Mariska Koster
Het is ingewikkeld
Mariska Koster juicht de roep om meer transparantie in de zorg enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt, schrijft ze. ‘Er trilt veel, maar er gebeurt weinig.’
In Trouw stond een opiniestuk van twee hoogleraren van de Erasmus Universiteit over de onmogelijkheid van patiënten te weten welk ziekenhuis ze moeten kiezen en twee dagen later een groot stuk van Follow The Money over de treurige resultaten van het Zuyderlandziekenhuis als het gaat om incontinentie na een operatie voor prostaatkanker.
Het gaat goed met de roep om meer transparantie. Ik juich dat enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt. Dat is geen reden om uitkomsten die wel bekend zijn onder de pet te houden. Ik vind het onverteerbaar dat ziekenhuizen zwijgen over uitkomsten die voor patiënten van belang zijn, of erger – zie het artikel van FTM – er onjuiste mededelingen over doen.
Ik vind het onverteerbaar dat er ziekenhuizen en medisch specialisten zijn die zo ongeïnteresseerd zijn in de kwaliteit van hun handelen dat ze uitkomsten niet eens bijhouden. Ik vind het ook onverteerbaar dat richtlijnen via inkoop en pakketbeheer ertoe leiden dat patiënten bepaalde behandelingen niet kunnen krijgen, omdat het ziekenhuis er anders geld op moet toeleggen. Over al deze zaken heb ik hier geschreven.
‘Ik juich de roep om meer transparantie enorm toe. Maar het is allemaal complexer dan het lijkt’
En toch is transparantie ingewikkeld. In het artikel in Trouw zeggen de hoogleraren het volgende: Het is nu aan minister Agema van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om in actie te komen.
Hoe? Allereerst moet het Zorginstituut Nederland van haar de opdracht krijgen om voor een flink aantal behandelingen kwaliteitsindicatoren te verzamelen, analyseren en openbaar te maken. Onderzoeksinstituten kunnen hierbij helpen. Daarnaast moet de Nederlandse Zorgautoriteit aan de slag met de ontwikkeling en invoering van regels waarmee de deelname van alle ziekenhuizen indien nodig kan worden afgedwongen.
Als je hoogleraar bent aan de Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM) heb je ongetwijfeld van ICHOM gehoord, the International Consortium for Health Outcomes Measurement. Dat is een non-profitorganisatie die als doel heeft de gezondheidszorgsystemen wereldwijd te verbeteren door patiëntresultaten op een gestandaardiseerde manier te meten en te rapporteren.
ICHOM gelooft dat resultaten de ultieme maatstaf zijn voor succes in de gezondheidszorg. Bij het zoeken naar behandeling willen patiënten weten hoe hun leven eruit zal zien na de behandeling: ga ik weer aan het werk, kan ik voor mezelf zorgen en zullen mijn symptomen verbeteren? Om patiënten te helpen deze vragen te beantwoorden, is ICHOM opgericht. En ICHOM heeft inmiddels voor een groot aantal aandoeningen sets ontworpen.
Het Zorginstituut (ZiNl) kent ICHOM ook, en heeft het gebruikt om al in 2018 een routekaart te maken naar meer transparantie. Het idee was in 2022 flinke stappen gemaakt te hebben. “Om voor 50% van de ziektelast uitkomstinformatie beschikbaar te maken in 2022 zijn 52 aandoeningen geselecteerd waarvoor uitkomstindicatoren moeten worden ontwikkeld. Bij de (door)ontwikkeling van de indicatorensets zijn de ICHOM-sets leidend. Voor verslagjaar 2021 (openbaar in 2022) geldt dat de ontwikkelde sets zijn opgenomen op de Transparantiekalender.”
‘Er trilt veel, maar er beweegt weinig’
Hoera! Wat de hoogleraren nu in maart 2025 wensen, is allang gebeurd! Er hoeven geen kwaliteitsindicatoren verzameld te worden, en de onderzoeksinstituten kunnen rustig blijven doen wat ze deden. Het ZiNl is gaan samenwerken met Linnean dat allemaal handreikingen, werkwijzers, tools heeft ontwikkeld voor waardegedreven zorg, waar transparantie over uitkomsten een essentieel onderdeel van is.
