Mariska Koster

Mariska Koster

Het is ingewikkeld

Mariska Koster juicht de roep om meer transparantie in de zorg enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt, schrijft ze. ‘Er trilt veel, maar er gebeurt weinig.’

In Trouw stond een opiniestuk van twee hoogleraren van de Erasmus Universiteit over de onmogelijkheid van patiënten te weten welk ziekenhuis ze moeten kiezen en twee dagen later een groot stuk van Follow The Money over de treurige resultaten van het Zuyderlandziekenhuis als het gaat om incontinentie na een operatie voor prostaatkanker.

Het gaat goed met de roep om meer transparantie. Ik juich dat enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt. Dat is geen reden om uitkomsten die wel bekend zijn onder de pet te houden. Ik vind het onverteerbaar dat ziekenhuizen zwijgen over uitkomsten die voor patiënten van belang zijn, of erger – zie het artikel van FTM – er onjuiste mededelingen over doen.

Ik vind het onverteerbaar dat er ziekenhuizen en medisch specialisten zijn die zo ongeïnteresseerd zijn in de kwaliteit van hun handelen dat ze uitkomsten niet eens bijhouden. Ik vind het ook onverteerbaar dat richtlijnen via inkoop en pakketbeheer ertoe leiden dat patiënten bepaalde behandelingen niet kunnen krijgen, omdat het ziekenhuis er anders geld op moet toeleggen. Over al deze zaken heb ik hier geschreven.


‘Ik juich de roep om meer transparantie enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt’


En toch is transparantie ingewikkeld. In het artikel in Trouw zeggen de hoogleraren het volgende: Het is nu aan minister Agema van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om in actie te komen.

Hoe? Allereerst moet het Zorginstituut Nederland van haar de opdracht krijgen om voor een flink aantal behandelingen kwaliteitsindicatoren te verzamelen, analyseren en openbaar te maken. Onderzoeksinstituten kunnen hierbij helpen. Daarnaast moet de Nederlandse Zorgautoriteit aan de slag met de ontwikkeling en invoering van regels waarmee de deelname van alle ziekenhuizen indien nodig kan worden afgedwongen.

Als je hoogleraar bent aan de Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM) heb je ongetwijfeld van ICHOM gehoord, the International Consortium for Health Outcomes Measurement. Dat is een non-profitorganisatie die als doel heeft de gezondheidszorgsystemen wereldwijd te verbeteren door patiëntresultaten op een gestandaardiseerde manier te meten en te rapporteren.

ICHOM gelooft dat resultaten de ultieme maatstaf zijn voor succes in de gezondheidszorg. Bij het zoeken naar behandeling willen patiënten weten hoe hun leven eruit zal zien na de behandeling: ga ik weer aan het werk, kan ik voor mezelf zorgen en zullen mijn symptomen verbeteren? Om patiënten te helpen deze vragen te beantwoorden, is ICHOM opgericht. En ICHOM heeft inmiddels voor een groot aantal aandoeningen sets ontworpen.

Het Zorginstituut (ZiNl) kent ICHOM ook, en heeft het gebruikt om al in 2018 een routekaart te maken naar meer transparantie. Het idee was in 2022 flinke stappen gemaakt te hebben. “Om voor 50% van de ziektelast uitkomstinformatie beschikbaar te maken in 2022 zijn 52 aandoeningen geselecteerd waarvoor uitkomstindicatoren moeten worden ontwikkeld. Bij de (door)ontwikkeling van de indicatorensets zijn de ICHOM-sets leidend.  Voor verslagjaar 2021 (openbaar in 2022) geldt dat de ontwikkelde sets zijn opgenomen op de Transparantiekalender.”


‘Er trilt veel, maar er beweegt weinig’


Hoera! Wat de hoogleraren nu in maart 2025 wensen, is allang gebeurd! Er hoeven geen kwaliteitsindicatoren verzameld te worden, en de onderzoeksinstituten kunnen rustig blijven doen wat ze deden. Het ZiNl is gaan samenwerken met Linnean dat allemaal handreikingen, werkwijzers, tools heeft ontwikkeld voor waardegedreven zorg, waar transparantie over uitkomsten een essentieel onderdeel van is.

Maar helaas: als je verder leest in dat rapport, daalt na de ferme uitspraak dat er voor 52 aandoeningen uitkomstensets moeten komen het werkelijkheidsbesef in: “Er zijn veel partijen bij betrokken en de belangen zijn lang niet altijd gelijk. Dit betekent […] dat wij samenwerken met een netwerk van partners die vanuit hun rol, positie en expertise mede-eigenaar zijn. […] Hiertoe richt het zorginstituut een iteratief proces in waarin vanaf de zomer van 2018 meerdere sessies worden belegd om gezamenlijk de aanpak dieper uit te werken. […] Belangrijke gremia om dit niet vrijblijvend te doen zijn het Bestuurlijk Overleg Transparantie en het Informatieberaad. [We beginnen met] met selecteren van twee aandoeningen die de weg plaveien voor de andere vijftig.” Daar win je de oorlog niet mee.

En ergens in de afgelopen jaren lijkt het idee dat dit niet vrijblijvend is tussen de plooien geraakt. Er trilt veel, maar er beweegt weinig.

Ik begrijp de oproep die uitgaat van deze hoogleraren en van artikelen zoals dat van FTM. Ik steun die oproep volledig. Het is hoog tijd dat de minister deelname aan transparantie over kwaliteit zou moeten gaan afdwingen. Dat gaat de minister alleen niet doen. Niet omdat ze dat niet zou willen, maar omdat deze kluwen zo ingewikkeld is, dat ook de minister – vooral de minister- geen doorzettingsmacht heeft.

Delen