Forensisch arts Jonne Kortmann: ‘De continuïteit van ons werk is in gevaar’
interview / Jonne Kortmann

Vanaf 2026 gunt de politie medische zorg voor arrestanten in heel Nederland aan Regionale Medische Diensten (RMD), onderdeel van de Arts en Zorg Groep. Forensisch artsen, die deze zorg nu veelal verlenen, staan hiermee volledig buiten spel. Forensisch arts Jonne Kortmann, voorzitter van het Forensisch Medisch Genootschap: “Al onze kennis wordt in één klap weggegooid.”
Jaarlijks belanden er zo’n 200.000 mensen enkele uren tot dagen in een politiecel. Op dit moment verlenen forensisch artsen van GGD’en in zeven van de tien politieregio’s zorg aan deze groep. In de overige regio’s – Rotterdam, Utrecht en Haaglanden – doen respectievelijk Forensisch Artsen Rotterdam-Rijnmond (FARR), medTzorg en RMD dat.
Dat met de nieuwe aanbesteding een verschuiving in haar werkveld zou plaatsvinden, had Jonne Kortmann (43) wel verwacht. Maar dat de complete arrestantenzorg in handen van één commerciële eerstelijnsorganisatie lijkt te belanden – het hoger beroep tegen het besluit loopt nog – kwam voor de forensisch arts, sinds juni 2024 voorzitter van beroepsvereniging FMG, als een totale verrassing. “Het besluit baart ons grote zorgen.”
Waarom?
“Om verschillende redenen. Om te beginnen is arrestantenzorg geen reguliere curatieve zorg, maar een vak apart. Vanwege de patiëntenpopulatie én de unieke omstandigheden waarin je mensen ziet. Het werk is echt anders dan bijvoorbeeld op een huisartsenpost. Zo is er meestal geen medisch dossier beschikbaar, heb je relatief veel te maken met intoxicaties en kun je een arrestant niet zomaar even doorsturen voor aanvullend onderzoek.
‘Om te beginnen is arrestantenzorg geen reguliere curatieve zorg, maar een vak apart’
Verder ben je vanwege je eigen veiligheid als zorgprofessional eigenlijk nooit alleen met een arrestant. De celdeur gaat echt niet achter ons dicht. Hoe weeg je dan je beroepsgeheim? Welke informatie deel je met agenten? Welke rechten heeft je patiënt, welke bevoegdheden de politie? Dat soort juridische vragen komen tijdens de opleiding forensische geneeskunde uitgebreid aan bod. Vooralsnog is het onduidelijk of het personeel dat RMD wil inzetten al deze expertise ook heeft. Het creëert mogelijk risicovolle situaties, voor arrestanten én voor de professionals die de zorg moeten gaan verlenen.”
Huisartsen kunnen toch een opleiding tot justitieel geneeskundige doen?
“Klopt. Dat is een vervolgopleiding van een jaar met veel aandacht voor juridische kwesties. De vraag is of RMD specifiek huisartsen met zo’n diploma gaat werven. Zo veel zijn er daar namelijk niet van. Nog los van het algemene tekort aan huisartsen natuurlijk.”
Reden voor een aantal bestaande aanbieders om afgelopen april een kort geding aan te spannen over de gunning.
“Ja. RMD zou volgens hen niet kunnen instaan voor voldoende gespecialiseerd personeel en dus de vereiste zorgkwaliteit niet kunnen garanderen. Maar tijdens de uitspraak op 4 juli wees de rechter alle vorderingen af. De politie heeft volgens de rechtbank voldoende onderbouwd waarom RMD qua prijs-kwaliteit als beste uit de bus kwam. Het besluit blijft dus staan. Wel is hiertegen hoger beroep aangetekend, dat later dit jaar dient. De kogel is dus nog niet definitief door de kerk.”

Dubbelrol
Het is niet voor het eerst dat er wordt gediscussieerd over de taakverdeling binnen de forensische zorg. Eind 2017 adviseerde de commissie Hoes in het rapport Toekomst voor de forensische geneeskunde de arrestantenzorg los te trekken van de reguliere forensische zorg en die via aanbesteding bij GGD’en of marktpartijen in te kopen.
De reden: bij de zorg voor arrestanten hebben forensisch artsen een ingewikkelde dubbelrol. Aan de ene kant zijn ze behandelaar, aan de andere kant adviseren ze politie, bijvoorbeeld over of het verantwoord is om iemand in te sluiten. Principieel zou het beter zijn die rollen te scheiden, vond de commissie. Verder zou arrestantenzorg inhoudelijk veel lijken op eerstelijnszorg.
Had de commissie Hoes een punt over die dubbelrol?
“In de context van 2017 wel. Op dat moment was er namelijk nog geen medisch-specialistische opleiding voor forensische geneeskunde, waarin onder andere dit soort juridische kwesties aan bod komen. Anno 2025 is de situatie echter heel anders; juist op dit punt hebben we de afgelopen jaren veel kennis opgebouwd. Verder heeft de commissie onvoldoende stilgestaan bij het praktische aspect. Het is ondoenlijk om verschillende zorgprofessionals in te schakelen voor zorg en advies. De taakverdeling moet wel werkbaar blijven.”