Maar helaas: als je verder leest in dat rapport, daalt na de ferme uitspraak dat er voor 52 aandoeningen uitkomstensets moeten komen het werkelijkheidsbesef in: “Er zijn veel partijen bij betrokken en de belangen zijn lang niet altijd gelijk. Dit betekent […] dat wij samenwerken met een netwerk van partners die vanuit hun rol, positie en expertise mede-eigenaar zijn. […] Hiertoe richt het zorginstituut een iteratief proces in waarin vanaf de zomer van 2018 meerdere sessies worden belegd om gezamenlijk de aanpak dieper uit te werken. […] Belangrijke gremia om dit niet vrijblijvend te doen zijn het Bestuurlijk Overleg Transparantie en het Informatieberaad. [We beginnen met] met selecteren van twee aandoeningen die de weg plaveien voor de andere vijftig.” Daar win je de oorlog niet mee.
En ergens in de afgelopen jaren lijkt het idee dat dit niet vrijblijvend is tussen de plooien geraakt. Er trilt veel, maar er beweegt weinig.
Ik begrijp de oproep die uitgaat van deze hoogleraren en van artikelen zoals dat van FTM. Ik steun die oproep volledig. Het is hoog tijd dat de minister deelname aan transparantie over kwaliteit zou moeten gaan afdwingen. Dat gaat de minister alleen niet doen. Niet omdat ze dat niet zou willen, maar omdat deze kluwen zo ingewikkeld is, dat ook de minister – vooral de minister- geen doorzettingsmacht heeft.
2 reacties
Dan zijn de patiënten aanzet. Zij hebben er het grootste belang bij. Daar kan de minister wel bij helpen.
En daarbij mag goed bestuur niet vergeten worden. Want de dagelijkse praktijk is genuanceerd. Lastig, maar wel te doen.
V van Nederveen
13 maart 2025 / 15:38Ingewikkeld is het zeker.
Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan de neiging om sneller een radicale prostatectomie aan te bevelen in plaats van actief volgen:
*Druk om aan volumenormen te voldoen
Sinds 2019 geldt in Nederland een volumenorm van minimaal 100 radicale prostatectomieën per ziekenhuislocatie per jaar.
Voor artsen en ziekenhuizen kan het dus aantrekkelijk zijn om vaker te opereren, zodat ze deze norm halen en als “expertcentrum” kunnen blijven functioneren.
*Financiële prikkels
Een operatie levert het ziekenhuis meer op dan actief volgen.
In een marktgestuurd zorgsysteem kunnen ziekenhuizen financieel belang hebben bij ingrepen, wat een risico op overbehandeling vergroot. Die dure Da Vinci robot moet terugverdiend worden.
*Publicatiedruk en reputatie
Chirurgen en ziekenhuizen worden beoordeeld op uitkomstindicatoren. Een hoog volume kan worden geassocieerd met betere resultaten en een sterkere reputatie.
Dit kan onbedoeld leiden tot het aanbevelen van operaties, zelfs als actief volgen een valide optie is.
*Psychologische en culturele factoren
Sommige artsen en patiënten zijn risicomijdend en kiezen liever voor een “definitieve” behandeling in plaats van afwachten.
Angst voor progressie van kanker kan patiënten sturen richting een ingreep, zelfs als de wetenschappelijke literatuur aantoont dat actief volgen in veel gevallen veilig is.
*Variatie in medische opvattingen
Sommige urologen kunnen een meer interventionistische benadering hanteren, terwijl anderen een conservatievere strategie verkiezen.
Dit leidt tot regionale en ziekenhuis-specifieke verschillen in behandelingskeuzes.
De vraag blijft: hoe wordt gecontroleerd of een uroloog een ingreep écht aanbeveelt op basis van medische noodzaak en niet op basis van bovenstaande factoren? Dit soort perverse prikkels is precies het probleem bij een systeem waarin financiële en volumegerelateerde belangen een rol spelen.
N=1: een van mijn patiënten kreeg het ” dringende” advies om voor een radicale prostatectomie te kiezen voor zijn prostaatkanker.
Kerngezonde en sportieve man, met een matige Gleason score.
Actief volgen bleek voor hem geen optie.;maar hij had gelezen over de mogelijkheid van brachytherapie. Zijn behandelend uroloog keek hem aan alsof hij water zag branden.
Deze patiënt koos toch voor brachytherapie, en was daar achteraf zeer tevreden over.
Terug naar mijn punt: de indicatie voor de ingreep.
Deze zou puur medisch moeten zijn, los van niet-medische, en omgevingsfactoren zoals hierboven benoemd.
En ik denk dat het huidige zorgsysteem daarbij niet helpt.
En zo gaan we dus door met het ontwijken van de olifant in de kamer, en zo gaan we dus door met achterhoedegevechten en schijndiscussies ( waar TE veel mensen baat bij hebben helaas) .
Wag the dog.
E.Kriek
13 maart 2025 / 20:35