Robert van de Graaf
Verslavingsarts
Is de zorg zelf de grootste kraan?

Hoe meer de zorg repareert, hoe minder urgentie mensen voelen om hun gedrag te veranderen. Hoog tijd om de kraan dicht te draaien, betuigt verslavingsarts Robert van de Graaf.
We vertellen elkaar graag het sprookje van de kraan en de dweil. Ongezond gedrag – roken, drinken, snacken, zitten, scrollen, snuiven, blowen, slikken – is de kraan met de verslavende industrie daarachter. De overheid moet hem dichtdraaien, want onze patiënten kunnen het zelf niet. En wij als zorgprofessionals? Wij dweilen de gevolgen keurig op. Met pillen, pufjes, operaties, therapie, verzuimbegeleiding, thuis of in de kliniek.
Maar wat als we al jaren dweilen met de kraan vol open, en intussen zélf de grootste kraan zijn geworden? De zorg is allang geen noodreparatie meer. De zorg is een consumentenindustrie geworden. Verslavend. Troostend. Direct beschikbaar. En gratis; een recht. Een constante stroom van comfort en bevestiging, verpakt als behandeling. En zolang we blijven geloven dat zorg de oplossing is, houden we het echte probleem in stand. Sterker nog: we verergeren het.
We consumeren onszelf ziek
Onze leefstijlproblemen zijn in de kern consumptieproblemen. We roken voor rust. We drinken voor ontspanning. We eten voor troost of gemak. We snuiven voor energie. We slikken of blowen om te slapen. We scrollen om te vluchten. We zitten omdat het lekker voelt. We gebruiken wat ons wordt aangeboden. Niet uit zwakte, maar omdat alles om ons heen erop gericht is ons te laten consumeren. De industrie levert, de omgeving faciliteert, de maatschappij normaliseert.
Onze leefstijlproblemen zijn in de kern consumptieproblemen
En de zorg? Die bevestigt. Die zegt: het is begrijpelijk. En vooral: wij lossen het wel voor je op als je gedrag problemen veroorzaakt. Wie ernstig overgewicht heeft, krijgt een maagverkleining of een GLP-1-medicijn. Wie slecht slaapt, krijgt een pil. Wie uitgeput is, wordt ziek gemeld. Wie piekert, krijgt therapie. Wie te veel zit, krijgt fysiotherapie.
Zorg als verslaving
Zorg is niet langer het vangnet voor uitzonderingen, maar de standaardreactie op alledaags consumentengedrag. We hebben gedrag omgezet in diagnose en ongemak in zorgvraag. Daarmee is zorg zelf een product geworden; een verslavende vorm van consumptie. Een die kortstondige verlichting biedt, maar het werkelijke probleem laat voortbestaan.
Hoe meer wij ‘oplossen’, hoe minder urgentie mensen voelen om hun gedrag te veranderen. De motivatie verdwijnt. De afhankelijkheid groeit. En dat is misschien wel de belangrijkste bijwerking. Maar die staat helaas niet vermeld op de bijsluiter.
De zorg houdt andere kranen open
Nog schrijnender: doordat wij gedrag blijven repareren, houden we ook andere kranen open. De tabaksindustrie hoeft zich geen zorgen te maken zolang er stoppen-met-rokenzorg is. Fastfoodketens draaien lekker door zolang wij obesitas ‘behandelen’. De stoel blijft populair zolang rugklachten verzekerd zijn. Verslavende apps blijven lonken zolang beeldschermverslaving gewoon een diagnose is. En we drinken door omdat we verslavingszorg achter de hand hebben.
Wij denken dat wij dweilen, maar wij houden het systeem draaiende. We maken het mogelijk dat anderen hun kraan openhouden. Onze boodschap is: leef zoals je wilt, de zorg staat paraat. We zijn geen tegenkracht meer. We zijn onderdeel van de verslaving geworden.
Wij denken dat wij dweilen, maar wij houden het systeem draaiende
De grootste kraan is de medische zorg. Zorg is nodig, maar zorg is ook machtig. En wie macht heeft, draagt verantwoordelijkheid. Als wij die macht blijven inzetten om consumentengedrag te verzachten, te belonen en te bevestigen, dan zijn wij geen deel van de oplossing, maar deel van het probleem. Dan zijn wij de grootste kraan in het systeem: een kraan die troost verkoopt in plaats van gezonde richting biedt. Die afhankelijkheid aanjaagt in plaats van autonomie versterkt. Die andere kranen vrij spel geeft… en ondertussen blijft dweilen.
Willen we echt verandering? Dan moeten we niet nóg beter worden in medische reparatie, maar moediger in gedragsmatige confrontatie. Niet meer zorg, maar meer lef. Niet dweilen met beleid, maar eindelijk de kraan dicht. En die kraan? Die zijn wij. Die moet eerst veel verder dicht. Zolang de zorg blijft stromen zoals ze nu stroomt, blijven alle andere kranen open. En dan verzuipen we – steeds comfortabeler, maar steeds dieper.
Dit opiniestuk staat ook in de september-editie van het magazine Arts en Auto. Wilt u uw mening of inzicht rond een zorggerelateerd onderwerp delen? Stuur dan uw opiniestuk van maximaal 650 woorden naar redactie@artsenauto.nl o.v.v. ‘Opinie’.
Na ontvangst zal de redactie uw bijdrage binnen twee weken beoordelen en u laten weten of deze voor publicatie in aanmerking komt.
2 reacties
Belangrijk stuk voor de miljoenennota en het aanstaande regeringsprogramma.
Ab Borg
4 september 2025 / 15:29Waanzinnig goed interview
Nanette Popken
5 september 2025 / 16:06