De gunning geeft meer reden tot zorg, zeg je.
“Zeker. De afgelopen 10 jaar is ons vak steeds verder geprofessionaliseerd. Overheid, werkgevers en zorgprofessionals hebben veel tijd en geld geïnvesteerd om de kennis en kwaliteit van de forensische zorg te verbeteren. Met de gunning aan één partij buiten de forensische geneeskunde wordt ons vak feitelijk uitgekleed. We verwachten dat de gevolgen verstrekkend zullen zijn. Naar aanleiding van het gunningsbesluit hebben we dit voorjaar een enquête onder onze leden gehouden. Daaruit bleek dat een derde van de forensisch artsen nu overweegt te stoppen.”
Hoezo?
“Weet je, de meeste forensisch artsen vinden juist de dynamiek en diversiteit van hun vak zo aantrekkelijk. Ongeveer de helft van de tijd behandelen ze arrestanten, de andere helft houden ze zich bezig met lijkschouw en forensisch-medisch onderzoek, zoals zedenonderzoek. Als gevolg van de gunning verdwijnt het patiëntencontact bijna volledig. Daarmee verliest het vak een deel van zijn glans en charme.”
‘Een derde van de forensisch artsen overweegt te stoppen nu het vak een deel van zijn glans en charme verliest’
Sinds 2019 is er een 3-jarige, medisch-specialistische vervolgopleiding forensische geneeskunde. Een belangrijk deel van het curriculum is gewijd aan arrestantenzorg; naast lijkschouwen forensisch medisch onderzoek inmiddels dus de derde grote pijler van het vakgebied. Nu de arrestantenzorg buiten de forensische zorg wordt geplaatst, is het volgens Kortmann de vraag of de opleiding kan voortbestaan.
“Veertig jonge collega’s, de meesten nog in opleiding, hebben het FMG een brandbrief gestuurd. Ze schrijven daarin dat het aantal aanmeldingen voor de opleiding – momenteel tien tot vijftien per jaar – naar verwachting flink gaat dalen omdat het vak inhoudelijk minder aantrekkelijk wordt. Terwijl er nu al een groot tekort aan forensisch artsen is.”
Tekst gaat verder onder CV
Curriculum vitae

Jonne Kortmann (1982), geboren in Groningen
- 2000-2006 geneeskunde, Universiteit Maastricht
- 2007 arts-assistent klinische genetica, UMCG
- 2008-2009 forensisch medisch onderzoeker, IFS
- 2008-2015 forensisch arts, GGD Noord- en Oost-Nederland
- 2009-2013 jeugdarts, GGD Noord- en Oost-Nederland
- 2013-2017 forensisch arts voor kinderen, Forensische Polikliniek Kindermishandeling
- 2017-2018 forensisch arts, GGD Amsterdam
- 2018-2022 forensisch arts, GGD Flevoland
- 2022-2025 assisterend opleider forensische verpleegkunde, NSPOH
- 2022-heden lid gemeenteraad Lelystad
- 2022-heden forensisch arts en opleider, GGD Amsterdam
- 2022-heden NRGD-registratie forensisch medisch onderzoek
- 2024-heden voorzitter Forensisch Medisch Genootschap
Wat betekent dat voor de continuïteit van de lijkschouw en het forensisch-medisch onderzoek?
“Die komen ook in gevaar. Op dit moment zijn er in Nederland 171 geregistreerde forensisch artsen, overigens niet allemaal praktiserend. De helft van hen is – ruim – boven de 50 jaar en gaat de komende jaren met pensioen. Er zijn nu al onvoldoende artsen om in alle regio’s de vereiste 24-uursbezetting te kunnen organiseren; collega’s uit andere regio’s moeten regelmatig bijspringen. Dankzij de medisch-specialistische opleiding is er nieuwe aanwas, maar de kans is dus groot dat veel studenten en professionals gaan afhaken.
Onze grote angst is dat we teruggaan naar de situatie van 20 jaar geleden, toen andere GGD-artsen – artsen jeugdgezondheidszorg, artsen medische milieukunde, artsen infectieziektebestrijding – lijkschouw en forensisch-medisch onderzoek ‘erbij’ deden. Dan zijn we dus weer terug bij af.”
Kan een breder takenpakket het vak van forensisch arts aantrekkelijker te maken?
“Deels. Sinds 2022 mogen forensisch artsen zich bijvoorbeeld laten inschrijven in het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen, de kwaliteitsorganisatie voor forensische experts in Nederland. We doen nu dus ook forensisch-medisch onderzoek in opdracht van rechters en geven duiding bij de medische aspecten van een rechtszaak. Maar lang niet alle forensisch artsen staan in het register. Bovendien heb je ook bij dit werk geen patiëntencontact. Het is daarmee inhoudelijk geen volwaardig alternatief voor arrestantenzorg.”
