Luc Zwiep

Luc Zwiep

geneeskundestudent

Niet aan mijn balie?

Een apotheker die zich publiekelijk moreel van bepaalde patiënten distantieert, verwijst niet ‘neutraal door’, stelt geneeskundestudent Luc Zwiep.

Ophef over een Nieuwegeinse apotheker, over wie dit opiniestuk in de Volkskrant ging. Hij weigert namelijk patiënten, in het bijzonder vrouwen en transpersonen, spiralen, morning-afterpillen en medicatie voor hormoonbehandelingen in het kader van gendertransitiezorg te verstrekken, omdat dit niet strookt met zijn Bijbelse overtuiging.

De reacties hierop in de media lopen uiteen: van verbijstering omdat de apotheker recht zou hebben op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer, tot verbijstering omdat deze manier van medicatie weigeren überhaupt nog een plek heeft in onze samenleving.

Er lijken grofweg twee smaken te bestaan. De ene groep beroept zich op het juridische ‘het mag’, de andere op het morele ‘het zou niet moeten mogen’. Maar wat gebeurt er als we beter naar beide kijken? Als apotheker leg je de apothekerseed af, waarin staat dat je de zorg voor de patiënt vooropstelt en iedereen gelijk en respectvol behandelt, ongeacht religie, ras, geslacht of politieke overtuiging.

Doorverwijzen

Het juridisch kader laat hem formeel enige ruimte. Er bestaat weliswaar een mogelijkheid voor apothekers om op grond van gewetensbezwaren bepaalde zorg niet zelf te leveren, mits de patiënt tijdig en zorgvuldig wordt doorverwezen. In de praktijk zou dit gewaarborgd moeten worden door professionele richtlijnen, waarin continuïteit van zorg en het voorkomen van schade aan de patiënt centraal staan. Op papier klinkt dat overzichtelijk: weigeren mag, zolang iemand anders het maar overneemt.

Maar precies daar wringt het. Door zulke weigeringen publiekelijk op een uitsluitingslijst te zetten, gaat het niet meer alleen om een stille doorverwijzing achter de schermen. Dan maak je van bepaalde patiënten een categorie waar je je als zorgverlener moreel van distantieert. Trans zijn mag, maar niet aan mijn balie. Ongewenst zwanger zijn mag, maar niet aan mijn balie. Dat is geen neutrale doorverwijzing meer, maar een afwijzing aan de voordeur van de zorg.

‘Een apotheek is geen woonkamer, geen kerkbank en geen privéforum. Het is een zorgplek’

Een beroep op de eigen persoonlijke levenssfeer klinkt dan sympathiek, maar verhult hoeveel oneerbiedigheid daarin richting de patiënt besloten ligt. Het normaliseert dat een transpersoon in transitie of een vrouw met een ongewenste zwangerschap in een medische omgeving eerst langs het morele oordeel van de zorgverlener moet.

Woonkamer

Natuurlijk mag een burger in de samenleving persoonlijke overtuigingen hebben, ook overtuigingen waar anderen zich aan storen. Maar een apotheek is geen woonkamer, geen kerkbank en geen privéforum. Het is een zorgplek. Juist daar moet veiligheid worden gewaarborgd, omdat patiënten er niet komen om een levensbeschouwelijk debat te voeren, maar om noodzakelijke zorg te krijgen.

Daarbij valt bovendien moeilijk vol te houden dat het hier alleen om een neutraal gewetensbezwaar tegen medische handelingen gaat. Ik durf te betwijfelen of dezelfde principiële strengheid ook geldt wanneer een man aan de balie staat voor een viagra-pilletje dat zijn seksueel functioneren ondersteunt.

Normaal genoeg voor de balie

Juist die selectiviteit maakt het zo wrang. Middelen die raken aan vrouwelijke autonomie, zwangerschap of gendertransitie worden moreel beladen gemaakt, terwijl andere zorgvragen rond seksualiteit doorgaans probleemloos als medische zorg worden behandeld. Dan gaat het niet meer alleen over geloofsovertuiging, maar over welke lichamen en welke keuzes kennelijk wél normaal genoeg zijn voor de balie.

Precies daarom hoort het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt in een goed gereguleerde zorgomgeving zwaarder te wegen dan de gewetensbezwaren van de apotheker. De apotheker heeft zeker recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer als hij een brood bij de bakker haalt. Maar niet op het moment dat hij achter de balie staat en zorg hoort te leveren. Wie ervoor kiest zorgverlener te zijn, kiest niet voor zorgverlenerschap wanneer het uitkomt, maar juist ook wanneer de patiënt niet past binnen het eigen wereldbeeld.

Delen