Ian Leistikow
IGJ-inspecteur en bijzonder hoogleraar
Is de zorgtransitie mogelijk met 7,9% ziekteverzuim?
Ian Leistikow (IGJ) pleit voor vol inzetten op arbeidsparticipatie van zorgverleners. “Als het verzuim te hoog wordt, kalft de innovatiecapaciteit af.”
Afgelopen jaar doorliepen 30 IGJ-collega’s en ik de Leerlijn Veiligheidskunde en Toezicht die de TU Delft voor ons heeft ontwikkeld. Een van de docenten was Paul Buijsingh, voormalig directeur van Shell Moerdijk. Hij vertelde dat hij als directeur naar het hoofdkantoor werd ontboden als zijn ziekteverzuim boven de 2% kwam.
Waarom? Omdat van hem werd verwacht dat hij operationeel goed draaide en tegelijkertijd innoveerde. De capaciteit die nodig is voor innovatie komt bovenop het ‘gewone werk’. Als het verzuim te hoog wordt, kalft de innovatiecapaciteit af.
De zorg staat voor een enorme transitie. We zullen met veel minder mensen veel meer werk moeten doen. Dat vergt nieuwe vormen van werken, nieuwe vormen van samenwerken. Dat vergt innovatie. En dat terwijl de zorg nu al een tekort heeft van 50.000 mensen.
Ziekteverzuim halveren
Het ziekteverzuim in de zorg is 7,9%. Er werken volgens het CBS 1,7 miljoen mensen in onze sector. Dat betekent dat er dagelijks zo’n 135.000 zorgverleners ziek thuis zitten. Dat zijn er net zoveel als alle inwoners van de gemeente Leiden. Stel dat we dat zouden halveren, dan is het volledige huidige personeelstekort opgelost en hebben we 15.000 extra mensen voor innovatie.
‘De capaciteit die nodig is voor innovatie komt bovenop het gewone werk’
Jaren geleden kwam het ziekteverzuim in de zorg onder de 5%. Dat weet ik nog omdat ik destijds in de zorg werkte, en alle zorgmedewerkers 500 euro kregen. Ik heb daar toen een horloge van gekocht. 5% is dus mogelijk geweest. Sterker nog, er zijn nu ook zorginstellingen die dit voor elkaar krijgen, zoals Bravis ziekenhuis en kinderopvang En Nu Jij. Dit soort voorbeelden zouden veel meer bekendheid en navolging kunnen krijgen.
De beoogde zorgtransitie lijkt mij onhaalbaar als het ziekteverzuim niet significant daalt. De vraag is dan ook waarom we niet met z’n allen, op alle niveaus, vol inzetten op arbeidsparticipatie van zorgverleners.
Gezamenlijk doel
Waarom stellen we onszelf niet als gezamenlijk doel om het verzuim weer onder de 5% te krijgen? Daarin investeren heeft een grotere ‘return on investment’ dan elke denkbare zorginnovatie. Want het betaalt zich terug in meer zorg, minder werkdruk en meer capaciteit voor innovatie.
Nog even los van het feit dat het de levens verbetert van duizenden zorgverleners die nu thuis zitten en maar wat graag hadden willen bijdragen. Het terugdringen van verzuim is niet alleen moreel juist, het is cruciaal om de transities te bereiken die nodig zijn om de zorg overeind te houden.
5 reacties
Tja, dit is wel een zorgelijke constatering vooral omdat de analyse ontbreekt. Hoog ziekte verzuim onder medewerkers is namelijk een symptoom. Een symptoom dat een diagnose verdient. En pas wanneer de diagnose is gesteld kan er gerichte therapie worden gegeven.
Nu is er wel een hulpgids voor de diagnose, namelijk mijn boek Zieke Zorg. En overigens ook de meerderheid van de columns die ik voor Arts en Auto schreef. Wat dat betreft een aansporing voor mijzelf om het beter onder de aandacht te brengen. Er is een ernstig probleem met het systeem is namelijk steeds de onderbouwde en beredeneerde conclusie. Ach, frapper toujours toujours is dan het adagium. Daarom deze reactie.
Armand Girbes
8 juni 2026 / 18:54Om te beginnen: ‘ Afgelopen jaar doorliepen 30 IGJ-collega’s en ik de Leerlijn Veiligheidskunde en Toezicht die de TU Delft voor ons heeft ontwikkeld. Een van de docenten was Paul Buijsingh, voormalig directeur van Shell Moerdijk. ‘
Ik zou zeggen: gefeliciteerd. Fijn.
Collega Leistikow stelt een belangrijke vraag, maar hij stelt hem verkeerd om.
Armand Girbes wees er in zijn reactie al op dat een verzuim van 7,9 procent een symptoom is, en dat een symptoom een diagnose verdient voordat er over therapie kan worden gesproken. Juist die volgorde ontbreekt hier.
Wat meet die 7,9 procent dus eigenlijk?
Het is de neerslag van jaren werken onder een regime van registratiedwang en structureel wantrouwen, waarin de professionele zeggenschap stap voor stap is weggeorganiseerd.
Alle cijfers wijzen consequent dezelfde kant op.
Ongeveer veertig procent van de pas afgestudeerde hbo-verpleegkundigen verlaat het vak binnen twee jaar.