Waar hoop je op?
“Dat er na een lange periode van verandering en onzekerheid rust in ons werkveld komt. En dat we als betrokken partijen weer samen gaan optrekken, in plaats van dat we tegen elkaar worden uitgespeeld. Als forensisch artsen nemen we een bijzondere plek in, midden tussen de geneeskunde en het recht. Daardoor ligt ons werk snel onder een vergrootglas. Dat maakt ons ook kwetsbaar.
Alleen samen kunnen we de forensische geneeskunde naar een hoger niveau tillen. Voor patiënten, politie en justitie. Maar ook voor collega-zorgprofessionals en beleidsmakers. Uiteindelijk dienen we immers allemaal hetzelfde doel: zorgvuldige en betrouwbare forensische zorg voor iedereen die die zorg nodig heeft.”
Reactie RMD
“Niet Arts en Zorg, maar RMD heeft de aanbesteding medische arrestantenzorg gewonnen. RMD en Arts en Zorg zijn beide onderdeel van Arts en Zorg Groep. RMD levert sinds 1999 medische arrestantenzorg in de regio Haaglanden en sinds december 2024 huisartsenzorg in zeven justitiële inrichtingen. Met deze ervaring begrijpt RMD de complexiteit en gevoeligheid van zorg voor ingeslotenen. Werving, opleiding en training van zorgverleners zijn vanzelfsprekend onderdeel van de implementatie van de medische arrestantenzorg. RMD heeft hier ruime ervaring mee en heeft samen met de Arts en Zorg Groep een uitgebreid scholingsaanbod ontwikkeld.
Het Forensisch Medisch Genootschap negeert de aanbevelingen van de Commissie Hoes uit 2017 volledig. De medische arrestantenzorg en het forensisch medisch onderzoek moeten in het belang van patiënten juist strikt gescheiden worden uitgevoerd om het medisch beroepsgeheim te beschermen en (de schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen.




3 reacties
Als zelfs de voorzitter van de FMG foutief verkondigt dat er een medisch specialistische opleiding is om forensisch arts te worden gaat er toch wel degelijk iets mis. Zover ik weet is een forensisch arts een profiel arts en geen medisch specialist.
Overigens ben ik blij dat ze een 3 jarige opleiding hebben en bestaan, dus dit is geen oordeel over forensische artsen.
M. K.
8 september 2025 / 20:54Beste M.K.
Nergens wordt gesteld dat forensisch artsen medisch specialisten zijn, dit zijn wij inderdaad niet. Wij zijn wel een geregistreerd medisch specialisme waar voorbehouden handelingen aan verbonden zijn in het kader van de lijkschouw. Om geregistreerd forensisch arts te zijn moet je eerst een medisch-specialistisch opleiding volgen van 3 jaar, zoals vermeld staat in het stuk.
Met vriendelijke groet,
Jonne
J.Kortmann
9 september 2025 / 10:46Ik geef toe: diagonaal gelezen. Toch een reactie, met voldoende ruimte voor nuance en correctie, het thema blijft voorop.
Een aanbesteding “winnen” belooft nog wat. Hoe gaan de afnemers van de overeengekomen dienstverlening deze winst met de aan hen toevertrouwden delen?
Dat deskundigheid en vakbekwaamheid onweersproken is en blijft neem ik zonder meer en voldoende gerustgesteld aan. De auteur laat aan zichzelf voorbijgaan dat die kwalitatieve voorwaarden niet organisatie- maar altijd persoonsgebonden zijn. Evenmin kunnen ze in een afhankelijkheid gezien worden van alle opleidingen, procedures en registratie-eisen.
Je bent dokter en de dokter die reden heeft om zichzelf professional te vinden is de beste als hij zich realiseert dat de oude en vermaledijde “klinische blik” zich weer in de vorm van tacit knowledge manifesteert. Dat overkomt hem meer dan dat hij zich dat uit leerboek en procedure eigen kan maken. Contextueel, zoals altijd.
De persoon van de dokter en die van de patiënt vormen samen hun vertrouwensrelatie, als oogst van hun rationele en intuïtieve interactie. In arrestantenzorg nog belangrijker dan in routinezorg zij het, om intuïtieve motieven, zonder de intimiteit van de vertrouwelijkheid.
Ik vermoed dat dit professioneel partnerschap van de patiënt en dat van de dokter in de forensische dienstverlening niet voorop kan staan. Evenmin zal het in de tender zijn meegewogen laat staan in evaluatie en de-briefing van lopende dienstverlening opgenomen zijn geweest.
Dan rest er maar een ding om de kwaliteit te behouden en dat is hem aan de persoon te blijven verbinden. Professionals moeten zich niet beperkt willen voelen om vast te willen houden aan kennelijk ondervonden afnemende facilitering van hun opdrachtgevers.
Met een beetje fantasie mag je ook dat “marktwerking in de zorg’ noemen?
Pieter Wijnheijmer
12 september 2025 / 11:37