Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Keuzes maken

Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen. Deze keer: de nullijn.
Het blijft een wonderlijk fenomeen: ziekenhuizen die in de contractonderhandelingen gewoon inzetten op forse groei. Ook dit jaar, met uitschieters van vijf, zeven of zelfs tien procent. Terwijl ze natuurlijk maar al te goed weten dat in het Integraal Zorgakkoord voor 2026 de nullijn is afgesproken. Daar hebben ze ook voor getekend. Denken ze misschien: die nullijn geldt voor ons als totaal, maar als andere ziekenhuizen nu een paar procent krimpen kan ik die procenten er wel bij krijgen? Als dit inderdaad het uitgangspunt van de betreffende ziekenhuizen is, zou dat tamelijk egoïstisch zijn.
Grenzen en keuzes
Waarom die nullijn nodig is, is duidelijk: om de kostenontwikkeling van de zorg in de hand te houden en ruimte te maken voor passende zorg en verschuiving naar eerste lijn en sociaal domein. Terecht dus dat de zorgverzekeraars in de contractonderhandelingen met de ziekenhuizen grenzen stellen.
Ook huisarts en hoogleraar Geert-Jan Geersing ziet de noodzaak hiertoe, en gaat nog een stapje verder. In een artikel in Huisarts & Wetenschap zegt hij: “In projecten in het kader van het Integraal Zorgakkoord waarbij ik betrokken ben, hoor ik de ziekenhuizen zeggen dat ze de nullijn willen behouden. Ik denk dat dat niet altijd het juiste antwoord is. We moeten vooral uit onze silo’s stappen en de problemen van zorg en samenleving samen te lijf gaan. (…) Alle partijen moeten keuzes maken.”
“We moeten vooral uit onze silo’s stappen”
Peter Langenbach, directeur zorginkoop bij Zilveren Kruis, heeft het ook over keuzes, profielkeuzes om precies te zijn. Hij wil dat ziekenhuizen voor de zorginkoop van 2027 verplicht een profiel kiezen dat past bij hun regionale rol. De discussie hierover is niet nieuw en hangt samen met het thema spreiding en concentratie van ziekenhuisfuncties. Elize Aartsen en Mark Sluiter van QHC schetsten in 2022 een duidelijk beeld van hoe dit proces kan worden vormgegeven.
SEH-arts en medisch manager David Baden (Diakonessenhuis) plaatst echter vraagtekens bij de profielkeuzediscussie. Vrijwel elk ziekenhuis geeft aan die profielkeuzes al te maken, stelt hij. Langenbach ziet dit blijkbaar anders. Hij zegt te vaak te zien dat ziekenhuizen hun grote investeringsplannen onvoldoende afstemmen op de regionale behoefte. “Ze willen allemaal een hoog ambitieniveau met een nieuwe operatierobot en een kraamcentrum. Maar we kunnen niet elk ziekenhuis promoveren tot een academisch ziekenhuis.”
Gezondheidswinst
Baden plaatst een interessante kanttekening bij de discussie over profielkeuzes door te stellen dat de stap moet worden gezet naar transparante kwaliteitsdata, met een focus op daadwerkelijke gezondheidswinst voor patiënt én maatschappij en met een financiering die daarop aansluit. “Dan volgen de keuzes vanzelf.”
Maar ook de discussie over transparante kwaliteitsdata is niet nieuw. Het is bedroevend hoe weinig voortgang daarin is geboekt. ‘In veel ziekenhuizen leeft nog de reflex: publicatie betekent risico’, stelt gynaecoloog en chief medical data officer Joost Akkermans (MST). Die weerstand is een hindernis die de zorg zich niet meer kan veroorloven.
3 reacties
Frank beschrijft de diverse invalshoeken en bijbehorende zienswijzen op zijn bekende heldere wijze. Ik weet niet of hij al kennis heeft genomen van het proefschrift van Jesper Dros (o.a. Nivel) over het waarom verplaatsing van de zorg naar de eerst lijn niet lukt. Zo ja, waarom dit niet verwerkt in zijn betoog? Zo nee, dan zie ik graag zijn artikel hierover tegemoet.
hans hof
19 januari 2026 / 14:31Dat proefschrift ga ik zeker lezen Hans. Bedankt voor de tip.
Frank van Wijck
19 januari 2026 / 16:00Spoiler: Dit proefschrift bevestigt dat substitutie binnen het huidige zorgstelsel geen uitvoeringsprobleem is, maar een ontwerpfout.
Maar misschien zit ik ernaast ? Gelukkig hebben wij journalisten om op een kritische manier feiten te checken.
E.Kriek
19 januari 2026 / 20:31