Zorgverleners in de langdurige zorg besteden inmiddels bijna een derde van hun werktijd aan administratie, terwijl zij zelf zo’n zeventien procent aanvaardbaar achten, en dat aandeel is ondanks alle ‘ ontregelprogramma’s ‘ ( wat heeft dat gekost? ) verder gestegen.
Het verzuim is daarvan de uitkomst.
Je krijgt de koorts niet omlaag door op de thermometer te sturen, of verontwaardig te straffen.
De vergelijking met Shell Moerdijk verraadt waar het misgaat.
Een raffinaderij is een continu proces waarin uptime de productie bepaalt, en een directeur die bij twee procent verzuim op het matje komt, bestuurt dat proces als doorstroomvariabele.
Zorg laat zich zo niet besturen. Kunt u echt niet beter, collega Leistikow?
En wie het toch probeert, kweekt precies de uitputting die hij vervolgens als rem op de innovatie aanwijst.
Dan het rendementsargument, dat halvering van het verzuim meer zou opleveren dan welke zorginnovatie ook. Daarmee wordt de zorgverlener opnieuw als activum bekeken en komt de hele verplichting bij de arbeidsparticipatie te liggen, bij het opdagen, terwijl onbeantwoord blijft waarom opdagen zo zwaar is geworden.
Dat juist een inspecteur van de IGJ die vraag op de werkvloer legt, terwijl het toezichtsapparaat zelf de administratielast en het wantrouwen mede voortbrengt, is veelzeggend.
Teleurstellend.
E.Kriek
8 juni 2026 / 21:42Moerdijk, is dat niet dat ene stukje Nederland op aarde waar we zonder aan ons bekende, laat staan betrouwbare, calculatie een heel dorp aan ten onder willen laten gaan?
Laten we op zijn minst er op vertrouwen dat bij zo’n ondoorzichtige transitie naar een economische hotspot voldoende op een mogelijke zeespiegelstijging zal zijn geanticipeerd?
Pieter Wijnheijmer
10 juni 2026 / 20:10Ik zou blij zijn met een organisatie die slechts bij 2% of minder van alle verzuim een dokter nodig wil hebben.
“Mag ik dat zeggen of moet ik het uitleggen?”
Pieter Wijnheijmer
10 juni 2026 / 20:14Interessant en terecht agenderend stuk. Het is goed dat ziekteverzuim nadrukkelijk wordt verbonden aan de haalbaarheid van de zorgtransitie. Zonder voldoende gezonde en inzetbare zorgprofessionals is er simpelweg te weinig ruimte om het gewone werk goed te doen, laat staan om daarbovenop fundamenteel anders te gaan werken.
Tegelijk wringt de redenering voor mij op één punt. Het risico bestaat dat ziekteverzuim te snel wordt vertaald naar een capaciteitsrekensom. Als we het verzuim halveren, lossen we het personeelstekort op en ontstaat er ruimte voor innovatie. Rekenmatig klinkt dat aantrekkelijk, maar organisatorisch is het te simpel. Mensen die ziek thuis zitten, zijn geen verborgen arbeidsreserve die met de juiste knop weer beschikbaar komt. Verzuim is meestal een symptoom van onderliggende oorzaken in het werk, de organisatie en soms ook in de privésituatie van medewerkers.
Juist daarom zou de eerste vraag moeten zijn waar het verzuim vandaan komt. Gaat het vooral om fysieke overbelasting, mentale druk, roosters, hoge emotionele belasting, agressie, administratieve last, gebrek aan regelruimte, teaminstabiliteit, slecht passende functies, leiderschap of een stapeling van dit alles? En verschilt dat per afdeling, beroepsgroep, leeftijdsfase of type instelling? Zonder die analyse blijft “verzuim terugdringen” al snel een goedbedoelde doelstelling zonder scherp aangrijpingspunt.
Ook de koppeling met innovatie vraagt nuance. Innovatie kan bijdragen aan minder belasting, maar dat is zeker niet vanzelfsprekend. Technologie en nieuwe werkwijzen kunnen het werk verlichten wanneer ze echt aansluiten op de praktijk, bijvoorbeeld door minder zoekwerk, minder dubbel werk, minder administratieve frictie of duidelijkere opvolging. Maar slecht ontworpen of slecht ingevoerde innovatie kan óók extra werk, extra meldingen, extra registraties en extra onzekerheid veroorzaken. Dan vergroot innovatie juist de druk die ze had moeten verminderen.
Daarom zou ik de oproep iets anders formuleren. Niet alleen: laten we het verzuim onder de 5% brengen. Maar vooral: laten we systematisch onderzoeken waar zorgprofessionals op uitvallen, waar beschikbare capaciteit dagelijks weglekt, en welke interventies daar aantoonbaar iets aan doen. Soms zal dat innovatie zijn. Soms beter roosteren, sterker leiderschap, minder administratieve ballast, meer herstelruimte, betere teambezetting of een eerlijker verdeling van complex werk.
De zorgtransitie vraagt inderdaad om meer arbeidsparticipatie. Maar die ontstaat niet door ziekteverzuim als losstaand percentage te managen. Zij ontstaat wanneer het werk zelf duurzamer wordt ingericht. Het artikel legt dus terecht de vinger op een cruciale randvoorwaarde, maar de echte opdracht begint een stap eerder: niet bij de ambitie om verzuim te halveren, maar bij het begrijpen en aanpakken van de bronoorzaken waardoor zorgprofessionals uitvallen.
Ron van Oudenallen
15 juni 2026 / 13:54