ik nachtdiensten met hem. Zijn geschreeuw kan maar één ding betekenen: we gaan naar het ziekenhuis.
Buiten is het stikdonker. Met een hoofdlampje lopen we over het onverharde pad. Dr. Ralph heeft een steen in zijn hand – slangen zijn hier een dagelijkse zorg. In het ziekenhuis zie ik een meisje van een jaar of zestien, ineengekrompen op de primitieve onderzoeksbank. Ze heeft met illegaal verkregen tabletten geprobeerd haar zwangerschap af te breken. Dr. Ralph voert een curettage uit, zonder pijnstilling en in onsteriele omgeving.
De inhumane setting maakt me direct misselijk en bij elke kreun van haar voel ik mijn kaken steviger op elkaar knarsen. Wat oneerlijk. Ik besef hoe bevoorrecht onze Nederlandse vanzelfsprekendheden zijn.
‘De verhalen uit Oeganda zijn rauwer, schrijnender, maar de kern is universeel: toegang tot anticonceptie, geboortezorg en regie over je lichaam is ongelijk verdeeld’
In Oeganda is abortus wettelijk verboden en anticonceptie schaars. Slechts 30% van de vrouwen gebruikt een moderne vorm van anticonceptie, tegenover 70% in Nederland. Tienerzwangerschappen zijn maar al te gewoon; in rurale gebieden zoals Kumi raakt één op de vier meisjes tussen 15 en 19 jaar zwanger, of is al moeder. Schooluitval, stigma en beperkte toekomstkansen zijn de wrange gevolgen.
Het Kumi Hospital, met het motto “We treat, God heals”, is het baken voor twee miljoen mensen. Toch beschikt het maar over één echoapparaat, voert het dagelijks twee à drie keizersneden uit, waarvan slechts de helft onder toezicht van een gynaecoloog, en ligt het werk dagelijks meermaals stil door stroomuitval.
Een paar weken later. Terug in Nederland sta ik in het Diakonessenhuis in Utrecht. “Wilt u een badbevalling? En natuurlijk mag uw doula erbij zijn”, klinkt het vanuit de fleurige bevalkamers, uitgerust met de modernste middelen. De overgang is net zo groot als de afstand tussen Oeganda en Utrecht. Hier lijken keuzevrijheid, comfort en veiligheid vanzelfsprekend. Daar is het recht op medische zorg, laat staan het recht op eigen regie, een privilege.
Maar schijn bedriegt. Ook in Nederland is keuzevrijheid niet voor iedereen vanzelfsprekend. Vrouwen met een lagere sociaaleconomische status (SES) zijn vaak minder goed geïnformeerd over hun bevalopties, ervaren minder ruimte om hun voorkeuren te bespreken en stemmen sneller in met het voorstel van de zorgverlener. Zelfs als dat voorstel niet aansluit bij hun eigen wensen. En dat geprezen bevalplan? Dat wordt vooral ingevuld door oudere, hoogopgeleide Nederlandse vrouwen.
Ook bij anticonceptie worden vrouwen met een lagere SES benadeeld: ze hebben minder toegang tot goede counseling en informatie. Daarnaast vormen vanaf 21 jaar de kosten van spiralen en anticonceptiepillen ook een drempel, omdat deze niet meer onder de basisverzekering vallen.
De verhalen uit Oeganda zijn rauwer, schrijnender, maar de kern is universeel: toegang tot anticonceptie, geboortezorg en regie over je lichaam is ongelijk verdeeld. Het is aan ons, zorgverleners, om te voorkomen dat we de Nederlandse dr. Ralph worden. Afrikaanse geboortezorg voelt niet voor iedereen in Nederland zo onvoorstelbaar.