Ian Leistikow

Ian Leistikow

IGJ-inspecteur en bijzonder hoogleraar

Maar eerst even dit: bent u wel verzekerd?

Als we vijandige soldaten al zorg zouden bieden, waarom doen we dan zo moeilijk met de kwetsbaarste mensen in onze samenleving, vraagt Ian Leistikow zich af.

Wat enorme indruk op mij maakte toen ik geneeskunde studeerde, was het idee dat ik later als arts in geval van oorlog ook gewonde vijandige soldaten hoor te behandelen. De geneeskunde is neutraal, ieder leven is evenveel waard. Niemand heeft me toen verteld dat ik die gewonde soldaat wel eerst moest vragen of hij wel verzekerd was…

Steeds vaker worstelen zorgverleners met de vraag of ze wel zorg mogen verlenen aan iemand die niet verzekerd is. Dat kan een buitenlander zijn zonder verblijfsvergunning, of een Nederlander die dakloos is geworden en daarmee ook zijn zorgverzekering kwijtraakte. Mijn collega’s bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd hebben indrukwekkende gesprekken gevoerd met mensen die in deze situatie terechtkwamen.

Weerbarstig

In december publiceerden zij een webpublicatie met een duidelijke boodschap: in Nederland heeft iedereen recht op medisch noodzakelijke zorg. Dat staat helder in de wet, maar de praktijk blijkt weerbarstig.

Aan de ene kant weten mensen zonder verzekering de juiste zorg soms niet te vinden. Aan de andere kant zijn zorgverleners vaak onzeker of ze wel zorg mogen verlenen en onbekend met hoe dat dan moet.

‘Juist deze mensen hebben het al zwaar. Tijdige medische zorg kan voor hen een groot verschil maken’

Veel mensen zonder verzekering weten niet waar zij recht op hebben, durven geen zorg te vragen uit angst voor hoge rekeningen of zijn bang voor andere consequenties, bijvoorbeeld dat ze het land uit worden gezet. Het gevolg is dat medische problemen vaak pas laat aan het licht komen, als de situatie al ernstig is. Dit gaat over dak- en thuislozen, mensen die door schulden of administratieve problemen uit het systeem zijn gevallen, arbeidsmigranten die hun baan en verzekering verloren en mensen zonder verblijfsvergunning. Juist deze mensen hebben het al zwaar. Denk aan slechte (of geen) huisvesting, armoede, zorgen, psychische klachten en een slechte lichamelijke gezondheid. Tijdige medische zorg kan voor hen een groot verschil maken.

Wegwijzer

Uit gesprekken van mijn IGJ-collega’s met zorgverleners en organisaties blijkt dat terughoudendheid vaak voortkomt uit onzekerheid en onbekendheid met wat wel en niet mag. En over wie de kosten draagt. Niet overal is bekend dat er regelingen bestaan waarmee zorg aan onverzekerden kan worden vergoed, en dat er hele praktische hulpmiddelen zijn zoals de Wegwijzer Zorg aan Onverzekerden. Deze wegwijzer kan helpen om onduidelijkheid weg te nemen, zodat jouw aandacht kan gaan naar de hulpvraag.

Nog even los van ethische en morele vraagstukken, heeft terughoudendheid in zorgverlening aan onverzekerden niet alleen nare gevolgen voor het individu, maar ook voor ons als maatschappij. Uitgestelde zorg leidt tot ernstiger ziekte, spoedopnames en langduriger behandelingen. Dat is slechter voor de patiënt en duurder voor de samenleving.

Alarmsignaal

Sterker nog, onverzekerdheid is eigenlijk een alarmsignaal van kwetsbaarheid. Het zou juist een reden moeten zijn om tijdig zorg en ondersteuning te bieden, niet om iemand te belasten met ingewikkelde procedures en zeker niet om hulp te weigeren.

Als we vijandige soldaten al zorg zouden bieden, waarom doen we dan zo moeilijk met de kwetsbaarste mensen in onze samenleving? Zorg verleen je op basis van medische noodzaak en medemenselijkheid, niet op basis van het juiste vinkje in een administratief systeem. Geen enkele zorgverlener zou moeten hoeven twijfelen of hij of zij mag doen wat in wezen vanzelfsprekend is.

Delen