Ian Leistikow
IGJ-inspecteur en bijzonder hoogleraar
Wat is het verschil tussen ‘equality’ en ‘equity’?
Een ‘gelijke behandeling’ is niet hetzelfde is als iemand gelijke kansen bieden. Wat betekent dat voor de zorg? Ian Leistikow over extra ondersteuning voor sommige patiënten, zoals asielzoekers én voor (aankomende) collega’s, bijvoorbeeld eerstegeneratiestudenten.
Op Engelstalige congressen over kwaliteit van zorg komt de term ‘equity’ de afgelopen jaren steeds prominenter naar voren. Vaak in de context van verschillen in uitkomsten van zorg tussen verschillende bevolkingsgroepen. Zo zijn er veel voorbeelden in Amerika en Engeland waarin mensen met een migratieachtergrond slechtere uitkomsten van zorg ervaren, een verschil dat niet verklaard kan worden uit het onderliggend lijden of co-morbiditeit.
Een recent voorbeeld van inequity in de Nederlandse zorg betreft asielzoekers. Onderzoek liet zien dat de kans dat kinderen van asielzoekende vrouwen rond de geboorte overlijden zeven (!) keer zo groot is als bij kinderen van Nederlandse moeders.
De kans dat kinderen van asielzoekende vrouwen bij de geboorte overlijden, is 7 keer zo groot als bij kinderen van Nederlandse moeders
Dit onderzoek van Anouk Verschuren toonde aan dat het verhoogde risico op perinatale sterfte onafhankelijk was van pariteit, geboortegewicht en zwangerschapsduur bij de geboorte.
Equity in goed Nederlands
Equity is iets anders dan equality, dat staat voor gelijkwaardigheid. Naar mijn weten hebben we geen goed Nederlands woord voor ‘equity’ want het is meer dan ‘gelijkheid’. De WHO beschrijft equity als de afwezigheid van oneerlijke, vermijdbare of oplosbare verschillen tussen groepen mensen, die sociaal, economisch, demografisch of geografisch worden gedefinieerd of door andere kenmerken van ongelijkheid (zoals geslacht, etniciteit, beperking of seksuele geaardheid).
Er is sprake van ‘health equity’ als iedereen zijn volledige potentieel op het gebied van gezondheid en welzijn kan bereiken. Zelf vind ik onderstaand plaatje heel illustratief voor het verschil tussen beide termen:

Gelijke hoogte
Om inequity te bestrijden is er dus meer nodig dan ‘gelijke kansen’, dan iedereen hetzelfde kratje geven om op te staan. We moeten kijken naar wat specifieke mensen nodig hebben om op ‘gelijke hoogte’ te komen met de anderen, zodat zij dezelfde mogelijkheden krijgen om hun potentieel te benutten.
Een inspirerend voorbeeld van hoe er aan equity voor zorgverleners wordt gewerkt is aandacht voor eerstegeneratiestudenten. In het Erasmus MC heeft chirurg Eva Madsen samen met masterstudenten Loredana Lutzu, Sam Lew, Sem van Heteren en Indir Mujakic het Eerstegeneratiestudenten Platform opgezet. De gedachte is dat mensen die als eerste van hun familie gaan studeren, bij voorbaat al een achterstand hebben.
Zo hebben zij soms minder geld voor boeken, geen netwerk om stages mee te regelen, of raken zij verdwaald of geïntimideerd door de ongeschreven regels van de academie. Er zijn meer soortgelijke initiatieven in Nederland. Mijns inziens super belangrijk, omdat je met equity voor zorgverleners ook bijdraagt aan equity voor patiënten.
‘Arm zijn is niet hetzelfde als rijk zijn zonder geld’
Ik kan de bron niet meer achterhalen, maar ooit hoorde ik: arm zijn is niet hetzelfde als rijk zijn zonder geld. Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met de gedachte dat we inequity begrijpen als we het zelf niet hebben ervaren. Zelf ben ik als blonde, hoogopgeleide, atheïstisch opgevoede Nederlandse man nooit gediscrimineerd. Ik vermoed dat ik nog niet half doorheb hoeveel voordeel ik heb gehad, en nog heb, puur door waar ik ben geboren. Dit filmpje van 4 minuten is hiervoor zeer illustratief.
Unieke inbreng
In de zorg streven we ernaar iedereen gelijk te behandelen, artsen hebben hier zelfs een eed voor afgelegd. Het fenomeen ‘equity’ toont aan dat een ‘gelijke behandeling’ niet hetzelfde is als iemand gelijke kansen bieden. Sommige van onze patiënten hebben een andere startpositie. We zullen er bewust aan moeten werken om hun daadwerkelijk gelijke kansen te geven. En dat geldt ook voor sommige (toekomstige) collega’s.
Door hen beter tot hun recht te laten komen, kunnen zij zowel de zorg als de samenleving met hun unieke inbreng verrijken. Als je voorbeelden kent van initiatieven gericht op equity van patiënten of zorgverleners, deel die dan alsjeblieft onder deze blog om elkaar te inspireren.
3 reacties
Aanraders: ‘Armoede uitgelegd aan mensen met geld’ van Tim ’S Jongers (2024) en ‘Er komt een land bij de dokter’ van Michelle van Tongerloo (2024)
Frits
8 maart 2025 / 12:43Een voorbeeld is onze campagne Tolken terug in de zorg, alstublieft die als doel heeft dat alle zorg- en hulpverleners een tolk in kunnen zetten en ook zetten wanneer dag nodig is om goede zorg te bieden. Zie http://www.tolkenterugindezorgalstublieft.nl en http://www.zoschakeltueentolkin.nl.
Een campagne van de Johannes Wier Stichting voor gezondheidszorg en mensenrechten en m.b.t. de toegang tot tolken en het ontwikkelen van de richtlijn Omgaan met taalbarrières in de zorg en het sociaal domein gesteund door o.a. Patiëntenfederatie Nederland en de KNMG.
Simone Goosen
15 maart 2025 / 02:11Dank voor de waardevolle column. ‘Equity’ is hierin goed toegelicht, het is belangrijk dat we ons realiseren dat we het perspectief van die ander niet kennen. Dat we als zorgverlners ons best moeten doen om dat te achterhalen – zo goed als we kunnen, door nieuwsgierig te zijn. Het is de kern van samen beslissen en daarom had ik het ook in de titel van mijn proefschrift dat hierover ging (https://schoolvoorsamenbeslissen.nl/Proefschrift.pdf.)
Ik wil graag toevoegen dat voor ‘Equality’ ook andere definities bestaan. De WHO-definitie (en de uitleg daarin in het plaatje) vind ik beperkt. ‘Equality’ is ook op te vatten als ‘considering individuals equally regardless of their circumstances’. Hier bedoelen we dat patiënt en zorgverlner als mens gelijk zijn, niet dat zij op alle dezelfde benadering (houten kistje) krijgen. In deze definitie vullen de begrippen ‘equity’ en ‘equality ‘elkaar juist mooi aan. (zie onder meer: Copenhagen Institute for Future Health Studies (n.d.). Equality vs Equity in Healthcare: Both Are Important. https://cifs.health/backgrounds/equality-and-equi
ty-in-healthcare/).
Haske van Veenendaal
16 april 2025 / 11:20